دانـسـتـنـی ها

فقر آهن در کودکان را جدي بگيريم

فقر آهن در کودکان را بايد جدي گرفت، زيرا کودکان مبتلا به کم‌خوني ناشي از فقرآهن دچار ضعف سيستم‌ايمني بدن مي‌شوند و بيشتر در معرض ابتلا به بيمارهاي عفوني قرار خواهند گرفت. تغذيه مناسب از دوران جنيني بسيار مهم و حياتي است، انسان تا بزرگسالي با بيماري و مشکلات کمتري مواجه شود، يکي از مواردي که در سلامت جنين و نوزاد بسيار حائز اهميت است، مصرف آهن است چرا که به گفته پزشکان، کودکان مبتلا به کم‌خوني ناشي از فقرآهن به‌دليل ضعيف‌بودن سيستم‌ايمني بدن، بيشتر در معرض ابتلا به بيمارهاي عفوني هستند. برخلاف گذشته که به‌دليل بي‌اطلاعي والدين و همچنين تعداد زياد فرزندان در يک خانواده، کمتر به سلامت کودکان به‌ويژه تا زير 2سال اهميت داده مي‌شد، اما امروزه به‌دليل افزايش سطح آگاهي والدين جوان و همچنين تعداد فرزندان کمتر در يک خانواده، موضوع سلامت نوزاد بسيار مورد توجه است و از سوي ديگر بسياري از مراکز بهداشتي بعد از به‌دنياآمدن نوزادان براي افزايش سطح آگاهي مادران، مصرف آهن را از همان بدو تولد به آنها توصيه مي‌کنند. مصرف آهن از آنجايي قابل توجه است که تکامـل و هماهنـگ‌شـدن حرکات کودکان کم‌خون به تاخير مي‌افتد و اين کودکان در مدرسه نيز يادگيري کمتري دارند. ضريب هوشي ايـن کودکان 5 تا 10 امتياز کمتر از حد طبيعي برآورد شده و در کودکان مبتلا به کم‌خوني فقرآهن ميزان ابتلا بـه بيماري‌هاي عفوني بيشتر است، زيرا سيستم‌ايمني آنها قادر به مبارزه موثر با عوامل بيماري‌زا نيست. براساس مطالعات انجام شده، 30درصد مردم کشور کم‌خوني دارند اين در حالي است که اثرات نامطلوب فقرآهن در دوران جنيني و 2سال اول زندگي کودک که بر رشد و تکامل مغزي اثرگذار بوده، غيرقابل جبران است. اگرچه کمبود آهن مي‌تواند در تمام مراحل زندگي سبب کاهش قدرت ادراک و يادگيري شود، ولـي اثرات نامطلوب کم‌خوني در دوران شيرخوارگي و اوايل کودکي غيرقابـل ‌جبـران اسـت. تکامـل و هماهنـگ‌شـدن حرکات کودکان کم‌خون به تاخير مي‌افتد و اين کودکان در مدرسه نيز يادگيري کمتري دارند. ضريب هوشي ايـن کودکان 5 تا 10 امتياز کمتر از حد طبيعي برآورد شده و در کودکان مبتلا به کم‌خوني فقرآهن ميزان ابتلا بـه بيماري‌هاي عفوني بيشتر است، زيرا سيستم‌ايمني آنها قادر به مبارزه موثر با عوامل بيماري‌زا نيست.

