ایران ایستاده تا راه را گم نکنیم

سي ام ارديبهشت در گاهنامه ايراني، به‌عنوان روز «ايران‌شناسي و ايران‌گردي» نام‌گذاري شده است، روزي براي شناخت بهتر و بيشتر ايران عزيز، اين دردانه زمين که به‌گواه بيشتر شرق‌شناسان و جهان‌گردان، يکي از زيباترين و پرمعناترين کشورهاي دنياست. براساس ضوابط سازمان جهاني يونسکو، ايران جزء ده کشور برجسته باستاني، تاريخي و فرهنگي جهان بوده و از نظر جاذبه‌هاي طبيعي نيز رتبه پنجم جهان را در اختيار دارد. امسال در حالي روز ايران‌شناسي و ايران‌گردي را گرامي‌ مي‌داريم که شيوع بيماري کرونا در کشور، امکان بهره بردن از زيبايي‌هاي ايران عزيز را از ما سلب کرده است؛ اما به‌جاست که در اين روز بيشتر به شناخت اين سرزمين ديرپا و پر مفهوم همت گماريم. در زبان باستاني «ايره» به معناي آزادگي و «ان» پسوند مکان است، در نتيجه ايران يعني سرزمين آزادگان. ايران سرزميني کهن است که تاريخ مردماني که در آن زيسته‌اند نشان مي‌دهد به‌راستي سرزمين آزادگان بوده، هست و خواهد بود. زماني که آموزه‌هاي نوراني اسلام با سابقه تمدن ديرپاي اين سرزمين در هم آميخت، فرهنگ و تمدني ايراني- اسلامي را رقم زده که در جهان به زيبايي مي‌درخشد.وقتي از ايران‌شناسي حرف مي‌زنيم، زيبايي‌هاي سرزمين‌مان به يادمان مي‌آيد؛ از البرز و زاگرس سرافراز تا درياي کاسپين و خليج پارس؛ از دليري مردان و نجابت زنان تا رشادت شهيدان و غيرت رزمندگان؛ که لازم است آنها بشناسيم و به ديگران نيز بشناسانيم، تا راه را گم نکنيم. ايران‌شناسي کاري مبتني بر تعصبات جغرافيايي نيست، بلکه نگاهي است بر حقيقتي که در جهانِ گذشته وجود داشته و در آن کارهايي شده و ارزش‌هايي را به عرصه تاريخ آورده و مردان و زنان بزرگي را پرورش داده و در نتيجه راهي را براي يک زندگي و زيست انساني، مبتني بر آگاهي، علم و اخلاق ايجاد کرده است. بخش زيادي از دانسته‌هاي ما از ايران، برمي‌گردد به تلاش شرق‌شناسان و ايران‌شناسان غربي، گرچه نمي‌توان تمام زحمات آنها را يکسره ناديده گرفت، اما در بسياري از آنها نيز بايد با ديده تشکيک نگريست. به‌نظر حضرت آيت الله سيد محمد خامنه‌اي، رياست بنياد ايران‌شناسي «غربي‌ها عامدانه و به غرض، ايران را يک منطقه مبهم و تاريک به لحاظ تاريخي جلوه داده‌اند. آنها کشفياني از هندوستان، مصر و حتي از بين‌النهرين را مرتب مطرح و بزرگنمايي مي‌کنند، اما به ايران که مي‌رسند، سرپوش مي‌گذارند؛ چرا که نياکانشان به آنها گفته‌اند اين ملت،‌ ملت بزرگي‌ست؛ اگر موقعيت خودش را بشناسد بر دنياي فکر و علم و عقل مسلط خواهد شد و براي شما جايي باقي نمي‌گذارند».هويت ملي، يکي از مهم‌ترين ابزارها براي مقابله با سلطه تماميت خواه قدرت‌هاي برتري طلب محسوب مي‌شود، به خصوص زماني که اين هويت بر تاريخي چند‌هزار‌ساله و تمدني ديرينه استوار باشد که درون خود مردمي خداباور، خردپيشه، انديشه‌ورز، آگاه و پيشرو را به نمايش خواهد گذاشت. شناخت اين چنين هويتي و ارج نهادن به آن بي‌شک سدي محکم در برابر تهاجم فرهنگي خواهد بود. پژوهش در مورد ابعاد مختلف ايران و توليد منابع دست اول علمي، چندين دهه است که به دغدغه‌ مسئولين و نهادهاي دانشگاهي و فرهنگي تبديل و اقداماتي نيز در اين خصوص انجام شده، اما با وجود تاثيرات غيرقابل انکار، از همبستگي و همگرايي لازم براي شناساندن فرهنگ اصيل ملي و مذهبي ما در مقابل هجمه فرهنگي غرب برخوردار نبود، بنياد ايران‌شناسي به‌عنوان موسسه علمي و پژوهشي با شخصيت مستقل و وابسته به نهاد رياست جمهوري، وظيفه گسترش و سامان‌مند ساختن اين پژوهش‌ها را بر عهده گرفته و با تشکيل شعب در استان‌ها و مناطق مختلف، بر شناختن و شناساندن دقيق جلوه‌هاي گوناگون فرهنگ و تمدن ايراني در معناي وسيع کلمه اهتمام دارد. يافتن منابع و مستندات دقيق از خاستگاه و منشا آغاز حيات انسان در رشته کوه‌هاي زاگرس که در همايش بين‌المللي زاگرس‌شناسي مورد اتفاق نظر اساتيد و پژوهشگران ايراني و خارجي قرار گرفت، تنها يکي از اقدامات ارزنده‌اي است که تاکنون از سوي بنياد ايران‌شناسي انجام شده است، اما هنوز ناشناخته‌هاي بسياري از اين سرزمين نياکاني باقي مانده است که شناسايي دقيق آن همت بيشتري را مي‌طلبد.