کرونا و ارزش جان انساني

بيماري کرونا بزرگ‌ترين تهديد بشريت در هزاره سوم ميلادي است. سرعت فراگيري و شيوع اين بيماري و آمار مرگ‌و‌ميرش، گوياي بزرگي تهديد کرونا بر جان انسان‌هاست. تاکنون مطابق آخرين گزارش‌ها بيش از 60 ميليون نفوس انساني در کره‌خاکي به اين بيماري مرگبار مبتلا شده‌اند و آمارها از مرگ حدود يک ميليون و500 هزار انسان در اثر ابتلا به اين بيماري حکايت دارد. اين تعداد ابتلا و مرگ در بازده زماني تقريبا کمتر از يک ساله نشان از مهلک بودن بيماري کرونا دارد. براي همين تاکنون دولت‌ها و قدرت‌ها تمام منابع و امکانات‌شان را براي مهار اين بيماري و حفظ جان شهروندان‌شان بسيج کرده‌اند. هر دولتي مطابق با وضعيت اقتصادي و فرهنگي‌شان، استراتژي‌هايي را براي مهار کرونا اتخاذ کرده‌اند. اهميت عنصر فرهنگ و آموزه‌هاي ديني در مهار بيماري کرونا تعيين‌کننده و مهم است. معماي موفقيت شرق آسيا در مهار زودهنگام کرونا، در فرهنگ نظم‌پذيري، اطاعت‌پذيري و اعتمادشان به سيستم و حاکميت‌شان بود. وقتي در چين و ساير قدرت‌هاي اين منطقه دولت يک استراتژي ملي تدوين مي‌کند؛ به راحتي سياست مورد نظر از سوي مردمان آن جامعه پذيرفته و عملياتي مي‌شود. براي همين است که امروز خبري از کرونا و شيوعش در منطقه شرق آسيا نيست و اين بيماري با اينکه از اين منطقه به دنيا تسري يافته اما به صورت کامل مهار و مديريت شده است. جا دارد با تجربه از الگوي مديريت شرق آسيا، ظرفيت هاي فرهنگي و ديني مان را در امر مقابله با کرونا فعال کنيم. کرونا ارتباط مستقيمي با نفس انسان که ارزشمندترين چيز در نظام خلقت است، دارد. در آيين مقدس اسلام، سلامتي از جايگاه و ارزش ويژه برخوردار است، زيرا بدن انسان، بسان مرکب روح و ابزار تکامل انسان است. از اين رو قرآن و منابع روايي، حاوي دستورات بسياري در خصوص صحت و سلامتي است. در اسلام، احاديث و رهنمودهاي فراواني از سوي بزرگان دين، جهت حفظ صحت و تقويت بدن و پرداختن به آن آورده شده است که از جمله مي‌توان به موارد ذيل اشاره کرد: در قرآن‌کريم، جان آدمي از اهميت زيادي برخوردار است، انسان خليفه‌ا... خوانده شده است و جان يک فرد برابر با ارزش جان همه افراد عنوان شده است. اين بيان انضمامي و برابر دانستن جان يکي برابر با همه نشان‌دهنده اهميت جايگاه حيات انسان و فرد است. آيه «... وَ لاَ تَقْتُلُواْ أَنفُسَکُمْ...: .... و خودتان را مکشيد...». در (نساء29) دستور خداوند در خصوص نگاه‌داشت جان انسان صريح گفته شده است. اين آيه تنها آيه‌اي نيست که به اهميت جان انسان در آن تاکيد شده است. در آيه 32 سوره نسا نيز اين مضمون را روشن‌ و کلي‌تر مي‌بينيم، «مَن قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الأَرْضِ فَکَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَکَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا: هر کس کسى را جز به قصاص قتل يا [به کيفر] فسادى در زمين بکشد چنان است که گويى همه مردم را کشته باشد و هر کس کسى را زنده بدارد چنان است که گويى تمام مردم را زنده داشته است.»

جان انسان از اين رو نبايد تهديد شود، زيرا خداوند آن را حرام کرده است و حضرات معصومين سخنان گوهربار دراين خصوص دارند: «الصّحّة افضل النّعم؛ صحت و سلامتي از هر نعمت ديگري بهتر و ارزشمندتر است.«و انّ لبدنک عليک حقّاً؛ بي‌شک بدن تو بر تو حقوقي دارد (که بايد آنها را ادا کني و به آن رسيدگي نمايي).» «المومن القويّ خير و احب من المومن الضّعيف؛ مومني که قوي و نيرومند باشد، در نظر من از مومني که ضعيف باشد بهتر و دوست‌داشتني‌تر است.» در اسلام، حفظ صحت و سلامت واجب شمرده شده است. حتي اگر عباداتي، مانند نماز و روزه، براي انسان مضر باشد، نه‌تنها جايز است ترک شود، بلکه واجب است که ترک شود و در چنين مواردي، کار واجب به کار حرام مبدل مي‌شود. از نظر اسلام، چنانچه کسي به سلامتي ديگران لطمه وارد کند، چنانچه عمدي باشد، بايد به سختي مجازات شود و چنانچه عمدي نباشد نيز بايد مجازات مالي شده و ديه آن عضوي را که آسيب ديده، به صاحبش بپردازد. همچنين در دين مقدس اسلام هر چيز زيان‌آوري که به جسم انسان لطمه وارد آورد، تحريم شده و اين يک قاعده فقهي است که:«کلّ مضرّ حرام؛ هر چيزي که ضرر دارد، حرام است.» شهيد مطهري در اين مورد مي‌نويسد: «جاي شک و ترديد نيست که تعليمات اسلام بر اساس حفظ و رشد و سلامت جسم است. علت حرمت بسياري از اين امور، مضر بودن آنها به حال بدن است. يکي از مسلمات فقه، اين است که بسياري از اين امور به اين دليل تحريم شده‌اند که براي جسم انسان ضرر دارند. يک اصل کلي هم براي فقها مطرح است که هر چيزي که محرز بشود که براي جسم انسان مضر است ولو هيچ دليلي از قرآن ‌سنت وجود نداشته باشد و‌ يک چيزي زيانش قطعي باشد و مسلم بشود که زيان دارد، از نظر اسلام قطعا حرام است...». پر‌واضح است که انسان و نفس آدمي چه جايگاه بلندمرتبه‌اي در دين آسماني اسلام و مکتب پيامبر(ص) دارد و امروز ما به عنوان مسلمان و ميراث‌دار اسلام بايد نشان دهيم که چه ميزان پايبند به مکتب راستين اسلام در حفظ جان انساني هستيم. اجتناب از حضور دورهمي‌ها، حفظ فاصله‌گذاري اجتماعي، زدن ماسک و ديگر پروتکل‌هاي بهداشتي از يک منظر به مثابه دستورات ديني مي‌ماند که براي حفظ همان ارزش مقدس جان آدمي تعبيه شده است.