تثبیت قیمت نفت بین 60 تا 70 دلار اوپک عاقلانه رفتار کرد
آرمانملي- زينب مختاري: کشورهاي توليد کننده نفت توافق کردهاند با هدف افزايش يا دستکم تثبيت قيمت نفت در بازار جهاني، عرضه خود را به صورت مشروط تا سقف دو ميليون و 100 هزار بشکه در روز کاهش دهند. اين در شرايطيست که شيلاويل آمريکا و انرژيهاي تجديدپذير بهعنوان تهديدهاي جديدي براي طلاي سياه اوپک شناخته ميشوند. رضا پديدار- رئيس کميسيون انرژي اتاق بازرگاني تهران- در گفتوگو با «آرمانملي» به بررسي توافق اخير و وضعيت نفت اوپک در آينده بازار جهاني نفت پرداخته است که در ادامه ميخوانيد.
آيا توافق اخير اوپک ميتواند اهداف کشورهاي توليدکننده نفت را محقق کند؟
بله؛ توجه کنيد که بزرگترين توليدکننده جهان در حال حاضر، آمريکاست که ميزان توليد نفت خود را به 1/13ميليون بشکه در روز رسانده است. از سوي ديگر، روسيه در راس اوپکپلاس، بهرغم قرار قبلي مبني بر عدم افزايش، قدري توليد خودرا اضافه کرده بود. اصولا اگر اوپک ميخواست قيمتها را حفظ کند، بايد تعادلي ميان عرضه و تقاضا بهوجود ميآورد و عرضه را محدود ميکرد تا قيمت بتواند در جايگاه خود قرار گيرد. اقتصاد تعداد زيادي از کشورهاي عضو اوپک، نفتيست. مثلا حدود 80درصد اقتصاد عربستان سعودي وابسته به نفت است. عربستان در برآوردي که براي سال 2020 کرده نفت را بايد دستکم حدود 60 تا 65دلار بفروشد تا بودجه را محقق کند. شرايط ساير کشورهاي عضو اوپک هم به همين ترتيب است. کشورهاي غيراوپک هم وابستگي زيادي به نفت دارند. مثلا اقتصاد روسيه بيش از 47درصد به فروش نفت وابسته است.
پيش از اين، گمانهزنيهايي مبني بر عدم توافق کاهش عرضه مطرح ميشد. نتيجه کنوني جلسات را چگونه ارزيابي ميکنيد؟
به نظر من اوپک در مقطعي که انتظار نميرفت چنين اتحادي به قوت خود باقي بماند، خيلي عاقلانه رفتار کرد. اوپکيها در اجلاس 176، کاهش يک ميليون و 200هزار بشکهاي را مطرح کردند تا روزانه کمتر از 32ميليون بشکه عرضه کنند. آخرين آماري که دبيرخانه اوپک پيش از تشکيل اجلاس داشت، مبني بر اين بود که اوپکيها در سهماهه پاييز، بين 1/29 تا 7/29ميليون بشکه نفت توليد کردهاند، که عملا نشاندهنده وجود اتحاد در اوپک است. به نظر من شايد در نزديک به 60 سال عمر اوپک، اين يکي از تصميمات درستي بود که گرفتند و يکي از دلايل آن هم اين است که هجمهاي بين کشورها بر سر انرژيهاي تجديدپذير به راه افتاده است.
آيا انرژيهاي تجديدپذير ميتوانند رقيب اوپک باشند؟
بر اساس گزارش آژانس بينالمللي انرژي، وابستگي جهان به انرژيهاي تجديدپذير هفت درصد است و تا سال 2035 اين ميزان به 15درصد افزايش مييابد. اما از طرف ديگر، اطلاعاتي را وودمکنزي منتشر کرده ناظر بر اينکه انرژيهاي تجديدپذير قدري گران هستند و از سوي ديگر، باتريهاي ليتيومي خودروهاي هايبريدي يا برقي، پس از مدتي قابل استفاده نيستند و امحاي اينها از نظر نظام زيستمحيطي مسالهساز خواهد بود. ولي نهايتا آخرين مطالعات آژانس بينالمللي انرژي، بانک جهاني و اداره اطلاعات انرژي آمريکا ناظر بر اين است که ما تا سال 2035، روند افزايشي مصرف هيدروکربوري را به ميزان 1/2درصد در سال داريم. اما شخصا اعتقاد دارم اين رقم، بيشتر است. يعني با ما توجه به روند رشد جمعيت و از همه مهمتر، رفاهطلبي مردم جهان و ارزانتر بودن انرژي هيدروکربوري براي مقاصد مردم، همچنان به سمت انرژيهاي فسيلي ميرويم.
