آيا نشست شانگهاي پاياني بر اختلافات هند و پاکستان خواهد بود؟
روابط پاکستان و هند بيش از هفت دهه گذشته دستخوش اختلافات بيپايان سياسي و ناآراميها در مرزها بوده و اين وضعيت طي يک سال گذشته به اوج خود رسيده است. با اين حال در چنين اوضاعي دهلينو در تکاپوي دعوت از عمرانخان، نخستوزير پاکستان براي حضور در اجلاس آتي سازمان همکاري شانگهاي است. نوزدهم خردادماه 1396 و با برگزاري هفدهمين نشست سران سازمان همکاري شانگهاي به ميزباني آستانه، پاکستان و هند به عنوان دو رقيب سنتي در جنوب آسيا به طور رسمي به جمع اعضاي اصلي اين سازمان افزوده شدند تا تعداد اصلي اين سازمان همکاري منطقهاي به هشت کشور افزايش يابد. پاکستانيها از سال 2005 تا 2017 عضو ناظر سازمان شانگهاي بودند و با پذيرفته شدن اين کشور به عنوان عضو اصلي سازمان همکاري شانگهاي، هند نيز از عضو ناظر به عضو اصلي ارتقا يافت. به نظر ميرسيد همزمان شدن ارتقاي عضويت اسلامآباد و دهلينو باعث حرکت رو به جلوي اين دو کشور براي زدودن فضاي غبارآلود در روابط کمک به برقراري صلح در جنوب آسيا شود اما طي سه سال گذشته هيچ پيشرفت قابلتوجهي در مناسبات پاکستان و هند ديده نشد.
دعوت هند و آزمون جديد براي عمرانخان
نخستوزير پاکستان مردادماه سال گذشته در اولين سخنراني خود پس از اعلام رسمي پيروزي حزب تحريک انصاف در انتخابات عمومي با اعلام اينکه پاکستان به دنبال روابط خوب با تمام همسايگان است، افزود: اگر هند براي تنشزدايي يکقدم به سمت پاکستان بگذارد پاکستان چند قدم بيشتر براي پيشبرد اين هدف خواهد برداشت. اظهارات عمرانخان از همان روزهاي اول آغاز به کار دولت فعلي پاکستان نشاندهنده تمايل جدي وي براي ترميم روابط با همسايه و رقيب ديرينه هند بود، اما فرازونشيبهاي بيوقفه در مناسبات، تشديد اختلافات در مرزهاي زميني، رخدادهاي تروريستي که در پي آن پاکستان و هند يکديگر را متهم شمرده و حتي دو کشور را تا آستانه يک جنگ تمامعيار پيش برد، باعث شد روابط دو رقيب شبهقاره همچنان در وضعيت شکننده قرار بگيرد. گزارش منابع خبري حاکي از تصميم دولت هند براي دعوت از عمران خان جهت شرکت در اجلاس آتي سران کشورهاي عضو سازمان همکاري شانگهاي است؛ موضوعي که بحث جديدي را به ميان ميآورد که آيا عمرانخان حاضر است در اين نشست شرکت کند يا با عدمحضور در آن بار ديگر دشواري فرآيند بهبود روابط پاکستان و هند پررنگتر خواهد شد. رسانههاي پاکستان ميگويند: پذيرفتن دعوت هند ميتواند آزموني جديدي براي عمران خان محسوب شود، زيرا وي همواره از آمادگي براي تنشزدايي با هند صحبت کرده و در مقابل از هند بارها خواسته است که اگر براي رفع اختلافات يک قدم بردارد پاکستان چندقدم بيشتر خواهد برداشت.
روابط دوجانبه در بنبست کشمير
کشمير طي يک سال گذشته با رخدادهاي فراواني روبهرو بوده و وقوع يک فقره حمله انتحاري در همين منطقه باعث تشديد تنشها ميان دو کشور شده و حادثه نبرد هوايي پاکستان و هند را رقم زده است. لغو امتيازات ويژه کشمير از جناب هند که عصبانيت پاکستان را دربرداشت آتش اين اختلافات را بيشتر کرد و تا امروز که 167 روز از تصميم دولت دهلينو درباره کشمير ميگذرد، مناسبات دو کشور شبهقاره همچنان در مدار صفر درجه قرار دارد. هند برعکس پاکستان که تمايل به ورود بازيگران منطقهاي و بينالمللي براي کمک به حل مناقشه کشمير دارد، اين مساله را دوجانبه ميداند. دولت هند از طرح دوباره موضوع کشمير در نشست اخير شوراي امنيت سازمان ملل بنا به خواسته چين به عنوان متحد و شريک قوي پاکستان ناخرسند است اما پاکستانيها ميگويند بررسي موضوع کشمير در شوراي امنيت نشاندهنده بينالمللي بودن ماهيت اين مناقشه است. عمرانخان هفته گذشته طي مصاحبه با شبکه آلماني ديچه وله در اسلامآباد گفت: پاکستان آماده برگزاري همهپرسي است و بايد اجازه داد کشميريها تصميم بگيرند با پاکستان بمانند يا به دنبال استقلال هستند.
ظرفيت سازمان شانگهاي
پاکستان اگرچه توانست سه سال پيش امتياز عضويت دائم در سازمان همکاري شانگهاي را بهدست آورد، ولي تا زماني که نتواند اختلافات ديرينه با هند به عنوان عضو دائم ديگر سازمان شانگها را حل کند، نخواهد توانست به طور کامل از امکانات امنيتي و اقتصادي شانگهاي سود ببرد.چين و روسيه به عنوان اعضاي قدرتمند سازمان شانگهاي همواره از اسلامآباد و دهلينو خواستهاند با پيشبرد تعامل و گفتوگو اختلافات را پايان داده و رو به جلو حرکت کنند اما اينکه عمرانخان و دولت فعلي پاکستان تا چه حد ميتوانند استفاده حداکثري از جايگاه سازمان همکار شانگهاي را داشته باشند، اين موضوع به هنر استفاده از فرصتها و شيوه ديپلماسي دولتمردان اسلامآباد بستگي دارد.
