گسلهاي تهران فعال ميشود؟
معضل کمبود دستگاههاي ثبت زلزله
گسلهاي تهران فعال ميشود؟
اطراف تهران در چند روز گذشته چندبار لرزيده است. تکرار اين زمينلرزههاي کوچک، برخي را با اين سوال مواجه کرده است که آيا اين زمينلرزهها ميتواند پيشلرزههاي زلزله شديدتري در خود تهران باشد؟ بامداد 13مهرماه زلزلهاي روي گسل گرگان در 23کيلومتري شرق بهشهر با بزرگي 4.1 ريشتر ثبت شد. سهروز پيش يعني 11مهرماه هم زلزلههايي با بزرگي 2.6 ريشتر در 20کيلومتري فيروزکوه در ساعت 2:21 بامداد رخ داد، 12دقيقه بعد هم زلزلهاي ديگري با بزرگي 3.8 ريشتر در همين محدوده در پهنه گسل فيروزکوه و در فاصله حدود 145کيلومتري منطقه شرقي تهران، زمين را لرزاند. اين پهنه کانون زمينلرزههاي متعددي در 9سال گذشته بوده است: زلزله 4.6 ريشتري سوم شهريور 96 در فيروزکوه واقع در شمالشرقي تهران را حتي اهالي غرب پايتخت هم احساس کردند. اين در حالي است که کانون زلزله بيش از 100کيلومتر با تهران فاصله داشت. اين منطقه، محل تغيير روند گسل مشا(شمالغرب - ÌäæÈÔÑÞ) Èå åäå Óá ÝíÑæÒ˜æå(ÔãÇáÔÑÞ- ÌäæÈÛÑÈ) ÏÑ ÍÏæÏ 25˜íáæãÊÑí ÌäæÈÛÑÈí ÝíÑæÒ˜æå æ 100˜íáæãÊÑí ÔãÇá ÓãäÇä ÇÓÊ. ÓæÇáí ˜å ãØÑÍ ãíÔæÏ Çíä ÇÓÊ ˜å ÂíÇ ÈÇ ÊæÌå Èå ÒãíäáÑÒååÇí ÇÎíÑ¡ Çã˜Çä ÝÚÇáÓÇÒí ÓáåÇí ÊåÑÇä æÌæÏ ÏÇÑÏ æ ÂíÇ ãíÊæÇä ÇäÊÙÇÑ ÏÇÔÊ ÒáÒáååÇíí ÈÇ ÔÏÊ ÈíÔÊÑ ÏÑ ÊåÑÇä æ ÇØÑÇÝ Âä ÇÊÝÇÞ ÈíÝÊÏ¿
شرح تفصيلي ماجرا
مهدي زارع زلزلهشناس و عضو فرهنگستان علوم در گفتوگو با «ايرنا» و در پاسخ به اين سوال ميگويد: در پنجروز اخير نسبت به پنجروز قبل آن تعداد زلزلههاي کوچک بيشتري در بخش مرکزي و غرب البرز رخ داده که بخشهايي از آن به تهران نزديک است. محدودهاي که زلزله فيروزکوه در آن رخ داده از ديد خطر زمينلرزه، داراي توان لرزهزايي زلزله شديدي با بزرگي بيش از 6ريشتر است. ممکن است پس از زلزلههاي کوچک چند روز پيش فيروزکوه، تعداد زيادي زلزله بهصورت فوجگونه و متوالي رخ دهد. اين زمينلرزهها به گسلهاي محدوده تهران مرتبط نيستند. البته زلزله کوچکي در ساعت 20:58 شب دهم مهرماه روي گسل ايوانکي در جنوبشرق تهران زمين را لرزاند، اما با اين حال نميتوان بهطور مستقيم از اين رويدادهاي کوچک نتيجه گرفت که الزاما زمينلرزه شديدي در تهران رخ خواهد داد. زارع ميافزايد: در منطقه مرکز و جنوب البرز، گسلهاي مهمي با توان لرزهزايي بالايي وجود دارد و در جنوب البرز از سال 1389 تا امسال زلزلههاي کوچک فراواني را شاهد بوديم. همه پهنههاي گسل عطاري، آستانه، گرمسار، فيروزکوه، مشا و شمال تهران بهطور خاص با دستگاههاي لرزهنگاري و شتابنگاري موجود رصد شوند.
کيفيت پايين دستگاههاي لرزهنگاري
به گفته وي، گسل مشا با طولي بيش از 180کيلومتر از ناحيه شمالشرقي تهران و شمال کوههاي توچال ميگذرد و در غرب به گسل طالقان ميپيوندد. وجود محل تلاقي دو گسل مشا و شمال تهران در روستاي کلان در شمالشرق سد لتيان از نکات بسيار مهم در تعيين محدود با خطر بالا از ديد لرزه زمينساختي است. از طرفي، شهر جديد پرديس دقيقا در 10کيلومتري جنوب اين محل تلاقي تعيين محل و احداث شده است. زارعي ادامه ميدهد: اينکه بخواهيم از زمينلرزههاي کوچک نتيجه بگيريم که ممکن است زلزله شديدتري اتفاق بيفتد، امکانپذير است؛ البته در صورتي که تعداد زمينلرزهها بالا باشد و از طرفي، توسط دستگاهها ثبت شود. بايد گفت که با زلزلههاي اخير بهويژه زلزله ايوانکي مشخص شد که گسلهاي تهران فعال هستند، البته فعاليت اين گسلها توسط دستگاههاي متعدد ثبت ميشود و کاملا اين گسل را ميشناسيم، اما دقيقا نميدانيم دور گسل ايوانکي چه خبر است و آيا در اطراف هم زلزلههاي کوچک اتفاق ميافتد يا نه و اين نقص جدي ماست.
لزوم مطالعات تفصيلي بر گسلها
او ميگويد: با وضعيت فعلي، تنها ميتوان احتمال رخداد زلزله شديدتر را داد نه اينکه تشخيص داد توزيع زلزله به چه صورت است و به کدام سمت حرکت ميکند. دوسال پيش که زلزله 20 آذر 96 رخ داد، اعلام کرديم که نيازمند دستگاههاي متعددي هستيم تا زمينلرزههاي بيشتري را ثبت کنند. آن زمان چند دستگاه خريدند و در موسسه ژئوفيزيک نصب کردند، اما فراتر از آن اتفاقي نيفتاد و استاندار وقت تهران هم اعلام کرد که دستگاه بهاندازه کافي موجود است و با همين تعداد هم زلزلهها ثبت ميشود. من منکر اين نيستم که دستگاههاي موجود زمينلرزهها را ثبت ميکنند، ولي کيفيت ثبت و تعداد دستگاهها همچنان پايين است. به گفته زارع، در عين حال بايد باز بر اهميت مطالعات تفصيلي روي گسلها و لرزهخيزي منطقه جنوب و مرکز البرز تاکيد شود، مسالهاي که معمولا بعد از رخداد چنين زمينلرزههايي مطرح ميکنيم، ولي تا تب چنين رويدادهايي فروکش ميکند، اين مساله مهم نيز به فراموشي سپرده ميشود.
