درس عبرت، عدالت را زير پا نگذارد
اما سوال اصلي در جايي مطرح ميشود که اين اقدام تا چه اندازه بر اساس قانون مجازات اسلامي است يا اينکه اينگونه مجازات در انظار عمومي، ميتواند بازدارنده و عبرت آموز باشد، اين دو سوال را با نعمت احمدي، حقوقدان در ميان گذاشتيم و او در پاسخ به «آرمان ملي» ميگويد: اين اقدام براي عبرت است اما بايد مراقب باشيم به عدالت خدشهاي وارد نشود. قانون اساسي ميگويد همه احکام مجازات بايد بهوسيله دادگاهها صادر شود و هيچ حکمي به اجرا گذاشته نميشود و هيچ محکوميتي اجرا نخواهد شد، تا دادگاه حکم آن را صادر نمايد. همچنين قانون آزاديهاي شهروندي، حفظ حقوق شهروندي و قانون حقوق شهروندي نيز حق و حقوق افراد را بهعنوان شهروند تعيين کرده است. قانون در يک مورد به پليس اجازه ورود ميدهد که براي جلوگيري از گسترش يک حادثه يا اختفاع اسناد مجرمانه، قبل از اينکه دستور مقام قضائي صادر شود، پليس وارد عمل گردد و از گسترش جرم جلوگيري نمايد و پرونده را به دادسرا نزد دادستان بفرستد. پليس حافظ امنيت است ولي به عنوان ضابط دادگستري، يعني هيچ کاري را بدون دستور مقام قضائي نميتواند انجام دهد.
روشي براي عبرت گرفتن
نعمت احمدي در ادامه خاطرنشان ميکند: در مورد اتفاق چند وقت اخير که مجرمان يا متهمان را در خيابان گرداندهاند، ميخواستند اين افراد متنبه شوند. مجرم در حضور جمع ميگويد: «من غلط کردهام» ما در قانون و در تعريف مجازات، موضوعي به عنوان گرداندن متهم در ملأ عام يا فرد مجرم نداريم. جرايم و مجازاتها در قانون تعريف شده است و پليس تحت عنوان ضابط ميتواند اجرا کننده حکم قاضي و البته زير نظر دادستان باشد. من بر اساس قانون ميگويم که اين حرکت، دقيقا منطبق بر قانون، آيين دادرسي کيفري، حقوق شهروندي و قانون مجازات اسلامي نيست. اين حقوقدان معتقد است که اين رفتار ، اعمال قدرت نبود، چند سال پيش اشراري را دستگير کردند و رئيس پليس اين اشرار را به درجه يک، دو و سه تقسيم کرد. نوچهها و اشرار درجه سه را در شهر چرخاندند، ولي طبق گزارش پليس مدتي بعد اراذل درجه سهاي که آنها را با آفتابه در گردن در ملأعام گردانده بودند، ارتقا پيدا کردند و به شرور يک و دو تبديل شدند. مراقب باشيم اين رفتارها باعث تجري نشود و مجرم با وضعيتي که در آن جغرافيا پيدا ميکند، سعي خواهد کرد در شرارت خود تنزلي نشان ندهد.
ازاصلاح قطع اميد نکيم
جامعه شناسان بر اين باورند که اعمال مجازاتهاي توام با خشونت نميتواند منجر به کاهش جرم شود، بلکه گاها به افزايش خشونت و در نهايت بالا رفتن موارد جرم منجر ميشود. آنها ميگويند اين اقدام بايد درس عبرتي براي سايرين باشد لذا نبايد طوري عمل کرد که نتيجه عکس داشته باشد. همانطور که محمد زاهدي اصل، استاد مددکاري اجتماعي در اين رابطه به «آرمان ملي» ميگويد: با تصاويري که روز چهارشنبه هفته گذشته ديديم، تعجب کردم، که چرا چند مجرم را سوار بر وانت ميکنند و در خيابانهاي تهران ميچرخانند. متاسفانه در اين شرايط کرونايي صدها نفر براي تماشاي اين افراد گرد هم ميآيند و اينکار شيوه درستي براي اصلاح نيست و آثار منفي آن بيشتر از مزيتهاي آن است. از نگاه جامعه شناسي رفتار پسنديده آن است که اثرگذار و در مسير اصلاح منحرفان و بزهکاران باشد. همانگونه که دين اسلام به ما تاکيد کرده است که نبايد از هيچ انساني قطع اميد کرد؛ آلودهترين و گناهکارترين انسانها راه هدايت دارند و همواره امکان اصلاح وجود دارد. زاهدي اصل در ادامه ميافزايد: فلسفه مجازات و زندان براي اصلاح رفتار است ، نه تنبيه. اينکه ما چند نفر را سوار وانت ميکنيم و بچرخانيم، نه تنها رفتار آنها اصلاح نخواهد شد بلکه احتمال دارد خشم آنها تحريک و مشکلآفرين شوند. در حقيقت اين رفتار به نوعي قابل تحليل است که تاثير گذار در اصلاح و درس عبرت براي ديگران شود نه اينکه عاملي براي ترغيب و گسترش خشونت در جامعه تلقي گردد. اين استاد مددکاري اجتماعي معتقد است که در شرايط فوق قرمز تهران و ديگر شهرها، چرا بايد اين اتفاقها در شلوغترين خيابانهاي تهران رخ دهد و مردم را دعوت کنيم تا در موقعيتي قرار بگيرند که امکان سرايت ويروس کرونا بيشتر شود، زاهدي اصل در ادامه خاطرنشان ميکند: به نظر من اين ظاهرا در آن منطقه تاثيراتي دارد اما انتظار اينکه مجرم صددرصد متنبه شود کمي دور از ذهن است. نفس گرداندن مجرمين در خيابانها مجرمين را اصلاح نميکند و در واقع تاثيرات کوتاه مدت دارد اما بهتر بود لااقل صداوسيما اين صحنهها را نمايش نمي داد.
