افزایش تعداد مشاغل ناپایدار بدون بیمه
اگرچه طي سالهاي 94 تا 98 حدود سه ميليون نفر به جمعيت شاغل کشور افزوده شده است، اما اين جمعيت جديد شاغل داراي ويژگيهايي هستند که آنها را در برابر کاهش تقاضاي ناشي از کرونا آسيبپذير ميکند. مرکز پژوهشهاي مجلس در گزارشي با عنوان «پايش امنيت سرمايهگذاري» آورده است: تا قبل از شيوع بيماري کرونا در اسفندماه 1398 بررسي وضعيت اقتصاد کشور نشان ميداد که با تخليه اثر تحريمها بر اقتصاد، بهبودهايي در متغيرهاي اقتصاد کلان رخ داده است و پيشبيني ميشد که رشد بخش غيرنفتي در سال 1398 مثبت باشد، اما پس از شيوع ويروس کرونا، بزرگترين و زيانبارترين اثر اقتصادي اين بيماري به شکل ايجاد شوک بزرگ نااطميناني بوده است که کل محيط کسب و کار و فضاي سرمايهگذاري در همه کشورهاي جهان را احاطه کرد. انتظار ميرود طي ماههاي پيش رو فعالان اقتصادي در ايران آثار اين ويروس جديد ناشناخته بر فضاي سرمايهگذاري را بيشتر احساس و درک کنند و در فصلهاي مختلف سال 1399 دريافت و برداشت بهتري نسبت به آن پيدا کنيم. بر اساس اعلام مرکز آمار ايران نرخ بيکاري در زمستان سال 1398 روند کاهشي خود را تداوم بخشيد و به 6/10 درصد رسيد. با اين حال افزايش تعداد شاغلان در اين فصل نسبت به فصل مشابه سال قبل تنها حدود 52 هزار نفر بوده است که از سال 1393 تاکنون کمترين ميزان افزايش اشتغال بوده است. همچنين آمارها نشان ميدهد که طي سالهاي 1394 تا 1398 حدود سه ميليون نفر به جمعيت شاغل کشور افزوده شده است. متاسفانه اين جمعيت جديد شاغل داراي ويژگيهايي هستند که آنها را در برابر کاهش تقاضاي ناشي از شيوع بيماري کرونا آسيبپذير ميکند. اشتغال ايجاد شده اشتغالي است که نه توسط بخش دولتي يا شرکتي و کارخانهاي، بلکه توسط بخش غيرشرکتي، در بخش خدمات و بنگاههاي زير پنج نفر کارکن بوده است و با تمرکز بر خدماتي مانند خردهفروشي و عمدهفروشي، تعميرات، حملونقل، واسطهگري، خدمات مواد غذايي و ... ايجاد شده است. لذا اين مشاغل که با وضعيت شغلي «کارکن مستقل» طبقهبندي ميشود، غالبا داراي قرارداد نيستند و تحت پوشش بيمه قرار نميگيرند. اين گروه از شاغلان عمدتا مشاغل تماموقت ندارند و در موقعيتهاي شغلي ناپايداري مشغول هستند که به تقاضاي خانوارها و حضور آنان در خارج از خانه وابسته است.
بررسي سهم اشتغال ناقص
بررسي سهم اشتغال ناقص جمعيت 15 ساله و بيشتر نيز نشان ميدهد که در بهار 1399، 9/7 درصد جمعيت شاغل، به دلايل اقتصادي (فصل غيرکاري، رکود کاري، پيدا نکردن کار با ساعت بيشتر و…) کمتر از 44 ساعت در هفته کار کرده و آماده براي انجام کار اضافي بودهاند. به گزارش تسنيم، اشتغال ناقص، اشتغالي است که در آن امکان بهکارگيري يا بهرهبرداري از تمامي استعدادها، ظرفيتها يا تواناييهاي فرد فراهم نباشد و شامل اشتغال ناقص زماني، اشتغال ناقص مهارتي و اشتغال ناقص درآمدي است. شاغلاني که کارشان تماموقت نيست، خودشان ميخواهند ساعات بيشتري کار کنند، اما کارفرما به هر دليلي نميخواهد يا نميتواند به ساعت کاري آنها اضافه کند، در آمار اشتغال ناقص قرار ميگيرند. برخي ديگر از شاغلان مهارتهايي دارند که در شغل فعليشان بهطور کامل از آن استفاده نميکنند، مثلا رشته تحصيلي و شغلشان با هم مرتبط نيست يا مهارتها و سمت شغليشان با هم انطباق ندارد، اين شاغلان هم در آمار اشتغال ناقص قرار ميگيرند. گروه آخر، شاغلاني هستند که آمادگي فعاليت در شغلي با درآمد بالاتر را دارند، اما پيشنهاد مناسبي برايشان وجود ندارد.
