پيامدهاي درماننکردن «بيشفعالي»
حدود 5 درصد از افراد دچار اختلال کمتوجهي - بيشفعالي يا ADHD هستند. تعداد موارد ADHD طي بيست سال گذشته افزايشيافته که ميتوان تا حدودي آن را به افزايش سطح آگاهي نسبت به اين اختلال پيچيده دانست. محققان دريافتهاند در سال 2015 تا 2016، اختلال بيشفعالي- کمتوجهي در 10 درصد از کودکانونوجوانان تشخيص داده شده در حاليکه اين درصد در سال 1997 تا 1998، شش درصد بوده است. هر چند افزايش ميزان آگاهي چيز خوبي است؛ اما جنبه مهم ديگر ماجرا اين است که تشخيص بهدرستي داده شود. اين روزها با توجه به دنياي شتابزدهاي که داريم و نفوذ تکنولوژي و مشغلهها، خيلي از افراد ممکن است احساس کنند نميتوانند تمرکز خود را حفظ کنند، اما اين لزوما دليل نميشود که ADHD داشته باشند. از طرفي ديگر، تعداد زيادي از افراد هستند که واقعا دچار اختلال کمتوجهي- بيشفعالياند؛ اما تحت درمان لازم قرار نميگيرند. درمان ADHD شامل ترکيبي از درمان رفتاري شناختي و دارودرماني ميشود؛ اما از کجا بدانيد آيا نياز به درمان داريد يا اينکه فقط در دنياي امروز گرفتار شدهايد و تنها چيزي که نياز داريد آرامش و آسايش بيشتر است؟ چيزي که ميان اختلال واقعي ADHD و يک وضعيت غيراختلالي تفاوت ايجاد ميکند اين است که علائم چگونه زندگيتان را تحتتاثير قرار ميدهند.
تمرکز زياد يا عدم تمرکز
يکي از عوارض ADHD که هميشه در موردش گفته شده و ميشود، ناتواني در تمرکزکردن براي مدت طولاني روي يک فعاليت است. اما يک مشکل ناشناخته ديگر در ارتباط با ADHD، تمرکز زياد است. برخي از بيماران به روانپزشک خود ميگويند که ADHD ندارند زيرا ميتوانند چند ساعت متوالي بنشينند و بازي ويدئويي مورد علاقهشان را انجام بدهند؛ اما توجه، انواع گوناگوني دارد. کسي که براي تمامکردن کارهاي معموليتر خود مشکل دارد، مثلا تميزکردن آشپزخانه، پرداخت صورتحسابها و تکاليف مدرسه، اما بهراحتي ساعتها مشغول فعاليت يا کاري ميشود که برايش جذاب است، درمان مناسب ميتواند به نفعش باشد. تشخيص ADHD سخت است و روانپزشک اين تشخيص را بعداز اينکه ابتدا بيمار را از جهت ديگر عوارض بررسي کرد، خواهد داد.
بيتوجهي
در کلاس درس، يک کودک بيشفعال که نمونه معمول ADHD است نميتواند آرام بنشيند؛ اما يک علامت که اغلب ناديده گرفته ميشود، بيتوجهي است. بچههاي بيشفعال و کمتوجه در کلاس درس مشغول روياپردازي و خيالپروري ميشوند. بيتوجهي که در ميان دختران شايعتر است، در بيشتر موارد تشخيص ADHD، ناديده گرفته ميشود زيرا اين افراد داراي علائم کلاسيک اختلال کمتوجهي نيستند. کمتوجهي ميتواند از جهت عملکرد و کارايي افراد بسيار گسترده و تاثيرگذار باشد، بنابراين يکي از انواع ADHD است.
رفتارهاي ناگهاني و تکانشي
همه ما يکي از اين دست افراد را در ميان دوستان خود داريم: کسي که هر چه به ذهنش ميرسد فورا به زبان ميآورد. هر چند گاهي اين ويژگي ميتواند خوب و تحسينبرانگيز باشد و مثلا شما تصور کنيد ايکاش من هم چنين شجاعتي داشتم؛ اما همين ويژگي گاهي ميتواند موانعي در زندگيتان ايجاد کند و حتي در برخي موارد منجر به نتايج خطرناکي بشود. رفتارهاي ناگهاني ميتوانند بر زندگي شخصي و حرفهايتان اثر بگذارند، مثلا به زبانآوردن هر آنچه در فکرتان است در شرايطي که مناسب نيست ميتواند شما را به دردسر بيندازد و منجر به رفتارهاي نادرست بعدي بشود.
بيشفعالي
احتمالا معروفترين و شناختهشدهترين علامت ADHD بيشفعالي است: کودکي که دورتادور کلاس درس ميدود و بالا و پايين ميرود. بيشفعالي، پديدهاي است که بيشترين اشتباهات نيز در درک آن صورت ميگيرد. بيشفعالي يک موجوديت ساختگي يا رفتار ارادي نيست. تصور کنيد شما مجبوريد شش ساعت روي يک پا بايستيد؛ اين چيزي است که از يک کودک دچار ADHD که مجبور است به مدرسه برود و تا شش ساعت توجه خود را حفظ کند ميخواهيد. شما بايد بدانيد که بيشفعالي يک عارضه مربوط به رشد عصبي است که داراي ريشههاي ژنتيکي و بيولوژيکي ميباشد که اگر درمان نشده رها شود ميتواند زندگي فرد را بهشدت تحتتاثير قرار داده و توانايي او براي عملکرد در مدرسه و ديگر زمينهها را مختل کند. بيشفعالي يک مساله خاص و بسيار قابل توجه است و در کودکان بهراحتي مورد غفلت قرار ميگيرد زيرا با جنب و جوشهاي طبيعي اين سنين اشتباه گرفته ميشود؛ اما واقعا ميتواند ناشي از اختلال ADHD باشد.
بيقراري
وقتي فرد به سنين نوجواني ميرسد، بيشفعالي مرتبط با ADHD ممکن است رفع شده باشد اما بيقراري و ناآراميها هنوز برقرارند. يکجور عدم تحمل و ناشکيبايي در افراد دچار ADHD ديده ميشود. دانشمندان و پزشکان چهل سال پيش فکر ميکردند وقتي علائم بيشفعالي ناپديد ميشود، خود اختلال نيز برطرف شده و فرد ديگر دچار مشکل نيست، اما در مورد خيلي از افراد چنين نيست؛ واقعيت اين است که علامت بيشفعالي صرفا به يک علامت ديگر تبديل ميشود که ميتواند به همان اندازه دردسرساز باشد.
مشکلات اجتماعي
درس و مدرسه ميتواند براي بچههايي که ADHD دارند چالشبرانگيز باشد و اين مشکلات ميتوانند گاهي تا بزرگسالي نيز ادامه پيدا کنند. آنهايي که ADHD درمان نشده دارند معمولا اين پتانسيل را دارند که فعاليتهاي مدرسه را انجام دهند؛ اما علائمشان جلوي اين توانايي آنها را ميگيرد. بنابراين مثلا ممکن است وارد دانشگاه بشوند اما قادر به اتمام آن نباشند يا حتي دوران مدرسه را نتوانند تمام کنند، صرفا به اين علت که دچار عارضهاي هستند که جلوي تکميل فعاليتهايشان را ميگيرد.
عدم ثبات شغلي
اين روزها شغل عوضکردن نسبت به گذشته شايعتر است؛ اما مدام از اين شاخه به آن شاخه پريدن نيز ميتواند نشانه ADHD درمان نشده باشد.
