چه کسی توافق قرهباغ را تضمین و چه کسی برد کرد؟
به نظر ميرسد که برنده اصلي توافق آذربايجان و ارمنستان، باکو و مسکو باشد. بالاخره علي اف و پاشينيان، سلاح ها را زمين گذاشتند و با ابتکار عمل پوتين، به توافقي با يکديگر دست پيدا کردند. اين توافق حاکميت آذربايجان را بر مناطق قره باغ و ناحيه کوهستاني مرزي بين دو کشور که پيش از اين در تصرف ارمنستان بود، به رسميت مي شناسد. به نظر مي رسد که توافقي که دوشنبه شب انجام شد، يکي از جدي ترين اتفاقات در سي سال گذشته در اين منطقه بوده. انتظار مي رود در شرايطي که ارمنستان، تحت فشار شديد قرار دارد، راهي به جز تن دادن به شروط اين توافق باقي نمانده باشد. خبرآنلاين نوشت؛ اما نيکول پاشينيان، در داخل کشورش با بحران رو به رو شده، ارمنيها از اينکه او بيخبر تصميم گرفته تا ميدان را به باکو واگذار کند، خوشحال نيستند. انتظار ميرود که نخستوزير فعلي ارمنستان پس از امضاي اين توافق با بحران جدي رو به رو شود. افشار سليماني به اين موضوعات پرداخته است.
جنگ قره باغ، اتفاق تازهاي نيست. در سي سال گذشته اين منطقه هميشه مشکلاتي داشته است. چه شد که روسيه و ترکيه به اين نتيجه رسيدند که توافقي بين اين دو کشور ايجاد کنند؟
اين پوتين است که به عنوان پشتيبان توافقنامه بين آذربايجان و ارمنستان را امضا کرده است. صحبتهاي پوتين و اردوغان در پشت صحنه جريان داشته و مشخص نيست که چه اتفاقي بين آن دو افتاده که به اين اتفاق منجر شده است. براي روسيه مهم بود که در منطقه باقي بماند . روسيه در ارمنستان پايگاه نظامي و قراردادهاي نظامي طولاني مدت دارد. الان هم مشخص شده که با اين توافق تازه قرار است در نزديکي مرز آذربايجان و ارمنستان مستقر شوند و بر همه ترددها نظارت داشته باشند. به ويژه ترددهايي که بين آذربايجان و ارمنستان صورت ميگيرد.
به نظر ميرسد که برد بزرگي نصيب باکو شده است. تعبير ارمنستان از اين برد چيست؟
تعبير من اين است که در اين وضعيت، آذربايجان است که برد کرده. ارمنستان بايد مناطقي که در تصرف دارد را برگرداند و بعد هم قرار است مساله مناطقي مثل قرهباغ و خان کندي حل و فصل شود. اين مناطق متعلق به آذربايجان هستند ولي احتمالا بعد از اجراي اين توافق ديگر نه دست باکو باشد و نه دست ايروان. حتي اينکه گفته شده آذريهاي رانده شده از اين مناطق قرار است بازگردند هم يک برد بزرگ به حساب ميآيد. برد ديگر براي روسهاست. پاشينيان با روسها روابط چندان حسنهاي نداشت و بيشتر به اردوگاه غرب وابسته بود و همين هم باعث شد که به موقع نتواند از حمايت پوتين استفاده کند. او متوجه نشد که در منطقهاي که حضور دارد، حرف آخر را مسکو مي زند و نياز دارد تا طرح دوستي را با پوتين بريزد.
ارمنيها به شدت از دست پاشينيان عصباني هستند و حــتــي ميگويند که او بيخبر از رئيسجمهور تن به اين توافق داده است. آينده اين اعتراضها را چطور ميبينيد؟
پاشينيان با رفتاري که در اين مدت داشته، باخته است. بعيد نيست که او در پي اين اقداماتش سقوط کند و نيروهايي که به روسها نزديکتر باشند در ارمنستان بر سر کار بيايند، البته پاشينيان مقاومت زيادي کرد تا اين توافق را امضا نکند. اول الهام علي اف و پوتين دست به امضا زدند و بعد نخستوزير ارمنستان ديد که چارهاي برايش نمانده. به ويژه بعد از اينکه شوشا از سوي آذربايجان باز پس گرفته شد، او فهميد که ديگر نميتواند مقاومت کند. پاشينيان ميدانست که حتي اگر دست به امضاي توافق هم نزند قصهاش تمام شدني است. در وضعيت نظامي هم که قرار داشت ديگر جايي براي مقاومت نمانده بود.
روسيه قبلا بالانسي ايجاد ميکرد که روسها و ارمنستان قدرت متعادلي داشته باشند. حالا پوتين برخلاف تصور چنين بالانسي را با آذربايجان ايجاد کرده .
چرا براي روسها توافق قرهباغ تا اين اندازه مهم بوده است؟
امتيازي که نيروهاي حافظ صلح روسيه گرفتهاند و حضورشان در اين منطقه بسيار براي کرملين اهميت دارد. از آن طرف بحث ترکيه هم هست که طرف آذربايجان را گرفته بود و پوتين معمولا سعي ميکند رفتارهاي آنکارا را کنترل کند تا نتوانند نفوذ زيادي در قفقاز جنوبي داشته باشند. از سوي ديگر روسيه هميشه نگران ناتو بوده است که مبادا از طريق اين کشورها بتواند به مرزهاي روسيه نزديک شود و از همين رو هميشه سعي کرده نفوذ خود را در کشورهايي که سابقا متعلق به شوروي بودهاند حفظ کند.
بــرخي ميگويند اين توافق هم ممکن است مانند بسياري از تلاشهاي ديگر بينتيجه بماند، چه ضمانت اجرائي براي اثربخشي آن وجود دارد؟
به نظر من ضامن اصلي توافقي که دوشنبه شب بسته شد روسيه است. اگر مسکو بخواهد که اين توافق اجرائي شود، اين اتفاق حتما خواهد افتاد. مگر اينکه به هر دليلي پوتين خواهان اين مساله نباشد. اگر روسها دخالت نميکردند، آذربايجان خيلي جلو ميرفت و پوتين در برههاي از اين پيشرويها تصميم گرفت ماجرا را فيصله بدهد. ارمنستان در شرايطي نيست که بتواند در طولانيمدت در جنگ با آذربايجان بماند. از نظر اقتصادي ضعيف است و تسليحات کافي هم ندارد. براي همين قادر به زير سوال بردن توافق نيست.
يک نگراني هم در مورد ترکيب جمعيتي مناطق وجود دارد. ناراضيها در ارمنستان ميگويند که ارمنيها در مناطقي که در خاک آذربايجان وجود دارد با مشکل روبهرو خواهند شد. چقدر احتمال وقوع بحراني انساني هست؟
ارمنيها از ديرباز در اين مناطق بودهاند و در يک بازه زماني بيشتر شدهاند. حتي گاهي شهروندان آذربايجاني به اجبار اين مناطق را ترک کردهاند. طبق توافق تازه قرار است اين مهاجران دوباره به منطقه مورد نظر برگردند. اين عدد به صدها هزارنفر ميرسد. همزيستي اين دو اتفاقي قديمي است و دوطرف به زندگي در کنار هم عادت دارند.
