«پيرامون حق وتو»

يکي از ارکان مهم سازمان ملل شوراي امنيت است. اين شورا با 15 عضو که 5 کشور آمريکا، روسيه، انگليس، فرانسه و چين از اعضاي ثابت آن و 10 کشور هم متغير و انتخابي است، مسئوليت حفظ امنيت و صلح در سطح جهان را به عهده دارد. مصوبات شوراي امنيت در قالب قطعنامه نيازمند به راي موافق 9 عضو از جمله 5 راي کشورهاي آمريکا، روسيه، انگلستان، فرانسه و چين است. اگر قطعنامه‌اي راي مثبت 14 عضو خود را داشته، ولي يکي از 5 کشور مذکور راي مخالف دهد؛ قطعنامه مصوب نخواهد بود که از آن به‌عنوان «حق وتو» نام برده مي‌شود. آنهايي که ابتداي پيروزي انقلاب اسلامي را درک کردند و به ياد دارند، شاهد بودند که روحيه حق‌طلبي در نزد مسئولين و مردم که فاصله‌اي بين آنان احساس نمي‌شد، بسيار قوي بود و يکي از موارد که نظام جمهوري اسلامي با آن مشکل جدي داشت و تنفر و انزجار خود را نسبت به آن مکرر اعلام مي‌نمود، همان «حق وتو» پنج عضو دائمي شوراي امنيت بود و به‌درستي آن را در خدمت منافع اين 5 کشور و متحدين واقعي و مهم‌شان مي‌دانست. اما اکنون که از زمان اوج گرفتن موضوع پرونده هسته‌اي ايران و ارجاع آن به شوراي امنيت مي‌گذرد، مخالفت با اين موضوع کاهش يافته و راضي و تلاش نموده تا در مقابل آمريکا، فرانسه و انگليس، کشورهاي چين و روسيه از اين حق به نفع کشورمان استفاده کرده و مانع صدور قطعنامه عليه ايران شوند. در جهان به‌هم‌پيوسته امروز، کشورها به تحت تاثير يکديگر و ناچار از تعامل با همديگر هستند. يکي از دلايل مهم موفقيت در سياست داخلي و به تبع در سياست خارجي ميدان و قدرت مانور هر دولت است. هر عاملي که به اين موضوع لطمه وارد کند به منافع و امنيت ملي خسارت وارد و حکومت را از لحاظ اداره بهينه کشور و ملت را از نظر معيشت، رفاه و آسايش و معنويت در تنگنا قرار خواهد داد. بدتر از آن نقش انفعالي است که به کشور تحميل و قدرت‌هاي مطرح جهان از اين کشور به عنوان ابزار تنظيم روابط با يکديگر سوءاستفاده خواهند نمود. به نظر نگارنده، صرف‌نظر از تغييرات ناشي از رشد تکنولوژي و به‌ويژه در عرصه ارتباطات، که به بهبود نحوي تعامل کشورها با يکديگر اثر مثبت گذاشته، ماهيت کلي 5 عضو دائمي شوراي امنيت تغيير ماهيت چنداني نيافته و کما في‌السابق آنها به دنبال تامين منافع حداکثري خود هستند و چنانچه روحيه و شرايط دولت و ملت ايران در اوايل پيروزي انقلاب اسلامي ادامه داشت، قطعا نظام جمهوري اسلامي همان موضع را حفظ نموده و هنوز هم مخالف جدي حق وتو بود. به نظر مي‌رسد آنچه تغيير يافته وضع و شرايط ايران است که عمدتا ناشي از تنفر و انزجار ما از آمريکا است. اين امر موجب گرديده در بر همان پاشنه چرخيده و براي مقابله با آمريکا و تا حدودي با انگليس و فرانسه به سمت چين و روسيه متمايل شده، از جمله با تهيه پيش‌نويس همکاري 25ساله با چين و قرارداد تکميل نيروگاه بوشهر با روسيه به انتظار استفاده از برگ عدم راي اين دو کشور به قطعنامه‌هاي شوراي امنيت عليه ايران باشيم. تنگناهاي ناشي از تحريم‌ها ايجاب مي‌نمايد در راستاي منافع و امنيت در برخي سياست‌ها بازنگري و تعديل شود و نياز به بهسازي نگرش در سياست خارجي است.