کمین رقبای منطقهای برای بازار ایران در افغانستان
آرمانملي- زينب مختاري: از زمان انتشار اخبار مربوط به شيوع ويروس کرونا در ايران، کشورهاي همسايه اقدام به بستن مرزهاي خود با ايران کردند. روند بستهشدن مرزها که از عراق آغاز شده بود با ترکيه، آذربايجان، افغانستان و ديگر کشورها ادامه پيدا کرد تا موجبات نگراني بيش از پيش صادرکنندگان را فراهم آورد. در اين ميان اعلام شد که مرزهاي عراق بهدلايلي غير از ويروس کرونا بسته شده و پس از مدت کوتاهي بازگشايي و صادرات کالا از سر گرفته شد. با اين حال توقف ورود و خروج بازرگانان ميتواند مشکلساز شود. افغانستان نيز به سرعت مرزهاي خود را مجددا به روي کالاهاي ايراني گشود تا عبور و مرور کالاها جريان طبيعي خود را طي کند. با اين حال مرزهاي ايران با برخي کشورهاي همسايه همچنان مسدود است و صادراتي از آن طريق صورت نميگيرد. «آرمانملي» در گفتوگو با سيدحسين سليمي، رئيس اتاق مشترک بازرگاني ايران و افغانستان به بررسي آسيبهاي اقتصادي ايران در اثر بستهبودن مرزها در درازمدت پرداخته است که در ادامه ميخوانيد.
بر اثر انتشار اخبار شيوع بيماري کرونا در ايران، برخي از کشورها اقدام به بستن مرزهاي خود با ايران و توقف واردات کالا از کشورمان کردند. ارزيابي شما از آسيبهايي که ممکن است از اين طريق به صادرات وارد شود چيست؟
بايد به اثرات اقتصادي که شيوع اين ويروس در کشورهاي ديگر داشته است توجه داشته باشيم. اين بررسي ميتواند يک سابقه به دست ما بدهد که ما ميتوانيم از آن اطلاعات و آمار خوبي بهدست آوريم. اصولا وقتي که چنين فاجعهاي از لحاظ بهداشتي در جهان رخ ميدهد، صادرات و واردات کاهش پيدا ميکند. همين اتفاق در چين افتاد و گفته ميشود شيوع اين بيماري حدود 200 ميليارد دلار خسارت اقتصادي در چين ببار آورده است. در مورد ما هم اگر شيوع بيماري همينطور ادامه پيدا کند قطعا متحمل چنين ضرر و زيانهايي ميشويم. البته نه به آن حد و عدد و رقم؛ چون صادرات چينيها حدود 600-700 ميليارد دلار در سال است اما ما در حد 30-40 ميليارد دلار صادرات سالانه خود صحبت ميکنيم. بنابراين اينکه بگوييم اثر داشته است يا خير، بله قطعا اينچنين بوده است.
آيا اين آثار بر صادرات ايران نيز تاکنون نمايان شده است؟
در اين مدت کوتاه صدور کالاهاي آماده صادرات ما که از سوي طرف خارجي ثبت سفارش شده بود متوقف شد. مرزهاي عراق، افغانستان، ترکيه، آذربايجان و ارمنستان هم رفت و آمد هواپيماها را متوقف کردند. در طول اين مدت، اکثر پروازها يکي پس از ديگري متوقف شد. گفتنيست اين پروازها ضمن اينکه مسافر جابجا ميکردند، کالا هم با خودشان حمل ميکنند و در واقع، اينها در زيرمجموعه مالي خود کالا هم منتقل ميکردند. يعني مسافر بوده کالا هم ميبرده است. حالا ما اميدواريم اين روال، کوتاهمدت باشد که اثرات منفي آن کمتر شود. ولي در همين يک هفته ما شاهد آن بوديم که مرز ما از طريق افغانستان، دوغارون و جنوب کشور هر دو بسته شد و رفت و آمدها متوقف شد. حتي عبور و مرور مسافري و هواپيمايي کاملا تعطيل شد. بعضي از اين کالاهايي که بهطور روزانه منتقل ميشد و تاريخدار است مثل شير و مواد لبني و مانند آن اگر نرود آن سمت مرز يا بايد در داخل مصرف شود يا اينکه ضرر صادرکنندهاي است که کالا را آماده کرده است.
آيا آماري از ميزان خسارت وارده به صادرات ايران در اين مدت که مرزها بسته بوده است در دست داريد؟
اينکه حالا چقدر اثرات آن بوده است را ما هنوز آمار نداريم. بايد مدتي صبر کنيم ببينيم که تا کي اين روند تداوم مييابد. البته حالا چند روزي هست که مرز افغانستان و عراق باز شده است. اما آذربايجان و ترکيه را گفته ميشود که آنها از يکطرف ميتوانند کالا وارد کنند اما از سمت ايران کاميونها اجازه رفت ندارند. جمعبندي اينها و درآوردن ارقام کار آساني نيست که ما الان بتوانيم بگوييم چند ميليون دلار خسارت خوردهايم. بايد صبر کنيم و مدتزماني که طول ميکشد را بررسي کنيم. حالا که رابطهها دارد بهبود مييابد. بايد يک هفتهاي صبر کنيم و بعد اگر به همين منوال بخواهد جلو برود آن وقت ميتوانيم بگوييم صادرات ما که در سال به افغانستان دو ميليارد و 700 ميليون دلار بوده، به عراق 10 ميليارد بوده و به ترکيه مثلا پنج ميليارد دلار بوده در اين يک هفته چقدر آسيب ديده است. بايد ميزان اين صادرات سالانه را جمع و تقسيم بر 365 روز کنيم بعد نتيجه بگيريم که در هر روز که فلان ميزان کالاي ما صادر نشده است ما چقدر عقب افتادهايم و اين لطمات را محاسبه کنيم. من فکر ميکنم يک هفته بايد صبر کنيم و اواخر هفته ديگر اگر روال، عادي باشد ميتوانيم بگوييم که آثار چنداني ندارد. چون بالاخره فشار ميآورند و کسريهاي عدم تحويلهاي اين مدت را تلافي ميکنند.
آيا ممکن است در صورت طولانيشدن اين روند، ايران بازار خود را در کشورهاي ديگر از دست بدهد؟
اگر اين روند ادامه داشته باشد بالاخره متقاضياني که در افغانستان کالاهاي ايراني را صادر ميکنند کمکم به فکر خواهند افتاد که بررسي کرده و کالاي خود را از منابع ديگري تامين کنند.
در اين صورت بازار ايران بهدست کدام رقبا خواهد افتاد؟ آيا رقباي منطقهاي در بازار افغانستان نيز در کمين بازار ايران هستند؟
بله، الان يکي از رقباي سرسخت ما در افغانستان چين است که البته آن هم همين مشکل ما را دارد و نميتواند نگرانکننده شود. اما رقيب بعدي ترکيه است که اين مشکل را ندارد و ميتواند جايگزين ما شود. کيفيت کالاهاي ترکيه هم تقريبا مشابه کالاهاي ماست و از همينرو رقيب بازار ما محسوب ميشود. يعني سريعا ميتواند جايگزين شود و آنوقت بازگشت به آن برند و بازاريابي مجدد براي بازرگانان ايراني سخت خواهد بود. با اين حال ما بايد يک مقدار صبر کنيم. اما تداوم اين روند بهطور طبيعي همين آثار را دارد. طرفهاي ما در افغانستان براي اينکه تجارت و مشتري خود را از دست ندهند اندکاندک به اين فکر ميکنند که جايگزيني پيدا کنند و از جاي ديگري کالاهاي موردنياز خود را تامين کنند.
