ترافیک سنگین باوجود آلودگی هوا

هواي تهران به‌شدت آلوده و نفس‌ها به شماره افتاده است. باوجودي که مديريت شهري براي کاهش استفاده شهروندان از خودرو، قيمت بليت اتوبوس و مترو را به نصف کاهش داده و عوارض تردد در طرح ترافيک را 50 درصد افزايش داده است، تنها چيزي که کم نشده، ترافيک پرحجم خودروها است.اين روزها آلودگي هواي تهران به مرز هشدار رسيده است و بنا بر اعلام رسمي سايت شرکت کنترل هواي تهران، ميانگين شاخص کيفيت هوا در 24 ساعت گذشته در کل ايستگاه‌ها 133 بوده است که اين شاخص نشان‌دهنده ناسالم بوده کيفيت هوا براي گروه‌هاي حساس است. البته اين معضل چند دهه‌اي تهراني‌ها، چند سالي است که به برخي از کلانشهرهاي کشور نيز سرايت کرده و حالا آلودگي هوا، قربانيان ديگري نيز در برخي از مراکز استان‌ها پيدا کرده است.سازمان اورژانس کشور اعلام کرده در روزهاي اخير، 2160 نفر بيمار قلبي- تنفسي به اورژانس پيش ‌بيمارستاني و بيمارستاني استان‌هاي اصفهان، البرز، تهران، قزوين، قم و مرکزي مراجعه کرده‌اند که از اين تعداد، 756 مورد بيمار تنفسي و 1404 مورد بيمار قلبي بودند.مرکز اورژانس تهران هم به اهالي پايتخت توصيه کرده است از فعاليت در هواي آزاد خودداري کنند و در اين چند روز، سبزيجات و شير مصرف کنند.همچنين استراتژي کارگروه آلودگي هوا شهر تهران در نيم‌بها کردن بليت‌مترو و اتوبوس تا آخر هفته و همچنين افزايش 50 درصدي عوارض تردد خودروي شخصي در محدوده طرح ترافيک هم باعث نشده است که رفتار مصرفي خودروسواران تغيير خاصي کند. شهردار تهران هم مي‌گويد بايد منتظر وزش باد بود تا وضعيت سکون هواي تهران تغيير کند.به گزارش ايرنا، اما سوال اينجاست چرا با وجود تمام اين تذکرات و اقدامات، مردم به هشدارها توجهي ندارند؟ آيا اساسا مديريت شهري مي‌تواند چنين درخواستي از مردم داشته باشد؟ الگوي رفتاري مردم چگونه تغيير مي‌کند؟

زيرساخت‌هاي ضعيف حمل و نقل

حسين ايماني جاجرمي، جامعه‌شناس در پاسخ به اين سوالات مي‌گويد: من فکر مي‌کنم اساسا چنين درخواست‌هايي از مردم غلط است. مساله آلودگي هوا فقط مربوط به کشور ما نيست و عموم شهرهاي در حال توسعه از بانکوک گرفته تا دهلي و پکن مشکل آلودگي هوا را دارند. دليل اصلي آلودگي هوا در شهرها که مي‌توان تهران را هم در کنار آنها قرار داد، اين است که توسعه شهري در اين کلانشهرها اصولي نبوده و آنها ضعف‌هاي اساسي در زيرساخت‌هاي حمل‌ونقل عمومي خود دارند و تا زماني‌که اين ضعف‌ها برطرف نشود، کنشگر نمي‌تواند با خواهش و توصيه مديران شهري کنش خود را تغيير دهد؛ چرا که چاره‌اي ندارد و بايد زندگي روزمره خود را بگذراند.جاجرمي مي‌گويد: مديران شهري بايد انتخاب‌هاي منطقي متعددي براي شهروندان ايجاد کنند و بعد از آنها بخواهند بهترين را انتخاب کنند. امروز دوران توصيه و تجويزهاي اخلاقي به پايان رسيده و اين توصيه‌ها زماني مثمرثمر خواهد بود که انتخاب‌هاي متعددي پيش‌روي شهروندان وجود داشته باشد. مثلا سيستم حمل و نقل عمومي و زيرساخت‌هاي آن کامل يا قابل قبول باشد، اما من براي رفتن به سر کار از خودرو شخصي استفاده کنم. يا کسي که از ماشين شخصي استفاده مي‌کند با ديدن واکنش مردم به اين کار، خجالت‌زده شده و با وجدان عمومي همراه و از اين تصميم خودخواهانه (استفاده از خودرو شخصي) منصرف شود، ولي امروز ما در شهر تهران چنين انتخاب‌هايي را نداريم. واقعيت اين است که سهم حمل و نقل عمومي در جابه‌جايي مردم کم است و حتي اگر بليت، مجاني هم بشود، تنها کمي بيشتر مثلا 20 درصد افراد را مي‌تواند جابه‌جا ‌کند. سوال اينجاست که 80 درصد بقيه مردم بايد چطور رفت‌وآمد کنند؟ مردم مي‌دانند که نبايد از خودرو شخصي استفاده کنند، ولي چاره‌اي ندارند. با اينکه مي‌دانند کار غلطي انجام مي‌دهند، اما در يک دور باطل قرار گرفته‌اند.با اين حال، جاجرمي معتقد است سروسامان دادن به اين وضعيت فقط وظيفه مديريت شهري نيست.مشکل امروز آلودگي هواي تهران مشکل ديروز بسياري از شهرهاي بزرگ جهان بوده است. به گفته جاجرمي، لندن در دوره‌اي يکي از شهرهاي به‌شدت آلوده جهان بوده است. مثلاً از دهه 50 ميلادي گزارش‌هايي هست که در روز چيزي حدود 150 نفر از آلودگي هوا جان خود را از دست دادند. اما امروز مشکل آلودگي در اين شهر حل شده است.اين استاد جامعه‌شناسي شهري معتقد است: همه اين چالش‌ها قابل حل است، اما اراده سياسي قدرتمند و همکاري بين دستگاهي مي‌خواهد که ما فعلاً ظرفيت آن را نداريم. بنابراين در چنين شرايطي مردم چاره‌اي جز استفاده از وسيله شخصي ندارند.