هشدارِ بازگشت اپیدمی‌های قدیمی

هشدار نسبت به شيوع مجدد بيماري‌هايي که ديگر وجود ندارند در پي عدم مراجعه برخي والدين براي واکسيناسيون فرزندانشان و اما‌و‌اگرهاي همزماني کرونا و آنفلوآنزا در فصل سرد امسال، دو مبحث مهمي است که استاد دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي به تشريح وضعيت آن پرداخت. عبدا... کريمي، فوق‌تخصص عفوني کودکان و استاد دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي، در ابتداي صحبت‌هايش به چالش کاهش مراجعه مردم براي واکسيناسيون در شرايط کرونايي اشاره کرده و درباره تبعات آن، گفت: واکسن‌ها يا از ويروس‌ها و يا از باکتري‌هاي ايجاد شده‌اند. بنابراين بشر براي توليد واکسن از ميکروب ضعيف شده يا کشته شده استفاده کرده که زماني که وارد بدن انسان مي‌شوند، ايجاد بيماري نمي‌کنند، اما سلول‌هاي ايمني و سربازان بدن را در مواجهه با بيماري طبيعي تحريک مي‌کنند و اين باعث مي‌شود که وقتي واکسن مي‌زنيد، بدن ايمن مي‌شود و وقتي ويروس وارد بدن شد، بدن آن را شناسايي کرده و در برابر آن مسلح مي‌شود. بنابراين از واکسن‌ها چه به صورت ويروس زنده ضعيف شده و چه به صورت ويروس کشته شده استفاده مي‌کنيم تا ايمني بدن را در مواجهه با يک ميکروب خاص به طور قطعي بالا بريم.وي افزود: به عنوان مثال يک قرن قبل، آنفلوآنزا در سال اول شيوعش حدود 40 ميليون نفر را از بين برد و بعد هم موج دوم آن بيش از 100 ميليون نفر را در جهان از بين برد. در کشور ما هم اين مرگ و مير وجود داشته است. اما زمانيکه واکسن آنفلوآنزا را تزريق مي‌کنيد، ديگر اين اتفاق نمي‌افتد. بر همين اساس است که ديگر چنين پاندمي‌ها و مرگ و ميري را براي آنفلوآنزا نمي‌بينيد. زيرا واکسن آن وجود دارد. در عين حال اگر براي بيماري مانند کوويد19 هم واکسن وجود داشت، وضعيت شيوع آن بسيار ملايم‌تر بوده و درگيري بسيار کاهش پيدا مي‌کرد.کريمي ادامه داد: در عين حال وقتي با يک پاندمي مواجه مي‌شويم، نبايد پاندمي را با معضلي ديگر مواجه کرده و بخواهيم مشکل را با مشکلي ديگر حل کنيم. بايد توجه کرد که عدم مراجعه براي واکسيناسيون نه‌تنها از کرونا پيشگيري نمي‌کند، بلکه مي‌تواند مشکلاتي را در حوزه ساير بيماري‌ها ايجاد کند. نحوه پيشگيري از کرونا مشخص است و اعلام شده که افراد چه اقداماتي را انجام دهند که به کرونا مبتلا نشوند. به عنوان مثال افراد در اجتماعات حضور پيدا نکنند، مسافرت نروند، از ماسک استفاده کنند و... . راه پيشگيري از کرونا، عدم واکسيناسيون بيماريهاي ديگر نيست. زمانيکه واکسيناسيون را براي کودکان انجام ندهيم، بيماري‌هايي که مدت‌هاست در کشور وجود ندارند، مجددا بروز پيدا مي‌کنند. به عنوان مثال مدت‌هاست که ديگر در حوزه فلج اطفال چالشي نداريم و ديگر فرد زير 20 سالي که به فلج اطفال مبتلا شده باشد، به صورت بسيار نادر مي‌توانيد پيدا کنيد. بيماري مانند سرخک که در گذشته مرگ‌و‌مير مي‌داد، اما در حال حاضر به دليل واکسيناسيون چنين رخدادي را نمي‌بينيد. بيماري‌هايي نظير اوريون، سرخجه مادرزادي را ديگر شاهد نيستيم. حال اگر واکسيناسيون انجام نشود، مجددا اين بيماري‌ها به همراه ديفتري، کزاز، اوريون و... بازگشته و اپيدمي‌هاي ديگري اتفاق مي‌افتد و اين گرفتاري روي گرفتاري است.وي تاکيد کرد: اگر مردم نسبت به واکسيناسيون فرزندان‌شان اقدام نکنند، مطمئنا بعد از مدتي شاهد شيوع مجدد بيماري‌هايي هستيم که سال‌هاست ريشه‌کن و يا کمرنگ شده‌اند؛ به طوري که افرادي که واکسن تزريق نکرده‌اند، به تدريج افزايش يافته و منجر به بروز و اپيدمي اين بيماري‌ها مي‌شود.

