ترامپ و احتمال جنگ با ايران!

تمام اعضاي حاضر در برجام از حق مساوي براي فعال کردن مکانيسم ماشه برخوردارند. اما نکته اينجاست که تمام اعضاي حاضر در برجام صراحتا عنوان کرده‌اند که هيچ تمايلي براي فعال کردن مکانيسم ماشه ندارند. حتي اقدام سال گذشته سه کشور آلمان، فرانسه و انگلستان براي آغاز سازوکار حل اختلافات برجامي نيز به اذعان خود اروپايي‌ها به معناي فعال کردن مکانيسم ماشه نبود، بلکه تلاشي براي آغاز روند گفت‌وگو و رايزني بيشتر با تهران در خصوص حفظ برجام بود. پيرو اين نکته حتي ما در جلسه مجازي شوراي امنيت که در آن محمد‌جواد ظريف، وزير امور خارجه نيز سخنراني کرد شاهد آن بوديم که آقاي‌ هايکو ماس، همتاي آلماني دکتر ظريف صراحتا در سخناني عنوان کرد که ايالات متحده آمريکا هيچ حقي براي فعال کردن مکانيسم ماشه و بازگرداندن قطعنامه و تحريم‌هاي شوراي امنيت ندارد. مجموعه اين نکات نشان از اين دارد که احتمالا‌ اروپايي‌ها، نه‌تنها آمريکا را براي فعال کردن مکانيسم ماشه محق نمي‌دانند، بلکه حتي در صورت اعلام يکجانبه فعال شدن مکانيسم ماشه و بازگشت قطعنامه و تحريم‌هاي شوراي امنيت عليه ايران با آن همراهي نخواهند کرد، چه برسد به آنکه واشنگتن بخواهد از طريق برلين، پاريس و لندن دست به فعال کردن مکانيسم ماشه بزند. پس بايد گفت که اروپايي‌ها که تاکنون هيچ اقدامي در همراهي با ايالات متحده آمريکا به منظور تمديد تحريم‌هاي تسليحاتي انجام نداده‌اند قطعا در اين دو ماه پيش‌رو تا پايان اين تحريم‌ها دست به اقدامي براي فعال کردن مکانيسم ماشه نخواهند زد، اگر چه طبق قانون از حق بازگشت قطعنامه هاي شوراي امنيت و تحريم‌ها عليه ايران برخوردارند. در عالم سياست و ديپلماسي هيچ‌چيزي غيرممکن نيست به خصوص آنکه با روي کار آمدن دونالد ترامپ و کارنامه‌اي که وي در طول سه سال گذشته از خود به جاي گذاشته است امکان هر اقدام، تصميم و واکنشي حتي غير‌مترقبه و دور از ذهن نيز از جانب رئيس‌جمهور فعلي آمريکا وجود دارد. بنابراين نمي‌توان احتمال گزينه حمله نظامي را به صورت کامل منتفي دانست. اما در اين ميان ما بايد به سابقه تاريخي اين دست مسائل نيز نگاه کنيم؛ ايالات متحده آمريکا و شخص دونالد ترامپي که در خصوص سرنگوني پهپاد خود دست به هيچ اقدامي نزد يا در رابطه با اقدام سپاه پاسداران انقلاب اسلامي در حمله موشکي به پايگاه عين‌الاسد از واکنش در برابر تهران خودداري کرد، نشان مي‌دهد دونالد ترامپ اساسا از جنگ و گزينه حمله نظامي، آن هم در خصوص ايران به شدت پرهيز مي‌کند. ضمن اينکه ما در فاصله بسيار کوتاهي تا انتخابات رياست‌جمهوري ايالات متحده آمريکا قرار داريم و عملا اين کشور وارد فضاي انتخاباتي شده است. بنابراين در اين فرصت کوتاه به نظر نمي رسد ترامپ به سمت جنگ با ايران پيش رود. از طرف ديگر مساله جنگ با ايران اقتضائات خاص و پيچيده خود را مي‌طلبد. ما در اين مدت شاهد بوديم که کوچک‌ترين تعدي و تعرض از سوي ايالات متحده آمريکا با پاسخ تند و قاطع ايران همراه شده است. بنابراين شايد احتمال جنگ و گزينه حمله نظامي به ايران با فشار و اقناع مايک پمپئو و اليوت آبرامز در دستور کار ترامپ قرار گيرد اما قطعا اين جنگ با خسارت‌ها و هزينه‌هاي بسيار بالاي مالي و انساني براي آمريکا همراه خواهد بود. در کنار آن بايد اين مساله را هم مدنظر قرار داد که با توجه به شرايط داخلي در ايالات متحده آمريکا به واسطه حجم بالاي انتقادات و فشارهاي جامعه به ترامپ به واسطه ناکارآمدي در کنترل شيوع ويروس کرونا و اعتراضات گسترده به واسطه تبعيض ساختاري اين احتمال هم وجود دارد که حتي جنگ نظامي نمي‌تواند تضمين‌کننده پيروزي دونالد ترامپ باشد. اگرچه بر اين باورم هنوز نمي‌توان به صورت قاطع درباره پيروزي جو بايدن و شکست دونالد ترامپ از هم‌اکنون سخن گفت. به هر حال ما تا برگزاري انتخابات نزديک به دو ماه و نيم فاصله داريم و در اين مدت امکان رو دادن هر اتفاقي وجود دارد. معتقدم بايد به تغيير مفهوم و ماهيت جنگ در سال هاي قرن بيست و يکم توجه بيشتري داشت. چون اکنون ديگر جنگ الزاما به معناي شليک موشک و گلوله نيست؛ جنگ مي‌تواند يک جنگ گسترده رسانه‌اي، سياسي، ديپلماتيک، اقتصادي، تجاري و حتي امنيتي باشد، کما‌اينکه اکنون جنگ سياسي، رسانه‌اي، ديپلماتيک، امنيتي و به خصوص اقتصادي گسترده‌اي از جانب ايالات متحده آمريکا ضد‌ايران به راه افتاده است. خود اين جنگ اقتصادي که به واسطه تحريم‌هاي ايالات متحده آمريکا عليه ايران به راه افتاده است دست‌کمي از يک جنگ تمام‌عيار نظامي ندارد؛ زماني که به‌واسطه اين تحريم‌ها فروش و صادرات نفت ايران به زير 200 هزار بشکه رسيده است مثل اين مي‌ماند که ايالات متحده با يک بمباران توانسته است تمام پالايشگاه‌ها، تاسيسات و سکوهاي نفتي ايران را از بين ببرد، بدون آنکه هزينه‌اي براي بمباران داده باشد. به موازات آن، اين احتمال را هم بايد داد که آمريکايي‌ها در روزهاي پيش‌رو شايد دست به اقداماتي براي تحريک ايران بزنند. پس احتمال آنکه ايالات متحده دست به اقداماتي براي توقيف برخي اموال و دارايي‌هاي ايران در اقصي نقاط جهان بزند وجود دارد به اميد آنکه اين اقدامات با واکنش و تحريک ايران روبه‌رو شود تا در اين صورت، هم بستر براي اجماع عليه ايران شکل بگيرد و هم مسئوليت شکل‌گيري هرگونه اقدام نظامي برعهده تهران باشد.