شکست تلاشهای کرونایی ترامپ برای فشار بر تهران
ماهواره نور بهعنوان نخستين ماهواره نظامي جمهوري اسلامي ايران در سه مرحله از کوير مرکزي ايران توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامي در مدار 425 کيلومتري زمين قرار گرفت. ديپلماسي ايراني براي بررسي بيشتر اين موضوع به سراغ احمد بخشايش اردستاني، دکتراي علوم سياسي دانشگاه نيو ساوت ولز استراليا، کارشناس مسائل بينالملل رفته که در ادامه بخشهايي از اين گفتوگو را ميخوانيد.
آيا پرتاب ماهواره نور ميتواند از طرف اروپاييها و آمريکا به کانون موجسواري سياسي، رسانهاي و ديپلماتيک عليه ايران بدل شود؟
اگر چه که شايد پرتاب ماهوارهبر «قاصد» مغاير قطعنامه 2231 باشد، چراکه قطعا اين ماهوارهبر (قاصد) يک موشک بالستيک به شمار ميرود، اما نکته اينجاست که اين ماهوارهبر براي حمل کلاهک اتمي مورد استفاده قرار نگرفته است، بلکه براي حمل ماهواره نور از آن استفاده شده است. حال بايد ديد که اعضاي شوراي امنيت بخواهند با چه نيت و نگاهي اين اقدام تهران را مورد ارزيابي قرار دهند؛ آيا اين نگاه سياسي خواهد بود و يا حقوقي؟ اگر اين نگاه سياسي باشد که قطعا با توجه به فشارهاي ايالات متحده آمريکا، رژيم صهيونيستي و عربستان سعودي احتمال بسيار پررنگي وجود دارد که پرتاب ماهواره نور با يک خوانش سياسي مورد ارزيابي قرار گيرد، قطعا تهران مورد هجمههاي سياسي، ديپلماتيک و رسانهاي غرب خواهد بود. اما اگر ميخواهيم با عينک حقوقي به مساله نگاه کنيم بايد ديد که شوراي امنيت استفاده از چه نوع موشکهاي بالستيکي را ذيل قطعنامه 2231 براي ايران ممنوع کرده است؟
يعني شما معتقديد که هر موشک بالستيک تاکتيکي از نگاه شوراي امنيت داراي اقتضائات خاص خود است؟
طبق قطعنامه 2231 قرار بود ايران يا از توليد موشکهاي بالستيک صرف نظر کند و يا آن را مورد استفاده قرار ندهد. چون مفاد مربوط به برنامه موشکي بالستيک ايران بخشي از قطعنامه شوراي امنيت سازمان ملل که همان قطعنامه 2231 است به شمار ميرود که در نهايت اين قطعنامه برجام را تاييد ميکند، اما خود اين قطعنامه 2231 بخشي از خود برجام نيست. لذا شوراي امنيت سازمان ملل ميتواند به لحاظ نظري، فني و حقوقي قطعنامهاي در مورد مقررات برنامه موشکي ايران بهويژه در حيطه موشکهاي بالستيک تنظيم و تصويب کند. ولي در اين راستا تا به اين لحظه هيچتوافقي بين اعضاي دائم شوراي امنيت که بجز آمريکا از اعضاي برجام هم به شمار ميروند، منعقد نشده است. لذا استدلالي حقوقي ذيل اين قطعنامه وجود ندارد که ايران مطابق قطعنامه 2231 بخواهد محکوم شناخته شود. چون ماهوارهبر قاصد ضمن اينکه موشک بالستيک تلقي ميشود، اما اين موشک براي حمل کلاهک اتمي مورد استفاده قرار نگرفته است، بلکه براي حمل ماهواره نور از آن استفاده شده است.
پرتاب ماهوارهبر قاصد تا چهاندازه تبعات سوء سياسي، امنيتي و حقوقي براي کشور در پي دارد؟
همانگونه که اشاره داشتيد مطابق قطعنامه 2231، ايران تنها به پرهيز از توسعه برنامه موشکي خود، آن هم در حوزه موشکهاي بالستيک دعوت شده است و دعوت (يا فراخوان) نيز يک امر قابل «نقض» نيست. به واقع، صرف بيان اين تفسير رسمي از قطعنامه 2231 عملا تمامي رزمايشهاي موشکي ايران را از تيررس تحريمهاي سازمان ملل دور و شرايط را براي هرگونه بهرهبرداري ابزاري از اهرم شوراي امنيت ضد ايران را در پرونده توان موشکي از برخي بازيگران به خصوص ايالات متحده آمريکا، آلمان، فرانسه، انگلستان، رژيم صهيونيستي و عربستان سعودي سلب کرد. اما بايد ديد که خوانش اعضاي شوراي امنيت سازمان ملل در اين رابطه سياسي است و يا حقوقي.
آيا آمريکايي خواهند توانست مساله تداوم تحريم تسليحاتي ايران را با اين اقدام ديروز سپاه عملياتي کنند؟
نکته بسيار مهمي که در پاسخ به اين سوال مهم شما وجود دارد اين است که ما بايد واقعيتهاي حوزه نظامي و تسليحاتي ايران را مدنظر قرار دهيم. ايران اگرچه توانسته است در حوزه تسليحات سبک و نيمه سنگين به خودکفايي قابل تقدير برسد، اما قطعا کشور نميتواند مشتريهاي کلان و رسمي در قالب برخي دولتها براي خريد تسليحاتي دست و پا کند. لذا نهايتا نيروهاي محور مقاومت هستند که از اين تسليحات ساخت ايران استفاده خواهند کرد. از آن سو قطعا حتي اگر شاهد پايان يافتن تحريم تسليحاتي ايران باشيم، هيچکشوري حتي روسيه و چين حاضر به فروش تسليحات سنگين و راهبردي مانند زيردرياييهاي پيشرفته، جنگندههاي مدرن، ناوهاي هواپيمابر و نظاير آن را به ايران نخواهند بود. اتفاقا با توجه به همين خودداري کشورها نسبت به فروش تسليحات سنگين و راهبردي به ايران بوده است که ما به ناچار مساله تقويت توان موشکي را در دستور کار قرار دادهايم. چراکه اسکادران هوايي نظامي ايران در سايه همين سياست عدم فروش تسليحات سنگين به ما از خلأ نبود جنگندههاي پيشرفته رنج ميبرد. لذا به ناچار براي حفظ امنيت خود و دفع خطر مجبور شدهايم به جاي توليد جنگندهها که نياز به تجهيزات و دانش بسيار بالايي دارد که فعلاً از حيطه و ظرفيت ايران خارج است، به سمت توليد موشکهاي بالستيک و نقطهزن پيش برويم.
با توجه به همه اينها آيا اقدام سپاه در پرتاب ماهواره نور ميتواند به جنجال آفرينيهاي آمريکا کمک کند؟
نبايد فراموش کرد که دونالد ترامپ در سايه مواضع و تلاشهاي اخير خود، سعي کرد چند هدف را بهصورت همزمان پيگيري کند و کمکاريها، ناتواني و سوءمديريت خود در مديريت وضعيت کنوني آمريکا را به حاشيه ببرد. در کنار آن دونالد ترامپ اين اميد را داشته و دارد که به واسطه افزايش مشکلات، چالشها و معضلات اقتصادي و معيشتي ايران به خصوص در دوران پسا کرونا، آرزوي ديرينه آمريکاييها در خصوص تغيير رژيم شکل بگيرد.