کدام کودکان واکسن آنفلوآنزا بزنند؟

کريمي با اشاره به نزديک شدن به فصل سرما، درباره وضعيت تزريق واکسن آنفلوآنزا در کودکان، گفت: کودکان بالاي شش ماه و تا پنج سال بايد واکسن آنفلوآنزا را تزريق کنند. البته اگر واکسن به ميزان کافي نبود، حداقل کودکان بالاي شش ماه تا زير دو سال حتما بايد واکسن آنفلوآنزا را تزريق کنند. در عين حال زنان باردار و افرادي که به بيماري‌هاي مزمن، نقص سيستم ايمني و... مبتلا هستند، کادر درمان و.‌... بايد واکسن آنفلوآنزا را تزريق کنند.

وضعيت ابتلاي کودکان به کرونا

وي درباره وضعيت ابتلاي کودکان به کرونا نيز گفت: به هر حال پنج درصد از کل مبتلايان به کرونا چه با علامت چه بي علامت، کودکان هستند، يعني از هر 20 نفر مبتلا به کرونا يک نفر کودک است.کريمي در بخش ديگري از صحبت‌هايش درباره بازگشايي مدارس که با توجه به پاندمي کرونا به عنوان يک چالش جهاني مطرح مي‌شود، گفت: از طرفي حضور در مدارس از جنبه‌هاي روانشناختي و در جهت نهادينه شدن روش‌هاي اجتماعي و کسب علم و دانش، مهارت‌هاي اجتماعي، مهارت تفکر، مهارت نحوه ارتباط با همنوعان و مهارت حل مساله، لازم است. قاعدتا اين مهارت‌ها بايد در مدارس به دانش‌آموزان آموخته شود. از طرفي ماندن فرزندان در منزل به محروميت از ارتباط، بروز افسردگي و چاقي و اضطراب ختم مي‌شود و چه بسا منجر به برخي مشاجرات خانوادگي شود. در عين حال اگر بخواهيم که آموزش را به صورت مجازي انجام دهيم، اگر والدين دو فرزند مدرسه‌رو در دو سطح مختلف داشته باشند يا شاغل بوده يا توان علمي کافي نداشته يا با نحوه استفاده از فضاي مجازي آشنايي نداشته و يا به اين فضا دسترسي نداشته باشند، چه بايد کرد؟.وي گفت: در اينجا ممکن است شکاف ديجيتالي ايجاد شود؛ به طوري که قشري که محروم بوده، محروم‌تر شده و اصلا موضوعاتي مانند ترک تحصيل پيش آيد که بر اساس آمارها اين اتفاق در خانواده‌هاي آسيب‌پذير پنج برابر خانواده‌هاي متمکن است. از طرفي حتي اگر شرايط براي همه يکسان باشد، باز هم کسب بسياري از مهارت‌ها و علوم به صورت غير حضوري غير ممکن بوده و يا با موفقيت کمي توام است. بنابراين پاسخ به اين سوال که آيا مدارس بازگشايي شوند يا خير؟