ارتقاي مهارتهاي شناختي به مقابله با کرونا کمک ميکند
عضو هيات علمي دانشگاه تهران گفت: بحران کرونا ذهن و قواي شناختي افراد را به دليل اضطراب و تهديد ايجاد شده تحتتاثير قرار ميدهد، اما افراد با خودکارآمدي بيشتر، مهارتهاي شناختي بالاتري دارند و توان آنها در مواجهه با بحران بهتر است. جواد حاتمي در خصوص ارتباط بحران و علومشناختي گفت: اضطراب، شايعترين واکنش هيجاني به بحران است، واکنش افراد در مراحل گوناگون بحران تفاوت دارد، ممکن است اضطراب در شروع يا قبل از اتفاق، بيشتر باشد، اما افراد با خودکارآمدي بيشتر، مهارتهاي شناختي بالاتري دارند، در نتيجه توان آنها در مواجهه با بحران بهتر است. وي بيان کرد: اما براي درک درست نخست بايد بدانيم بحران چيست، همه افراد در زندگي روزمره با موضوعات زيادي روبهرو هستند و در زماني را صرف حل کردن مسائل گوناگون ميکنند، شدت اين مسائل نيز در حدي است که با کمي تلاش از پس آنها برميآييم، گاهي موضوعات پيشبيني نشده، رخ ميدهد که شدت و گستردگي زيادي دارند و بحران ايجاد ميکند و افراد را در فشار رواني قرار مي دهد.
ادراک خطر در وقوع بحران
حاتمي افزود: ورود مسائلشناختي و روانشناختي به حوزه بحران جديد است. نخستين موضوع نيز در اين حوزه ادراک خطر است؛ يعني درک خطري که در اين بحران قرار است ما و خانوادهمان را تهديد کند. در ادراک خطر دو ويژگي مهم است و آن اينکه خطر به موقع و به اندازه درک شود.عضو هيات علمي دانشگاه تهران ادامه داد: وقتي با خطري مواجه ميشويم، سيستم عصبي پاسخهايي مانند فرار يا مواجهه را فعال ميکند. پس پاسخ متناسب با مقدار خطر درک شده مهم است، البته زمان ادراک خطر نيز موضوعي مهم است. در بحران کرونا بسياري از کشورها دير خطر را احساس کردند. به گفته حاتمي، يکي از ويژگيهاي سيستم عصبي اين است که تا نشانه بيروني ديده نشود خطر به صورت جدي احساس نميشود. پس اين موضوع مهم بايد به افراد آموزش داده شود تا با ايجاد سازو کارهايي تا زماني که خطر جدي نشده است، اقدام کنيم و نشانههاي آن را ببينيم؛ راهکاري که دولت و رسانهها ميتوانند انجام دهند.
اضطراب واکنشي هيجاني به بحران
وي يادآور شد: دقت به اين نکته مهم است که عوارض شناختي بحرانها متفاوت است. وقتي بحران فراگير ميشود، ديگر تواناييهاي فردي براي مقابله به تنهايي مهم نيست؛ بلکه توانايي نهادهاي مقابلهکننده و دولت داراي اهميت است. در اينجا مفهومي به نام سرمايه اجتماعي مطرح ميشود. حال اگر اين سرمايه اجتماعي ضعيف باشد، در بحرانها خطرناک است. حاتمي گفت: اما اضطراب شايعترين واکنش هيجاني به بحران است. واکنشها در مراحل گوناگون مختلف تفاوت دارند. ممکن است اضطراب در شروع يا قبل از اتفاق بيشتر باشد، در زمان رخ دادن، نااميدي، درماندگي يا افسردگي ممکن است شيوع بيشتري پيدا کند. واکنشهاي هيجاني ميتواند پس از رخ دادن حادثه نيز اتفاق بيفتد. عضو هيات علمي دانشگاه تهران بيان کرد: نتايج مطالعات مختلف در حوزهشناختي روي بحرانها نشان ميدهد، افرادي که خودکارآمدي بيشتري دارند مهارتهاي شناختي بالاتر و در نتيجه توان مواجهه بهتري دارند. ويژگي ديگر ارتباطات جمعي است. در يک مطالعه نشان داده شد که شانس از بين رفتن افرادي که تنها زندگي ميکنند در بحران دوبرابر ديگران است. فرهنگ حمايتگري و احساس هويت يکپارچه هم از ديگر مسائل کمککننده است. وي درباره نقش رسانهها در برخورد با بحران گفت: در مواجهه با بحران پيدا کردن و دسترسي به منابع اطلاعاتي درست بسيار کمک کننده است. از زماني که شبکههاي اجتماعي فعال شدهاند، مشکل وفور اطلاعات و اخبار نادرست وجود دارد، مهارت در شناخت اخبار درست موضوعي مهم است. به گفته اين محقق، در صورت بحران کرونا، ذهن و قوايشناختي افراد به دليل اضطراب و تهديد ايجاد شده تحتتاثير قرار ميگيرد. مديريت ذهن يکي از راهکارها در اين حوزه است. انتشار اطلاعات درست از بيماري ابهامات ايجاد شده براي افراد را رفع ميکند و از تنشها ميکاهد. بحران کرونا ذهن و قوايشناختي افراد را به دليل اضطراب و تهديد ايجاد شده تحتتاثير قرار ميدهد. مديريت ذهن يکي از راهکارها در اين حوزه است. در همين راستا ستاد توسعه علوموفناوريهاي شناختي معاونت علمي از همان روزهاي آغاز شيوع بيماري براي رفع ابهامات ايجاد شده و کاهش تنش، اقدام به انتشار کليپهايي در فضاي مجازي در مسير انتشار اطلاعات درست از اين بيماري کرده است.