نشانه‌هاي کم‌خوني فقرآهن

احمد منتظري عضو انجمن متخصصان داخلي در اين زمينه مي‌گويد: کم‌خوني فقرآهن معمولا بدون علامت است و رنگ‌پريدگي در خطوط کف‌دست و بستر ناخن و ملتحمه چشم از نشانه‌هاي آن است. وي ادامه داد: کودکاني که مبتلا به کم‌خوني هستند، به مصرف موادغذايي خيلي ترش مثل لواشک نيز تمايل بيشتري دارند و مهم‌ترين عارضه کاهش ذخاير آهن بدن، کاهش فعاليت‌هاي حرکتي و ضريب هوشي در شيرخواران و نوجوانان است. اين پزشک افزود: در مراحلي که هنوز فقط ذخاير آهن کم است و بدن دچار کم‌خوني نشده نيز اين تغييرات در ضريب هوشي و جسمي ‌‌خود را نشان مي‌دهد و حتي بعد از درمان اين تغييرات گاه کاملا قابل برگشت نيست. منتظري با بيان اينکه در درمان کم‌خوني فقرآهن پيشگيري حرف اول را مي‌زند، گفت: بايد بين 4 تا 6 ماهگي، 2 ميلي‌گرم به ازاي هر کيلوگرم وزن نوزاد به او ترکيب‌ آهن و نمک‌هايي مثل فروسولفات (به شکل قطره) داد، براي درمان ابتدا بايد آزمايش خون تجويز شود و در صورت اثبات کمبود به ازاي هر کيلوگرم وزن 3 تا 6 ميلي‌گرم شربت آهن تجويز کرد که بايد در سه نوبت در روز هر 8 ساعت بين غذا داده شود. لازم است موادغذايي حاوي آهن مثل گوشت و حبوبات به‌خصوص عدس گنجانده شود.

طول درمان

وي مي‌گويد: هرگز سرخود به فرزندتان شربت آهن ندهيد، طول درمان کم‌خوني فقرآهن بين يک تا 3 ماه است به‌شرطي که رژيم‌غذايي نيز متعادل باشد، بعد از اين مدت مجدد به تجويز آزمايش و پيگيري نياز بوده و آهن اضافي نيز مسموميت‌زاست و نبايد بيش از اندازه وارد بدن شود، در غير اين‌صورت در طحال، قلب و کبد رسوب مي‌کند و مشکل‌زا خواهد شد. اين متخصص داخلي با اشاره به اينکه آهن در خون‌سازي و تشکيل گلبول‌هاي قرمزخون نقش دارد، مي‌گويد: فقر، عدم دسترسي به موادغذايي متنوع، نبود آگاهي از داشتن يک رژيم غـذايي مناسب، آب و محـيـط‌آلـوده، شيوع بيماري‌هاي انگلي و عفوني از مهمترين عـواملي بوده کـه در بـروز کمبـود ريزمغذها موثر هستند. وي ادامه مي‌دهد: کمبود دريافت آهن از منابع غذايي روزانه، پايين بودن قابليت جذب آهن در رژيم غذايي، اسـيد فيتيـک موجـود در سـبوس غـلات، مصرف زياد چاي و قهوه از علل کاهش جذب آهن است و در دوران کودکي، نوجواني و بارداري نياز به آهن افزايش مي‌يابد و در صورتي‌کـه آهـن مورد نياز از رژيم غذايي دريافت نشود، فرد به کمبود آهن دچار مي‌شود. منتظري تصريح مي‌کند: مصرف نان‌هايي که خمير آنها ورنيامده و به‌جاي استفاده از خميرمايه، از جوش‌شيرين در طبخ نان استفاده شده است باعث کم‌خوني مي‌شود و منـابع غذايي آهن هم انواع گوشت‌ها در حدود 20 تا 30 درصد باعث جذب آهن شده و سبزيجات و ميوه‌ها و خشکبارها نيز در جذب آن نقش بسزايي دارند. وي ادامه داد: جذب آهن تحت‌تاثير ترکيب رژيم غذايي در يک وعده است، به‌عنوان مثال از يک وعده غذاي شامل برنج و سبزيجات و ادويه‌جات 16ميلي‌گرم آهن جذب مي‌شود و با اضافه کردن مقداري ماهي اين رقم به 40 ميلي‌گرم مي‌رسد. اين متخصص داخلي گفت: آموزش بهداشت نقش حياتي در آگاه کردن مردم در زمينه اثرات ترکيبات مختلف مواد غذايي دارد و از نظر فرهنگي، تشويق مردم به اضافه کردن افزايش دهنده‌هاي جذب آهن به غذا بيش تر از منع مصرف کاهش‌دهنده‌هاي آن موثر واقع مي‌شود. منتظري ادامه مي‌دهد: جذب آهن به وضعيت سلامتي و نيز وضعيت آهن فرد بستگي دارد و در افراد مبتلا به کمبود آهن، ميزان جذب آهن بيشتر است.