60 میلیون کودک در خطر بهره‌کشی اقتصادی

بيماري‌هاي واگيردار ازجمله معضلاتي هستند که بشر همواره با آنها درگير بوده است. اين بيماري‌ها به‌خودي‌خود داراي تبعات اقتصادي و اجتماعي اجتناب‌ناپذيري هستند؛ يعني علاوه‌بر تحت‌تاثير قراردادن معيشت خانواده‌هاي درگير بيماري، دولت‌ها را وادار به درنظرگرفتن بودجه‌اي اختصاصي براي مقابله با امراض مي‌کنند. اما اوضاع زماني حادتر مي‌شود که اين بيماري‌هاي واگيردار به مرحله اپيدمي و همه‌گيري برسند؛ آنگاه است که هزينه‌هاي اقتصادي و اجتماعي اين بيماري‌ها جانکاه‌تر و کشنده‌تر از خود ويروس اصلي مي‌شود. طي سه سده اخير 9 بيماري واگيردار به شکل پاندمي خود را نشان داده‌اند که در اين بين مي‌توان آنفلوآنزاي اسپانيايي را کشنده‌ترين آنها معرفي کرد. اين بيماري که بين ژانويه 1918 تا دسامبر 1920 دنيا را درگير خود کرد، به جان و تن بيش از 500ميليون انسان، يعني يک‌سوم جمعيت جهان در آن زمان، نفوذ يافت و حيات بيش از 50ميليون نفر را از آنها گرفت. يافته‌هاي اقتصاددانان فدرال رزرو آمريکا نشان مي‌دهد در آن زمان مناطقي که بيشترين سرايت ويروس آنفلوآنزا را داشتند، کاهش فعاليت‌ اقتصادي در آنها شديدتر و ماندگارتر بود. اين درسي است که کشنده‌ترين بيماري قرن به سياست‌گذاران کنوني داده، اما به نظر مي‌رسد دولت‌ها در مقابله با کرونا به اين امر توجه چنداني ندارند. با گذشت حدود 5/3 ماه از پاندمي کوويد-19، حدود هفت‌ميليون و 700هزار نفر در جهان درگير اين بيماري شده‌اند و متاسفانه تعداد جان‌باختگان هم به حدود 430هزار نفر رسيده است؛ البته خوشبختانه بيش از نيمي از بيماران بهبود يافته‌اند تا مشخص شود کوويد-19 به اندازه آنفلوآنزاي اسپانيايي بي‌رحم نيست. بااين‌حال نگاهي به اثرات اقتصادي، اجتماعي و رواني اين ويروس روي ديگري از ماجرا را به رخ مي‌کشد. شايد در اين مدت بخش مهمي از مردم جهان توانسته‌اند خود را در برابر کرونا مصون نگه دارند يا به‌نوعي از آن رهايي يابند، اما اثرات مخرب اقتصادي کرونا، معيشت مردم را با خطرات جدي مواجه ساخته است. آن‌طور که بانک جهاني گزارش داده، کيک اقتصاد جهان در سال 2020 هشت درصد کوچک‌تر مي‌شود. کينگز کالج و نشنيل يونيورسيتي نيز از کاهش 20درصدي درآمد در نتيجه شيوع کرونا خبر داده‌اند که اين امر به فقير شدن حدود 550ميليون نفر انسان منجر خواهد شد. بر اين اساس، براي اقتصاد جهان در سال جاري نمي‌توان هيچ نقطه روشني در نظر گرفت و فقط با اتحاد و همدلي بايد تاريک‌ترين ساعات زندگي بشر را به تعبير رئيس صندوق بين‌المللي پول پشت‌سر گذاشت. با اينکه طي 300 سال گذشته بشر 9 بيماري پاندميک و دو جنگ جهاني را پشت‌سر گذاشته است، اما کريستالينا جورجيوا بر اين عقيده است که کوويد-19 شبيه هيچ‌يک از موارد پيشين نيست و اين بحراني است شديدتر از فروپاشي مالي 2008. او مي‌گويد: در طول تاريخ صندوق ما هيچ‌گاه شاهد از حرکت ايستادن اقتصاد جهاني نبوديم. اين تاريک‌ترين ساعات بشر است، تهديدي بزرگ براي همه دنيا که نياز است در کنار هم متحد و مطمئن بايستيم و از اقشار آسيب‌پذير حمايت کنيم.

