باید از فضای ایجاد شده استفاده شود
ايران با اتکا به چه سياستهايي ميتواند پس از انتخابات رياست جمهوري ايالات متحده، موفقتر ظاهر شود؟
يک چارچوب مشخص به نام برجام وجود دارد. اين معاهده 3 سال پيش توسط ترامپ بر هم زده شد اما کشورهاي جهان به آن در عرصه حقوقي پايبند بودند اما در عرصه ميداني به علت فشارهاي آمريکا توفيقي حاصل نشد. طبيعتا اگر بايدن پيروز شود، شخصي که برجام را از بين برده و فشارهاي بينالمللي را بر ايران چند برابر کرده از عرصه سياست آمريکا خارج شده است، بنابراين ديگر بهانهاي نميماند که کشوري به تعهدات خود در برجام عمل نکند. در اين ميان ممکن است شروطي از سوي برخي کشورها مطرح شود اما اين شروط در صحنه گفتوگو مقداري کار را دشوار مي کند اما بدون شروط کار بسيار آسانتر خواهد شد. ضرورت دارد کشورهاي ديگر در ابتدا کمکهاي اقتصادي را براي جبران ضررهايي که ترامپ به ايران وارد کرد داشته باشند. در سه سال گذشته اقتصاد ايران ضربههاي زيادي خورده و با اين اقدامات ميتوان شرايط را به حالت عادي بازگرداند. آنچه که مقامات ايران و از جمله رئيسجمهوري مطرح کرده است اين است که اگر طرفهاي ديگر به قوانين و تعهدها پايبند باشند ايران نيز آماده مذاکره خواهد بود. زماني که رئيسجمهور ايران چنين صحبت هايي ميکند نشاندهنده آن است که ايران در قالب برجام گفتوگو خواهد کرد.
پيروزي بــايــدن چه تاثيري بر عرصه سياسي جهاني خواهد گذاشت؟
پيروزي قطعي بايدن سبب ميشود تا فشار رواني و هراسي که در جهان وجود دارد از بين برود و عملا فشار رواني کم خواهد شد. اين کاهش تنشها سبب ميشود تا ساير کشورها نيز در تفاهم نقش بيشتري ايفا کنند و در ادامه اقتصاد ايران نيز به سمت وضعيت مطلوب حرکت کند. طبيعتا هر اتفاقي بيفتد ديگر شاهد فشارهاي شديد دوران ترامپ نخواهيم بود، به گونهاي که کشتي نفتي ايران را در آبهاي بينالمللي توقيف کنند يا جلوي خريد دارو توسط ايران را بگيرند. ايران بايد در اين عرصه فکر اساسي کند. مصوبهاي که مجلس تصويب کرد به گونهاي يک اخطار بود در قبال رفتارهاي کشورهاي ديگر که البته بايد به مراتب کشور فکري منسجمتر و هوشمندانهتر انجام دهد.
مصوبه مجلس در خصوص لغو تحريمهاي ايران تا چه ميزان ميتواند مفيد واقع شود؟
مصوبه مجلس شوراي اسلامي در خصوص تحريمها و اقدامات ايران فعلا عملياتي نخواهد شد، زيرا در ابتدا بايد به شوراي نگهبان ارجاع داده شود. اين مصوبه کاستيهايي داشت و کامل نبود. در اين ميان بايد توجه کرد که ايران ضربه خورده است، در حالي که به تعهدات خود عمل کرده است. ايران به چنين رويکردي نياز دارد تا طرفهاي مقابل بدانند که ايران بيتفاوت در مقابل بدقوليهاي آنها نخواهد ماند، اما آنچه که در مجلس تصويب شد کامل نبود و به اين زوديها نيز آماده عملياتي شدن نيست. پس از روي کار آمدن احتمالي دموکراتها مصاحبههايي خواهد شد که خط و نشان و رويکرد آنها را مشخص خواهد کرد. ايميلهايي احتمالا همچون گذشته رد و بدل خواهد شد و در آنها مشخص خواهد شد که چه سياستهايي در دستور کار است. در اين ميان اگر دموکراتها بخواهند همان روند ترامپ را در پيش گيرند احتمالا مجلس ايران نيز مصوبه را با سرعت بيشتري جلو خواهد برد. آنها منتظر انتخابات رياست جمهوري ايران نخواهند ماند و از حوالي بهمنماه نيز مواضع خود را در خصوص ايران مشخص ميکنند.
