کرونا و معضل تقلب در امتحانات آنلاین

تقلب در آزمون آنلاين به معضلي براي معلمان تبديل شده است. هرچند اين مساله سال گذشته نيز وجود داشت اما امسال اين وضعيت با مشکلات خاصي همراه بوده و برخي با سوءاستفاده از اين شرايط، آب را براي کسب‌وکار در اين فضا، گل‌آلود کرده‌اند. امسال نيز ستاد ملي کرونا مجوز برگزاري آزمون‌هاي کلاسي را به‌صورت حضوري نداد. بنابراين آزمون‌ها به‌صورت غيرحضوري برگزار مي‌شود و همه دانش‌آموزان بايد غيرحضوري امتحان دهند. در همين زمينه و در چند روز اخير، پست‌هايي در شبکه‌هاي اجتماعي پربازديد شده که نشان‌دهنده تلاش معلم‌ها براي کاهش امکان تقلب کردن دانش‌آموزان است و البته موثر به نظر نمي‌رسند. به طور نمونه معلمي به دانش‌آموزانش پيام داده: «در زمان آزمون در فاصله 8 متري شما نبايد کسي کتاب باز کند، چون سيستم مجهز به برنامه‌اي است که اگر فردي در 8 متري شما کتاب باز کند يا با شما حرف بزند، براي شما تقلب ثبت مي‌شود!» يا در مورد ديگري معلمي از دانش‌آموزان خواسته تعهد بدهند تقلب نکنند. حالا هرچه هست، با آنلاين شدن امتحانات، وسوسه دانش‌آموزان براي تقلب بيشتر از پيش شده است. همچنين صفحه‌ها و گروه‌هايي در شبکه‌هاي اجتماعي هستند که افرادي را معرفي مي‌کنند تا به جاي شما امتحان دهند و با تشکيل يک گروه مجازي، دانش‌آموزان مي‌توانند با کمک هم به همه پرسش‌ها پاسخ دهند. يکي از راه‌هايي که بعضي دانش‌آموزان ممکن است براي فرار از اضطراب و ناکامي‌ها انتخاب کنند، تقلب در امتحان است؛ به ويژه در اين روزهاي کرونايي که همه آزمون‌ها به صورت مجازي برگزار مي‌شود، وسوسه براي بهره بردن از اين روش بيشتر شده است.بايد توجه کرد که با گسترش تقلب، دانش‌آموزان ديگر هيچ تلاشي براي يادگيري درس نخواهند کرد. در اين بين، دانش‌آموزان پرتلاش نيز انگيزه خود را براي يادگيري از دست مي‌دهند، زيرا نتايج غيرواقعي ديگران را مي‌بينند و دانش‌آموزي که در پايه‌هاي پايين‌تر از اين روش استفاده کرده، در سال‌هاي بعد در يادگيري مطالب جديد دچار مشکل خواهد شد.

تقلب‌؛ از آنلاين تا گروهي

در همين زمينه مهدي بهلولي کارشناس آموزش و فعال صنفي در اين باره به ايرناپلاس مي‌گويد: تقلبي که در آموزش آنلاين از سال گذشته شروع شد، در سطح گسترده‌اي بود اما پولي نبود. دانش آموزان همه باهم گروه تشکيل داده بودند؛ پرسش‌ها را به هم مي‌رساندند و حتي گروهي امتحان مي‌دادند. سال گذشته اتفاقي مسيرم به تهرانسر افتاد. ديدم تعداد زيادي دانش‌آموز از يک کوچه بيرون آمدند. فکر کردم برايشان کلاس گذاشته‌اند. چون آن روزها مدرسه رفتن ممنوع بود، رفتم پرسيدم شما مدرسه بوديد؟ گفتند نه. گفتم پس چرا همه کتاب درسي کلاس يازدهم در دست داريد؟ گفتند امتحان داشتيم. همه رفتيم منزل يکي از دوستان و گروهي امتحان داديم. بهلولي ادامه مي‌دهد: شما اگر به سند تحول بنيادين که 9 سال پيش مصوب شده است نگاه کنيد، 500 کارشناس در طول پنج سال روي آن کار کرده‌اند اما در اين سند اساسا به آموزش مجازي اشاره نشده است. يعني آموزش‌وپرورش پيش از کرونا براي آموزش مجازي فکري نکرده بود که حالا بيايد به مزايا و معايبش فکر کند و در مهم‌ترين سند آموزشي کشور در نظر گرفته شود. اکنون پس از اين غفلت، ناگهان وارد چنين فضا و شرايطي شده‌ايم. اين فعال آموزشي مي‌افزايد: سال گذشته که امتحان مي‌گرفتيم، ميزان تقلب بسيار گسترده‌تر از امسال بود. چون اول کار بود ما نمي‌دانستيم که بايد با چه سازوکاري جلوي آن را بگيريم اما اکنون راهکارهايي براي جلوگيري از تقلب به وجود آمده است که معلمان و استادان از آن استفاده مي‌کنند. براي مثال در دانشگاه‌ها از سيستم‌هاي ال‌ام‌اس استفاده مي‌کنند؛ يعني هر دانشگاهي براي خود يک نرم‌افزار طراحي کرده و براساس آن آموزش مي‌دهد که بسيار قوي‌تر از پيام رسان شاد بوده و بسياري از ضعف‌ها را پوشش داده است.

