کرونا، مساله جدید دیپلماسی عمومی ایران
ويروس کرونا خسارتهاي زيادي بهبار آورده؛ اما نخواهد ماند. فراگيري کرونا، با تمام آسيبها و عبرتهاي خود، بهمرور در جامعه ايران و احتمالا در ساير کشورهاي جهان فروکش خواهد کرد. اما اين ميهمان ناخوانده علاوه بر جوانب بارز آن در حوزه بهداشت و سلامت عمومي و نيز مباحثي که در زمينههاي اجتماعي و سياسي پديد آورده است، در عرصه سياست خارجي نيز داراي پيامدهايي است که ناگزير بوده و اتفاقا، پايدارتر از جوانب داخلي آن است. در سالهاي اخير، متأثر از شرايط تحريمهاي بينالمللي و موضوعات سياسي، امنيتي و منطقهاي، زمينه براي فعاليتهاي ديپلماسي عمومي ايران رو بهسهولت نرفته است. آثار رقابت با بازيگران منطقهاي و فرامنطقهاي در عرصههاي ديپلماسي فرهنگي و در شرايطي که مشکل تخصيص منابع، همواره مطرح بوده است؛ بهخودي خود، به مسالهاي ثابت در روابط خارجي ايران بهويژه با حوزههاي پيراموني تبديل شده است. گذشته از سرعت تحولات در روابط خارجي ايران با حوزه پيراموني غربي (خاورميانه)، يکي از حوزههايي که از تحولات بينالمللي و اخيرا، از کموکيف مواجهه ايران با پديده کرونا متاثر شده، منطقه آسياي مرکزي است. ضرورت تعديل انعکاس منطقهاي و بينالمللي پديده «کرونا در ايران»، بهعنوان آزمون انعطاف و کارآمدي ديپلماسي عمومي و چابکي نمايندگان اجرايي اين ديپلماسي در عرصههاي فرامرزي اهميت بسيار دارد. در حالحاضر، مرز ايران با افغانستان مسدود نيست. با روسيه و جمهوري آذربايجان نيز ارتباط از طريق دريا ادامه دارد؛ هرچند رفتوآمدهاي زميني و هوايي از مدتي قبل به تعليق درآمده است. مسير ارمنستان صرفا براي اتباع اين کشور و براي بازگشت بازمانده است و مسير گرجستان مسدود است. اما در آسياي مرکزي، اين پنج کشور تمام مسيرهاي هوايي، دريايي و زميني خود را روي ايران بستهاند. پيش از اين سوءبرداشت رهبران دولتهاي آسياي مرکزي در کنار ترويج ايرانهراسي و تلاش براي گره زدن نام ايران و قرائت اسلام سياسي با افراطگرايي ديني، باعث شده است در برخي عرصهها، جذابيت تمدني ايران در اين منطقه مخدوش شود. ايران به يکي از کشورهايي تبديل شده که اخيرا هجمه رسانهاي گستردهاي در خصوص ابتلاي شهروندان آن به کرونا و تعداد تلفات آن صورت گرفته است. بهرغم افزايش تعداد کشورهاي درگير با پديده کرونا بهبيش از 120 کشور در حالحاضر و حتي پيشي گرفتن تعداد قربانيان در يکي از کشورهاي اتحاديه اروپا (ايتاليا) در مقايسه با ايران، توليد و انتشار محتواي رسانهاي جهتدار در هفتههاي گذشته عليه چين و ايران، دامنه هراس و احتياط از «ايران» را در کنار چين وسعت بخشيد که پيامدهاي ماندگار براي ديپلماسي عمومي و جذابيت تمدني ايران برجاي خواهد نهاد. کرونا، دير يا زود مهار خواهد شد و بهرغم آسيبها و عبرتهاي آن، غلبه بر آن ميسر است، اما آيا براي مديريت پيامدهاي آن در فضاي عمومي خارجي، بهويژه در فضاي عمومي مناطق پيراموني فکري شده است؟ درخواست همکاري و حتي پذيرش کمکهاي بشردوستانه از کشورهاي همسايه، خود يک بحث است و ترميم جذابيت تمدني مخدوش شده، ارتقاي توانمندي ديپلماسي عمومي و احياي برند فرهنگي، اقتصادي و صنعتي ايران، بحثي ديگر. بحث اخير، احتمالا بخشي از دغدغههاي اصلي روابط خارجي ايران با کشورها و مناطق پيراموني در مقطع پس از کرونا را تشکيل خواهد داد. دغدغهاي که ضرورت پرداختن به آن، نه از فردا، بلکه از امروز است.