تـــرامپ در ماههاي اخير مرتکب چه اشتباهاتي در سياستهاي خود شد که امروز به اين روز افتاده است؟
مقامات ارشد کشورمان در گذشته تصميم گرفته بودند که قطعا تا زمان انتخابات رياست جمهوري ايالات متحده هيچصحبتي با مقامات آمريکا نداشته باشند و رسما نيز اعلام شده بود بر اساس اين معيار مذاکرهاي نيز صورت نگرفت، اما اين به آن معنا نيست که در آينده اگر توافقات نسبي صورت گيرد ايران در قالب 1+ 5 با آمريکا مذاکره نکند. در قالب 1+ 5 آنگونه که مطرح شده است اگر آمريکا به برجام بازگردد و طرفين برجام بخواهند جلسهاي داشته باشند قطعا بايد صحبتهايي انجام شود تا از اين وضعيت فاصله بگيريم. بنابراين اگر در آينده با آمريکا مذاکره شود در قالب برجام خواهد بود. انتخابات آمريکا ممکن است در اين عرصه ميتواند تاثيرگذار باشد، زيرا بايدن اعلام کرده که قطعا به برجام باز خواهد گشت. بايدن در شمارش آرا از ترامپ پيشي گرفته است. بايد توجه کرد امروز در کاخ سفيد مسائل با اتکا به يک راهبرد مشخص و اساسي پيش نميرود. پمپئو طرحي را تدوين کرد تا سياستهاي آمريکا در قبال ايران بر اساس آن پيش رود اما ترامپ برخلاف آن نوشتهها بهصورت مداوم با مقامات بسياري از کشورها ديدار کرد تا شايد بتواند بهنحوي با ايران مذاکره کند. ژاپن، فرانسه و روسيه تنها تعداد محدودي از کشورها بودند که ترامپ براي مذاکره با ايران به آنها رو انداخت. بنابراين تصميمات توسط شخص ترامپ گرفته ميشود و او راه خود را مي رود. ممکن است مشورتهايي انجام شود اما تصميم نهايي را خود ترامپ ميگرفت. او نيز الگوهاي خاص خود را دارد که برخي از آنها را با هواداران خود مطرح کرد و آن تفکرات خود را دنبال ميکند. آنها در ونزوئلا به قدري پيش رفتند که حتي يک رئيسجمهور ديگر را به رسميت شناختند و نزاع بالا گرفت اما پس از عدم موفقيت امروز بحث مذاکره با ونزوئلا را نيز مطرح کردهاند. اين امر در خصوص کره شمالي نيز اتفاق افتاد. فلذا اگر پمپئو 12 شرط براي ايران قرار ميدهد که بر اساس آنها مذاکره ميکنند، نميتوان مطمئن بود که ترامپ نيز آن 12 شرط را مدنظر داشته است و يا اينکه اگر بايدن پيروز شد بار ديگر دقيقا آن شروط را مطرح ميکند. به همين دليل حتي اگر آمريکا 12 شرط خود را در گذشته ساقط ميکرد نيز بعيد بهنظر ميرسيد در کوتاهمدت مذاکرهاي صورت گيرد، زيرا ايران خواهان رفتار متفاوتي بود. اگر دموکراتها در انتخابات پيروز شوند، مذاکره ايران با آمريکا در قالب برجام محتملتر خواهد بود. در قالب برجام مذاکره کردن به نفع همه است است زيرا ميتواند توافق مورد اعتمادتر باشد.
ايران بايد چه سياستهايي را تا انتخابات 1400 در پيش گيرد؟
پايين آمدن وزن ژئوپليتيکي کشوري مانند ايران، خطرناک است. بايد اين وزن افزايش پيدا کند. وزن ژئوپليتيک ايران هم با گرفتن تکنولوژي برتر، با اقتصاد قوي، با رفاه و معيشت مردم و با ارتباط با همه کشورهاي دنيا برقرار ميشود. ما بايد کاري کنيم تا تاخيرهاي گذشته جبران شود. اين صحبتها مربوط به بعد از ترامپ است و اگر ما در تحريم باشيم هيچکاري نميتوانيم انجام دهيم. روسيه در اروپا و چين در آمريکا منافعي دارند. در مرحله بعد سراغ ديگر کشورها ميروند. بنابراين آنها هم سياستهاي خاص خود را دارند. ما نميتوانيم در تحريم باشيم و پيشرفتي را شاهد باشيم. همه اين توضيحات براي زماني است که در انتخابات آمريکا فردي رئيسجمهور شود که ما بتوانيم در قالب 1+5 يک نتيجه مثبت دريافت کنيم، تحريمها برداشته شود و ما بتوانيم دستمان باز باشد و با شرق و غرب، اروپا، چين و روسيه و ژاپن کار کنيم. بايد يک فکر اقتصادي اساسي براي کشور کرد. از آنجا که بايدن گفته است به برجام برميگردد و شروطي خواهد داشت، نبايد تصور کنيم که فورا مذاکراتي شروع خواهد شد، اين مذاکرات خيلي سريع اتفاق نميافتد، بنابراين بايد يک استراتژي داشته باشيم تا از فضايي که ايجاد ميشود، استفاده کنيم. بالاخره يک فضايي براي کشورها ايجاد خواهد شد. ديگر شاهد تحريمهاي هر شب آمريکا نخواهيم بود و فضاها و حفرههايي ايجاد ميشود که از همين الان بايد به فکر آن فضاها باشيم و از آنها در سياست خارجي خود استفاده کنيم. پس ما بايد يک برنامه کوتاهمدت داشته باشيم، شايد براي يک سال تا از حفرههاي احتمالي استفاده کنيم و يک برنامه بلندمدت هم داشته باشيم و براي فعال کردن 1+5 تلاش کنيم و فشار بياوريم تا واقعا ببينيم چه کار ميخواهند انجام دهند. اگر واقعا قصد بازگشت به برجام را دارند، همه چيز به دوران قبل از ترامپ بازگردد و اقتصاد ايران از بنبست خارج ميشود. اين را بايد اعلام کنند، در غيراين صورت ايران بايد يک فکر استراتژيک داشته باشد.