حرف تا عمل مبارزه با کار کودکان

حمايت از اقشار آسيب‌پذير در برابر کرونا شايد کليدي‌ترين نکته‌اي باشد که رئيس صندوق بين‌المللي پول به آن اشاره داشته است. در اين بين مي‌توان کودکان کار را از آسيب‌پذيرترين اين اقشار برشمرد؛ کودکاني که در اين مدت به‌دليل حضور در خيابان‌ها و سبک زندگي متفاوت‌تري که دارند بيش از ساير افراد در خطر ابتلا به کرونا قرار گرفته‌اند. در ايران نيز اوضاع به همين ترتيب بوده است. آن‌طور که مسئولان بهزيستي مي‌گويند بيش از 80درصد کودکان خياباني در زمره کودکان کار قرار مي‌گيرند. همچنين يافته‌هاي رسمي تعداد کودکان کار در ايران را 900هزار نفر تخمين مي‌زند، اما پژوهش‌هاي مختلف براي شمارش جمعيت کودکان کار فعال در ايران به اعدادي بين سه‌ميليون تا هفت‌ميليون نفر هم دست يافته‌اند. با اينکه تا امروز کارگروه‌ها و کمپين‌هاي فراواني براي مقابله با اشتغال کودکان راه‌اندازي شده و قانون‌گذاران کشورهاي مختلف هم قوانين سرسختانه‌اي را در اين زمينه از تصويب گذرانده‌اند، اما کمتر کسي را مي‌توان يافت که افزايش روزشمار کودکان کار را انکار کند. نگاهي به آمار رسمي نشان مي‌دهد که امروز 386ميليون کودک در فقر شديد به سر مي‌برند. حالا کرونا هم مزيد بر علت شده تا 60ميليون کودک ديگر در خطر فقر شديد قرار بگيرند. در همين زمينه محمد شريعتمداري، وزير تعاون، کار و رفاه اجتماعي ايران در توئيتي نوشت: «تخمين زده مي‌شود 60ميليون کودک به 386ميليون کودکي که امروز در جهان‌ در فقر شديد هستند، افزوده شود. بيم آن مي‌رود که اثرات گسترده اقتصادي و اجتماعي کرونا و گسترش فقر، پديده شوم کار کودک را تشديد کند. همه ما بايد تلاش‌ها و اقدامات همه‌جانبه براي مقابله با کار کودک را موثرتر و گسترده‌تر کنيم.» اظهارنظري که نشان مي‌دهد شايد ديگر سپر جنگ اقتصادي يک ميليارد دلاري صندوق بين‌المللي پول هم نتواند در برابر فقير شدن بيش از نيم‌ميليارد از جمعيت جهان از خود مقاومت نشان دهد. درخواست کمک مالي حدود 100 کشور جهان از صندوق بين‌المللي پول به‌خوبي وخامت حال اقتصاد جهان را به رخ مي‌کشد. جمهوري اسلامي ايران نيز براي اولين بار در طول حيات خود، از اين صندوق کمک خواسته که فعلا پاسخ روشني براي انتقال منابع پنج‌ميليارد دلاري نشنيده است. به‌رغم شعارهايي که مسئولان اين صندوق سر مي‌دهند، بايد منتظر فقيرتر شدن جوامع باشيم که در اين بين 60ميليون کودک هم به فقر شديد دچار شده و در خطر ورود به بازار کار قرار مي‌گيرند. به نظر مي‌رسد 12 ژوئن، مطابق با 23 خرداد، هم که به‌عنوان روز جهاني مبارزه با کار کودکان انتخاب شده، صرفا در حد حرف و کلام باقي مانده و سياست‌گذاران هم اعتناي چنداني به آن ندارند. چنان‌که لايحه حمايت از کودکان و نوجوانان در ايران که 11 سال پيش به تصويب مجلس رسيده بود، به‌تازگي راي مثبت شوراي نگهبان را گرفت. طبق اين لايحه، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي مکلف است براي پيشگيري و مقابله با آزار يا بهره‌کشي اقتصادي از اطفال بر اماکن کار نظارت موثر داشته باشد. شايد اگر اين لايحه زودتر به قانون تبديل مي‌شد، امروز ديگر صحبت از فعاليت سه‌ميليون تا هفت‌ميليون کودک کار در ايران يک کابوس ‌باورناپذير قلمداد مي‌شد، شايد ديگر اتباع خارجي، ايران را به‌عنوان مقصد بهره‌کشي از کودکان خود انتخاب نکردند. ديگر همين معدود پدران و مادراني که براي تامين مالي خود اقدام به فرزندآوري مي‌کنند در جامعه پيدا نمي‌شدند. حال تصويب چنين قوانيني را مي‌توان به فال نيک گرفت، مشروط بر آنکه اجراي دقيق آن هم به 11 سال يا بيشتر زمان نياز نداشته باشد و دولت ايران بتواند سهم خود از فقير شدن 60ميليون کودک در جهان را کاهش دهد.