طلوع حقیقت با غمگینترین غروب جهان
ادامه از صفحه اول / اما شيوه عزاداري و برگزاري شام غريبان در نقاط مختلف ايران منحصربهفرد و متفاوتتر از ساير استانها و شهرهاست. گفته ميشود سابقه شام غريبان در بين آذربايجانيها بيشتر است.
عزاداري، بدون طبل، بدون سنج
به دليل اينکه نوحه دستهگرداني شام غريبان به زبان ترکي است، ميتوان حدس زد که اين عزاداري همراه ترکها با مظفرالدين شاه، به تهران آمده باشد؛ چنانکه بزرگترين شام غريبان را هم در مسجد شيخ عبدالحسين، تکيه ترکها ميگرفتند. در شام غريبان افرادي که افروختن شمع در 41مسجد را نذر کردهاند، نذر خود را بهجاي ميآورند و همين شمعها باعث ميشود فضاي غمانگيزي در سراسر شهر حاکم باشد. حجتالاسلام ميرزايي، کارشناس مسائل مذهبيمي گويد: در برگزاري مراسم شام غريبان در مساجد و حسينيهها سعي ميشود بهجاي روشن کردن چراغها، شمع روشن کنند که روشني کمتري داشته باشد. به گفته وي، برخي از دستهجات نيز با در دست داشتن فانوس در خيابان با تشکيل صفوفي منظم به عزاداري ميپردازند. او درباره اشعار و روضههايي که در اين مراسم قرائت ميشود ميگويد: مضمون بيشتر روضههاي شام غريبان بيان رها شدن جنازههاي شهداي کربلا و بييار و ياور شدن اسراء و زنان و کودکان است. حجتالاسلام ميرزايي اضافه ميکند که در شام غريبان نوحه خود را آرام و بيسروصدا ميخوانند و ميگويد: گاهي همه مينشينند و يک بند اشعار خود را نشسته ميخوانند و بعد براي خواندن بند دوم بلند ميشوند و در حال راه رفتن مصرع دوم را تمام ميکنند و با اين کيفيت افتان و خيزان وارد مجلس شده و خارج ميشوند. مضمون بيشتر روضههاي شام غريبان بيان رها شدن جنازههاي شهداي کربلا و بييار و ياور شدن اسراء و زنان و کودکان است. مردم استان آذربايجان شرقي همچنين در شب شام غريبان با حضور در گلزار شهدا و برافروختن شمع بر مزار آنها ياد اين سفرکردگان طريق شهادت را گرامي ميدارند. مراسمهاي عزاداري شام غريبان در بازار سرپوشيده تبريز همواره مورد توجه گردشگران کشورهاي مختلف قرار ميگيرد.البته شام غريبان فقط مختص ايرانيان نيست. در کربلا اين شب را «ليلة الوحشة» (شب وحشت) نيز مينامند. در اين شب با ذکر مصائب کودکان و اسراء، براي نشان دادن اندوه شمع روشن ميکنند. در پاکستان نيز در اين شب، عزاداري را بعد از غروب آفتاب انجام ميدهند و در اين مجلس سوگواري، از روشنايي و فرش استفاده نميکنند. اگر در شام غربيان امام حسين (ع) در شهرهاي ايران مثل تبريز گشت کوتاهي داشته باشيد، حتماً به ياد تابلو «شام غريبان» استاد فرشچيان خواهيد افتاد. تابلويي که بعد از صدها سال همچنان تلاش ميکنيم آن را سرلوحه زندگي خود قرار دهيم: حقخواهي اگرچه پايان تلخي داشته باشد؛ سرآغاز زندگيهاي آزادانه است.
