يادي از «مرتضي احمدي» در آستانه «شب چله»

مرتضي احمدي در 90 سال عمري که از خدا گرفت، خاطره‌هاي فراواني از خود و هنرش به‌جاي گذاشت. ترانه «شب چله» از به يادماندني‌ترين آثار هنري اوست و در زمره ضرب‌خواني‌هايش قرار مي‌گيرد. شش سال قبل اجل مهلت نداد تا مرتضي احمدي چله‌اي ديگر را به صبح برساند اما اين هنرمند سال‌ها با صدايش يلدا را براي مردم زنده کرد. در خاطرات زنده‌ياد احمدي که به پدربزرگ طهرون معروف بود، مي‌توانستي بسياري از اولين‌ها را پيدا کني؛ اولين‌هاي دوبله در ايران، اولين نمايش راديويي، اولين تله‌تئاتر و اولين برنامه طنز صبح‌هاي جمعه راديو، همه و همه در کلام او پيدا مي‌شد. زنده‌ياد مرتضي احمدي از جمله هنرمندان پيشکسوت تئاتر، تلويزيون و سينما بود که علاوه بر حضور درخشان در حوزه بازيگري و دوبلاژ، يکي از پژوهشگران و تدوينگران فعال ضربي‌خواني يا ترانه‌هاي طنز روحوضي بوده است؛ ترانه‌هايي که با ياري جستن از زباني شادي‌آور و طرب‌انگيز به نوعي زبان مردمي بوده که از دست مشکلات جامعه خود به تنگ آمده و با قالبي شعرگونه از زبان هنرمندان آن سال‌هاي خود، نقل مي‌کردند. زنده‌ياد مرتضي احمدي خواندن 400 ترانه ضربي را در کارنامه کاري خود ثبت کرد. اين هنرمند باسابقه توانست در دوران عمر با عزت خود چند کتاب تاليفي را هم در زمينه فرهنگ مردم تهران همچون «فرهنگ بر و بچه‌هاي ترون» و «پرسه در احوالات ترون و ترونيا» منتشر کند. او در سال 1303 در جنوب تهران به‌دنيا آمد. براي تحصيل، ابتدا به مکتب و سپس به دبستان منوچهري در ميدان گمرک رفت و بعد از آن به دبيرستان‌هاي «شرف» و «روشن» رفت. اين هنرمند فقيد براي اولين‌بار به سبک بيات تهران در پيش‌پرده‌ها آواز خواند. احمدي در سال 1323 در راديوتهران، چندي بعد در راديوايران و بعداز آن در راديو و تلويزيون ايران به‌کارکردن پرداخت تا برنامه‌هاي کمدي اجرا کند. او در دوره‌هاي مختلفي در راديو کار کرد و از جمله تيپي به‌نام «بابا جاهل گريان» را زنده کرد و به سبک‌هاي مختلف ترانه و آواز خواند. در فروردين 1353 نقش اولِ سريال پربيننده «هردمبيل»، نوشته پرويز خطيبي را بازي کرد. در نظرخواهي‌ از مردم در سال 1356 به‌عنوان محبوب‌ترين هنرپيشه راديو انتخاب شد. از ماندگارترين آثار احمدي مي‌توان به کار صدايي (نوعي دوبله) او در مجموعه «پينوکيو» اشاره کرد که در آن در نقش «روباه مکار» صداپيشگي کرده است. «آرايشگاه زيبا»، «کت‌وشلوار خواستگاري»، «داني‌ومن» و... از کارهاي تلويزيوني مرتضي احمدي است. او در انيميشن «شکرستان» هم صداپيشگي کرده بود. مرحوم احمدي در کتاب «پَرسه در احوالات تِرون و تِرونيا»، از زادگاه خود در جنوب تهران و از مکان‌ها و آثار ديدني تهران قديم و خاطره‌هايي که از آنها در حافظه‌اش باقي مانده بود نيز سخن گفته بود.