، صرفا بله يا خير نيست؛ بلکه اين سوال يک پاسخ ساده ندارد و از استاني به استان ديگر، شهرستاني به شهرستان ديگر، مدرسه‌اي به مدرسه ديگر متفاوت است. بنابراين برخورد صفر يا 100 با اين موضوع نشان مي‌دهد که ما موضوع را سهل گرفته و به درستي مديريت نمي‌کنيم. بايد توجه کرد که در تصميم‌گيري در اين حوزه چند عامل حائز اهميت است؛ عواملي مانند مباحث اپيدميولوژي و وضعيت همه‌گيري، نحوه حمايت دولت، وضعيت مدارس، وضعيت آمادگي مردم، وجود کليه الزامات بازگشايي و در نهايت وضعيت آنفلوآنزا در کنار کرونا.وي افزود: بسياري از کشورهاي اروپايي مانند دانمارک، فنلاند، ايتاليا و بسياري از ايالت‌هاي آمريکا، چين، ژاپن، جمهوري کره و.... در صدد بازگشايي مدارس بوده و يا برخي از آن‌ها مدارس را باز کرده‌اند، اما اين موضوع شرط و شروطي دارد و پاسخ يونيسف و سازمان بهداشت جهاني نيز در اين زمينه بله يا خير صِرف نيست. معيارهايي در اين زمينه در نظر گرفته شده است؛ يکي از معيارهاي مهم بازگشايي اين است که هر منطقه‌اي در چه وضعيتي قرار دارد. آيا پرخطر يا کم‌خطر است و يا در خطر متوسط قرار دارد؟. اگر تعداد موارد مبتلاي جديد در 100 هزار نفر کمتر از 10 نفر در هفته باشد، تست PCR در افراد تست شده کمتر از پنج درصد مثبت شود و افرادي که با علائم شبه کوويد19 به درمانگاه‌ها مراجعه مي‌کنند، کمتر از پنج درصد باشند، مي‌توان مدارس را با در نظر گرفتن حمايت‌هاي دولت، آمادگي مردم و فراهم شدن الزامات بازگشايي، باز کرد.وي ادامه داد: حال اگر تعداد موارد مبتلاي جديد بين 10 تا 100 در هر 100 هزار نفر باشد يا ميزان مثبت تست PCR و يا بيماران با علائم شبه کوويد19 بين پنج تا 10 درصد باشد، در اينجا بايد دوگانه عمل کرد و بازگشايي کامل مي‌تواند خطرناک باشد. بايد به نحوي عمل کرد که هم آموزش از راه دور وجود داشته باشد و هم آموزش با حضور محدود افراد که در اين صورت مي‌توان از 50 درصد ظرفيت مدارس استفاده کرد و حضور را براي دروس اصلي و مهارت‌ها نگه داشت. در عين حال اگر تعداد مبتلايان جديد در هفته بيش از 100 نفر در هر 100 هزار نفر باشد، ميزان تست مثبت PCR يا بيماران با علائم شبه کوويد19 بيش از 10 درصد باشد، آموزش تا اطلاع ثانوي بايد کاملا مجازي باشد. اين سه فاکتور را بايد هر دو هفته تکرار کرد و اگر موارد کوويد‌19 قطعي يا محتمل و يا شبه کرونا، شيب نزولي داشت، مي‌توان مدارس را بازگشايي کرد و بر اساس آن تصميم گرفت. کريمي تاکيد کرد: البته حتما بايد اين حالات انعطاف‌پذير و وضعيت‌ها قابل تغيير باشند. بر اين اساس که بتوان هر 28 روز يکبار درباره وضعيت بازگشايي تجديد‌نظر کرد.