آيا شيلاويل را ميتوان رقيب طولانيمدتي براي اوپک دانست؟
کشورهاي آمريکاي شمالي آمدهاند از منابع شيل اويل استفاده ميکنند؛ اين در حاليست که قيمت تمامشده توليد شيلاويل دو تا سه برابر قيمت نفت متعارف است! در واقع شايد اين نفت در يک مقابله سياسي در حال عرضه است؛ وگرنه در صورتي که قيمت تمامشده يک بشکه نفت از منابع غيرمتعارف را در ميانگين خود، بين دو تا 5/2برابر به صورت متعارف محاسبه کنيم، ادامه اين روند مقدور نيست. به همين دليل، کارشناسان پيشبيني ميکنند که قيمت جهاني نفت با روندي که در اجلاس 177 طي شد، بتواند در بدبينانهترين حالت، بين 60 تا 65دلار و در خوشبينانهترين حالت، بين 65 تا 70دلار خود را حفظ کند.
وزير نفت، اوپک را دچار تناقض ساختاري در رسيدن به قيمت هدف و حفظ سهم خود در بازارهاي جهاني دانستهاند. ارزيابي شما از اين نظريه چيست؟
در زمان اجلاس مجمع جهاني انرژي که فکر ميکنم سه سال قبل در الجزاير برگزار شد، روند مصرف بهگونهاي بود که سقف 5/32ميليون بشکه توليد نفت اوپک در آن زمان، بايد در سال 2020 به 35ميليون بشکه ميرسيد. اما به دلايل متعددي از جمله ورود سياست به نفت، آمريکا اقدام به توليد نفت کرد. اما منابع توليد شيلاويل گران است و کسي فکر نميکرد که آمريکاي شمالي به سمت آن برود. اما در هر صورت، اوپک در کف تقاضاي جهاني، يکسوم بازار را در هر شرايطي خواهد داشت. علت آن هم اين است که ميزان مصرف نفت خام در جهان، اکنون که من با شما صحبت ميکنم، از مرز 97 ميليون بشکه در روز فراتر رفتهاست. فرض کنيم که براي سال 2020 هم اين عدد 1/2درصد رشد را در حالت خوشبينانه و يا خيلي بدببينانه 2/3 درصد تجربه کنيم. در اين صورت، مصرف نفت خام در جهان در پايان سال 2020 به بالاي 100ميليون بشکه و در سال 2021 به 105ميليون بشکه خواهد رسيد.
در اين صورت اوپک سهم خود را حفظ خواهد کرد؟
با افزايش روند مصرف جهاني نفت خام، قاعدتا اوپک بايد توليد را افزايش دهد. منابع هيدروکربوري که در منطقه جغرافيايي اوپک وجود دارد و عمدتا خاورميانه را در بر ميگيرد و بهويژه منابع جديدي که ايران کشف کرده، اين نقطه اميد را ايجاد کرده است که با تعديل قيمتها بتوانيم افزايش توليد داشته باشيم. در صورتي که اگر ساير کشورهاي جهان از جمله آمريکاي شمالي(کانادا و ايالاتمتحده آمريکا) بخواهند توليد خود را افزايش دهند بايد به سمت منابع غيرمتعارف بروند که بين دو تا سهبرابر قيمت تمامشده توليد منابع متعارف بوده، مقرون به صرفه نيست و حاشيه سود را براي توليدکنندگان پايين ميآورد. پيشبيني اميدوارکننده اين است که در پايان سال 2020 يا ابتداي 2021، کشورهاي عضو اوپک از لحاظ اينکه قيمت تمامشده هر بشکه نفت خام آنها از جمله ايران و عربستان پايينتر است، بتوانند به رشد توليد برسند. ايران هم که در اين مناقشه جهاني، سهم خود از بازار را از دست داده، به دليل موقعيت استراتژيک منطقهاي و مرغوبيت نفت خام خود، هميشه تقاضا خواهد داشت.
