روی خـــط

مقايسه علمي واکسن فايزر با ساير واکسن‌ها

عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي ضمن مقايسه واکسن فايرز با ساير واکسن‌هاي مطرح شده عليه کوويد 19، اظهار کرد: در حالي‌که اکثر واکسن‌ها پروتئين Spikeويروس را هدف قرار داده‌اند يا مبتني بر وکتور ويروسي هستند، واکسن فايزر يک snippet در RNA ويروس را هدف گرفته است.دکتر حسن رودگري با بيان اينکه فايزر با ادعاي در دسترس قرار دادن واکسن کرونا با اثرگذاري 90 درصد تا پايان 2020 تبديل به پيشگام رقابت واکسن کرونا در جهان شده است، ادامه داد: اين واکسن برخلاف شايعات ويروس ضعيف شده را تزريق نمي‌کند، بلکه بخشي از ژنوم آن را براي تحريک ايمني بکار مي‌برد. اين يک واکسن mRNA شامل snippet کوچکي از ژنوم ويروس است. تا بحال بجز فايزر کسي از mRNA استفاده نکرده است و دو واکسن آمريکايي ديگر Novavax و Sanofi-GSK از پروتئين سطح جداري ويروس استفاده مي کنند.وي افزود: کمپاني‌هاي AstraZeneca يا همان واکسن آکسفورد و Johnson & Johnson نيز از ژنوم ويروس استفاده مي‌کنند، ولي از ويروس سرماخوردگي بعنوان vector حامل ژنوم کرونا استفاده کرده‌اند.

واکسن mRNA

اين دکتراي تخصصي ژنتيک با اشاره به انواع واکسن‌ها در اين حوزه، درباره واکسن mRNA، توضيح داد: از اين نوع واکسن بعنوان واکسن آينده تعبير مي‌شود، چون تکنولوژي کاملا نويني دارد که کمي قبل از اين پاندمي ابداع شده بود، اين تکنولوژي مبتني بر ذرات ريز RNA پيامبر از ژنوم کروناويروس جديد است. اين mRNA حاوي دستور ساخت پروتئين Spike يعني همان پروتئين جداريست که ويروس براي ورود به سلول استفاده مي‌کند. در انسان بطور طبيعي پس از ورود ويروس کرونا، آنتي‌بادي عليه اين پروتئين ساخته مي‌شود، بنابراين واکسن حاوي mRNA که داخل مولکول Lipid قرار گرفته، در بدن آنتي بادي پيشگيرانه مي‌سازد.به گفته وي، واکسن‌هاي مبتني بر ژنوم برتري‌هايي دارند. اول اينکه بر خلاف واکسن‌هاي وابسته به ( vectorحمال ويروسي) و با واکسن‌هاي مبتني بر پروتئين جداري مستقيما Killer T cell را در سيستم ايمني تحريک مي‌کنند که اين امر کرونا ويروس را بدوا از تکثير باز مي دارد. دوم اينکه واکسن‌هاي mRNA در لوله‌ها و ظروف آزمايشگاهي توليد مي‌شوند و نه در محيط کشت‌هاي سلولي، لذا به سرعت قابل توليد هستند. دکتر رودگري، نقطه ضعف واکسن‌هاي mRNA را در اين دانست که بدن به سرعت آنها را تخريب مي‌کند و واکسن نياز به تزريق متعددBooster دارد و تصريح کرد: فايزر دو تزريق با فاصله 3 هفته را پيشنهاد مي‌دهد. ضمنا واکسن فايزر بايد در دماي منفي 94 درجه فارنهايت (70 -C ) نگهداري شود و مراکز واکسيناسيون بايد فريزرهاي پيشرفته داشته باشند، در حالي‌که واکسن کمپاني مدرنا نياز به فريزر منهاي 4 درجه فارنهايت (20 -C ) دارد.

واکسن‌هاي سنتي مبتني بر پروتئين

وي در مورد واکسن‌هاي سنتي مبتني بر پروتئين نيز گفت: اين واکسن ها از دهه 80 ميلادي با کار روي واکسن هپاتيت شروع شدند. کمپاني‌هاي Novavax و Sanofi-GSK واکسن عليه پروتئين S کرونا را در سلول حشرات کشت مي‌دهند. سپس واکسن تخليص و آماده تزريق مي‌شود. هر دو واکسن براي تقويت تحريک ايمني نيازمند مواد شيميايي کمکي در ساختار خود هستند. اما در يخچال‌هاي عادي قابل نگهداري‌اند. اين تکنولوژي مطمئن ولي کند است. اين دو کمپاني در دسامبر 2020 فاز سوم کلينيکال ترايال را تکميل مي‌کنند و عقبتر از فايزر هستند.

واکسن‌هاي وابسته به Vector

عضو هيات علمي مرکز تحقيقات ژنوميک دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي با اشاره به واکسن هاي وابسته به Vector، بيان کرد: به جاي تزريق مستقيم پروتئين S، اين واکسن از يک ويروس کمتر بي ضرر است، همانند آدنوويروس سرماخوردگي به عنوان حمال استفاده مي‌کند. ژن پروتئين S را روي آدنوويروس سوار کرده و تزريق مي‌کنند. البته آدنوويروس پيش از تزريق از کار انداخته مي‌شود تا در بدن تکثير نشود و فقط آنتي‌بادي عليه پروتئين Spike ساخته مي‌شود.وي خاطرنشان کرد: اين تکنولوژي ايمني قوي را بدون استفاده از مواد شيميايي جانبي ايجاد مي‌کند، به شرطي که دوز آن زياد و کافي باشد، ولي نه آنقدر که بدن عکس‌العمل ايمني بيش ازحد نشان دهد. البته اگر بدن قبلا با آدنوويروس بکار رفته برخورد داشته، ممکن است بلافاصله واکسن را از کار بيندازد، لذا واکسن آکسفورد از آدنوويروس نوعي شامپانزه استفاده کرده است. واکسن آکسفورد دو دوز با فاصله 4 هفته لازم دارد، ولي جانسون & جانسون فعلا يک دوز پيشنهاد مي‌کند. اصولا دوز دوم به دليل برخورد بدن با آدنوويروس در دوز اول ممکن است بلافاصله توسط سيستم ايمني در دوز دوم خنثي شود.

شرکت‌هاي دارويي؛ آلوده به سودجويي

دکتر رودگري با تاکيد بر اينکه در مجموع واکسن بايد بيش از 50 درصد تاثيرگذاري داشته باشد تا مجوز FDA بگيرد واحتمالا با 75 درصد اثر بتواند زنجيره انتقال را بشکند، اظهار کرد: نتيجه مي‌گيريم که به کمک واکسن و رعايت نکات بهداشتي مي‌توان پاندمي را به زودي مغلوب کرد، ولي در عين حال تجربه نشان داده که تبليغات شرکت‌هاي دارويي نيز متاسفانه آلوده به سودجويي است. از جمله شرکت 150 ساله Pfeizer که توليدکننده داروهاي معروفي چون Advil, Viagra, Xanax, Zoloft است، سابقه محکوميت‌هاي متعددي دارد که آن را رکوردار تخلفات دارويي کرده و فقط در سال 2009 مجبور به پرداخت غرامت 2/3 بيليون دلاري شده است. بنابرين کماکان رعايت نکات بهداشتي در صدر اقدامات پيشگيرانه است.