کرونا در کشور کنترل شده؟

وي ادامه داد: حال يک سوال که ايجاد مي شود اين است که آيا اپيدمي در کشور ما تحت کنترل است؟. وقتي مسئولان مرتب از موج سوم صحبت کرده و هشدار مي دهند، بايد پرسيد اين هشدارها و موج سوم چطور ايجاد شده و چه کسي تضمين مي کند که اگر بدون آمادگي دولت و مردم و بدون وجود الزامات بهداشتي در مدارس، بازگشايي کامل اتفاق افتد و از طرفي آنفلوآنزا هم از راه برسد، موج چهارمي نداشته باشيم؟. دولت بايد حمايت‌هاي لازم را از مردم و مسئولان بهداشتي و مدارس به عمل آورد.کريمي بااشاره به مشکلات اقتصادي و پاندمي کرونا افزود: لازم است دولت درباره هزينه‌هاي تحصيلي خانواده‌هاي نيازمند به آنها ياري برساند و از نظر حمايت‌هاي پزشکي، تغذيه مناسب، هزينه اياب و ذهاب و .... حمايت دولت هميشه پشت سر مردم باشد. در عين حال پروتکل‌هاي بهداشتي بايد صادق و اجرايي بوده و ضمانت اجرا داشته و از نظر اجرايي مورد ارزيابي مرتب قرار گيرند.وي ادامه داد: مدارس بايد از نظر رعايت فاصله‌گذاري اجتماعي و فيزيکي، آب سالم شُرب، شستن دست‌ها و داشتن مواد گندزدا آمادگي کامل داشته باشند، حال سوال اين است که آيا مدارس ما در همه مناطق اين زيرساخت‌ها را دارند؟ در عين حال پرسنل مدارس بايد از چند جهت آمادگي کامل داشته باشند؛ اولا خودشان از نظر نحوه رعايت پروتکل‌هاي بهداشتي و آموزش مفاد درسي به درستي آموزش ديده باشند. در عين حال هر مدرسه بايد بتواند سيستم آموزشي خود را ارزيابي کرده و از اثرگذاري آموزش اطمينان داشته باشد. پرسنل مدارس بايد ارتباط صحيح و علمي با دانش‌آموزان و والدين را در شرايط اپيدمي آموزش ديده باشند، هر مدرسه‌اي بايد تيم حل بحران داشته باشد تا در صورت بروز مشکل بتواند آن را حل کند. محافظت از معلمان و کادر مدارس و به ويژه افراد در معرض خطر مانند ديابتي ها و مبتلايان به بيماري هاي زمينه‌اي بايد مدنظر باشد. کودکان بايد به زبان ساده از سوي والدين قبل از ورود به مدرسه و از سوي کادر مدرسه در دوره‌هاي کوتاه به طور مداوم با نحوه دست شستن، عدم تماس دست با چشم و بيني و محافظت در زمان عطسه و سرفه آموزش ببينند. به شرطي که به مردم بها داده شده و حمايت شوند، مردم مي توانند مشکلات‌شان را حل کنند.وي با تاکيد بر لزوم نقش‌آفريني رسانه‌ها در آموزش مردم، ادامه داد: در عين حال به نظر مي‌رسد دولت نتوانسته از تمام ظرفيت‌هاي فضاي مجازي براي کرونا استفاده کند. لازم است اپليکيشن کامل و هوشمندي را به طور رايگان در اختيار مردم قرار دهند تا در صورت بروز علائم اوليه از طريق آن بتوانند به مراکز بهداشتي و درماني اعلام کنند و مرکز هم به سرعت پاسخگوي آنها باشد. پروتکل‌هاي کشوري مي‌توانند در اين پروتکل ها پياده شده که اين اقدام باعث مي شود پروتکل‌ها به خوبي رعايت شوند. در عين حال مي‌توان داده‌هاي آنها را آناليز کرد و تصميمات را ارزيابي کرده و بر حسب شرايط تغيير داد. همچنين با اين اپليکيشن‌ها مي‌توان از ورود افراد مبتلا به مدرسه خودداري کرد. اين اپليکيشن‌ها مي‌توانند در مدارس هم مورد استفاده قرار گيرند.