پرسش‌هاي تستي با گزينه‌هاي متفاوت

اين کارشناس آموزشي مي‌گويد: امروز بيشتر معلم‌ها به سمت روشي‌ رفته‌اند که پرسش‌هاي تستي با زمان محدود و گزينه‌هاي متفاوت طراحي مي‌کنند تا امکان تقلب کمتر شود. تجربه شخصي من اين است که مي‌توان چند نوع نمونه پرسش که الزاما يکسان نيستند طرح کرد؛ پرسش‌هاي جابه‌جا با گزينه‌هاي متفاوت. شخصا ترم اول سال گذشته وقتي فهميدم تقلب گسترده‌اي انجام مي‌شود براي امسال امتحاناتم را با تماس تصويري به صورت فردي گرفتم. براي هر دانش‌آموز وقت مي‌گذارم و براي هر کدام سوال‌هاي متفاوتي طرح مي‌کنم. شهريورماه پارسال و دي‌ماه امسال هم همين کار را کردم. دانش‌آموز بايد جلوي چشم خودم و بدون اينکه کسي در کنارش باشد، آزمون دهد. يعني تقريبا امکان تقلب را از دانش آموز گرفته‌ام. هرچند وقت و انرژي زيادي صرف مي‌‎شود. به گفته وي، دانش‌آموز وقتي احساس کند مي‌تواند به راحتي تقلب کند، اساسا ديگر درس نمي‌خواند. آموزش‌وپرورش در اين زمينه براي جلوگيري از تقلب بايد تدبيري بيانديشد. مي‌توان نرم‌افزار کارآمدي در اين زمينه طراحي کرد تا مشکلات موجود برطرف شود يا حداقل تا زماني که اشکالات موجود برطرف نشده اجازه استفاده از ديگر اپليکيشن‌ها که در اين زمينه کارآمد است را بدهند.بهلولي ادامه مي‌دهد: اما در هر حال با توجه به اين تجربه يک ساله‌اي که با آزمون و خطا گذشت، اشکالات آموزش مجازي امسال بسيار کمتر از پارسال شده است. سال گذشته از طرف برخي از دانشجوها و دانش‌آموزان چند مورد پيشنهاد داشتم که پرسش‌ها را براي من ارسال کنند و در ازاي دريافت مبلغي، پاسخ را براي آنها بفرستم. مسلما در چنين فضايي ممکن است برخي معلمان درگير چنين پيشنهادهاي وسوسه‌کننده‌اي شوند يا حتي اين پيشنهاد به دانشجو يا شاگرد زرنگ انجام شود. وي در پاسخ به اين پرسش که معمولا مبلغي که در اين زمينه ردوبدل مي‌شود چقدر است، مي‌گويد: بستگي به شرايط دارد. براي مثال در همان بحث تدريس خصوصي، کلاس‌هايي داريم با 100 هزار تومان برگزار مي‌شود اما همان کلاس جاي ديگري امکان دارد با يک ميليون تومان برگزار شود. معيار مشخصي نيست. بستگي به شرايط مالي دانش‌آموزان و دانشجويان دارد. شنيده‌ام که اگر کسي بخواهد سوالي براي کسي ديگري حل کند حدود 200 تا 300 هزار تومان پول مي‌گيرند. در هر حال اينها چيزهايي است که جسته و گريخته شنيده‌ايم اما اينکه به صورت گروهي در فضاي مجازي و سازماندهي شده چنين تقلب‌هايي انجام شود خبر ندارم. اما مطمئنم که معلم‌هاي متعهد و دلسوز که تعدادشان کم هم نيست هيچ وقت تن به چنين کارهايي نمي‌دهند.