روسيه ايران را تنها نميگذارد
آرمان ملي - عليرضا پـورحسين: وزيــر امـور خارجه روسيه با اعلام موضعي صريحتر در قبال سياستهاي آمريکا بر اين باور است که مقولهاي به نام تحريم تسليحاتي ايران وجود ندارد. لاوروف اذعان کرد که روز 18 ماه اکتبر سال 2020 تحريم تسليحاتي ايران متوقف خواهد شد و هيچگونه محدوديتي پس از اين تاريخ اعمال نخواهد شد. دونالد ترامپ دستوري را براي خروج از برجام امضا کرد و از همان لحظه حق راي آمريکا که قبلا بهعنوان عضو برجام بود، لغو شد. آنها با اين مساله مخالفت ميکنند که قطعنامه 2231 قطعنامه سازمان ملل برمبناي بند هفتم منشور اين سازمان است و به همه اعضاي سازمان ملل ارتباط دارد. آمريکا از برجام بهطور رسمي خارج شده است. در قطعنامه 2231 گفته شده است که هر گونه تلاش براي ازسرگيري تحريمها فقط ميتواند از سوي اعضاي برجام انجام گيرد اما آمريکا ديگر عضو اين توافق نيست. اگر آمريکا کشورهاي ديگر را به اعمال تحريم در صورت همکاري با ايران تهديد کند من تعجب نميکنم، زيرا آمريکا تحريمهاي خود را در همه نقاط جهان و بدون دليل بهکار ميگيرد. اين صحبتها بهخوبي در مقام دفاع از ايران بوده است اما در برههاي از زمان قرار گرفتهايم که اگر چنين مواضعي نيز بهصورت کامل تغيير کند نبايد متعجب شد. مقولهاي که برخي معتقدند با نرمش آمريکا در مقابل روسيه ممکن است محقق شود. در راستاي بررسي اين مساله «آرمان ملي»گفتوگويي با شعيب بهمن، کارشناس مسائل بينالملل داشته است که در ادامه ميخوانيد.
آيا اهرم فشار تحريــمهاي ثانويه ميتواند روسيه را از تجارت تسليحاتي با ايران بازدارد؟
در سالهاي اخير روابط ايران و روسيه در حوزه همکاريهاي منطقهاي به شکل چشمگيري ارتقا يافته است و همين مساله سبب شده است مايه روابط دو کشور دگرگون شود. بنابراين از حيث روابط دوجانبه اين ظرفيت بهوجود آمده است که روسيه از ايران در راستاي لغو تحريمهاي تسليحاتي حمايت کند کما اينکه در سالهاي اخير در تمامي تنشها ميان ايران و ايالاتمتحده روسيه به نفع ايران موضعگيري کرده است. از سوي ديگر، روابط روسيه و آمريکا نيز برخلاف سالهاي پيش که آمريکا عليه اين کشورها فشارهاي زيادي را وارد نميکرد اما در چند وقت اخير اين دو کشور تحت تحريمهاي آمريکا قرار گرفتهاند. آنچه مشخص است روسيه از همين مسيري که به ايران ضربه وارد شده خود نيز متحمل ضرر شده است و اساسا در مقابل هرگونه سياست تحريمي جبههگيري ميکنند. در شرايط فعلي آنچه آمريکا بر آن تاکيد ميکند يک خواسته غيرقانوني است که با تمامي موازين حقوقي و قطعنامههاي سازمان ملل مغايرت دارد. بنابراين روسيه و چين به اين مساله اهميت ميدهند که اگر شوراي امنيت بهعنوان نهادي براي گسترش صلح در جهان است پس تمامي کشورها بايد در مقابل تصميمات آن سر خم کنند. در شرايط فعلي آمريکا از تمامي اين موارد عدول کردهاند و با تفسير خود به دنبال تصميمگيري هستند.
علت اين فــاصلهگـيـريهاي کشورها از آمريکا در مـاههاي اخير چيست؟
سياستي که ايالاتمتحده در پيش گرفته به گونهاي است که نهتنها ايران را در مقابل خود قرار داده، بلکه روسيه، چين و ساير کشورهاي جهان را نيز رقيب خود کرده است و هيچ کشوري امروزه در کنار آمريکا نيست و اين ريشه در آن دارد که آمريکا صرفا به فکر منافع خود است. اين يک اشتباه استراتژيک از سوي دولتمردان آمريکا بوده که به نفع ايران تمام شده است زيرا اگر صرف در مقابل ايران بودند شرايط سختتر ميشد. موضع تهاجمي آمريکا در مقابل روسيه و چين به گونهاي از سوي روسيه و چين زيادهخواهي تعبير ميشود و اين دو کشور براي حفظ جايگاهي که دارند قطعا تحت تاثير تهديدات آمريکا قرار نخواهند گرفت و از مواضع خود عقبنشيني نخواهند کرد و همين امر است که احتمال مبادله نظامي ايران با روسيه و چين را پس از لغو تحريمهاي تسليحاتي بيشتر کرده است.
آيا ايالاتمتحده ميتواند با امتياز دادن به روسيه نظر ايــن کــشور را در قــبال ايران تغيير دهد؟
در شرايط فعلي واقعيت اين است که فهرست اختلافات ميان روسيه و آمريکا بسيار زياد است و به قدري اختلافنظر ميان هر کدام از عناوين اختلافي زياد است که به نظر ميرسد در شرايط فعلي و در کوتاهمدت هيچ راه سازشي ميان روسيه و آمريکا وجود نداشته باشد. آمريکا در دوره ترامپ برخلاف ظاهر علاوه بر اينکه تنشزدايي نکرده است بلکه عناوين جديدي را به اختلافات با روسيه اضافه کرده است. خروج آمريکا از پيمانهاي تسليحاتي، خروج آمريکا از پيمان آسمانهاي باز و خروج آمريکا از پيمان استارت تنها معدود مواردي بوده که اختلافات جدي ميان روسيه و آمريکا در چند سال اخير ايجاد کرده است. اين اقدامات آمريکا برخلاف منافع روسيه بوده و تنش را ميان دو کشور افزايش داده است. در همين راستا اين تحليل صحت ندارد که ايالاتمتحده ميتواند با امتياز دادن به روسيه نظر اين کشور را در خصوص ايران تغيير دهد و اين نيز به علت تنوع اختلافنظرهاست و از سوي ديگر اين اتفاق ميتواند آينده منطقه را به ضرر روسيه تغيير دهد. روسيه بهخوبي ميداند که وارد کردن فشار بيش از حد به ايران آينده منطقه و حتي جهان را ميتواند تغيير دهد. بهوضوح مشخص است که ماهيت روابط ايران و روسيه تغيير کرده و روسيه بر سر ايران معامله نخواهد کرد. از طرف ديگر رويکرد آمريکا يک رويکرد همکاريمحور نيست پس اساسا ممکن است ايالاتمتحده از ابتدا چنين پيشنهادي به روسيه ندهد. سياست آمريکا امروز اعمال زور است و در اين عرصه اروپاييها را نيز مستثنا نکردهاند و بر آنها نيز فشار وارد ميکنند.
