نسخه گردشگری درمانی برای درآمدزایی ارزی
گردشگري سلامت يا به عبارت بهتر، گردشگري درماني براي تشخيص، درمان و يا انجام عملهاي جراحي صورت ميگيرد. اين نوع از توريسم که اکنون به طور خاص شامل گردشگران خارجي ميشود، معمولا بر پايه مداخلات پزشکي صورت گرفته و ميتواند در دو تقسيمبندي بگنجد؛ يکي فرآيندهاي تشخيص بيماري و درمانهاي سبک بدون نياز به جراحي و ديگر درمانهاي سنگينتر که نياز به بستريشدن در بيمارستان يا بخش مراقبتهاي ويژه و انجام اعمال جراحي در آن احساس ميشود. در سالهاي گذشته اين نوع از توريسم در کشورهاي صاحب علم و فناوريهاي نوين پزشکي توانسته است دريچهاي جديد را در اقتصاد بگشايد. دريچهاي که اکنون به نظر ميرسد در کشور ما نيز مورد توجه قرار گرفته است؛ شاهد مثال آن نيز طراحي و افتتاح برخي دهکدههاي سلامت در شهرهاي مختلف است. اما از منظر ارزآوري، اين بخش از صنعت توريسم هنوز در محاق به سر ميبرد. گردشگري درماني ميتواند در کنار گردشگري به معناي عام يا حتي بيش از آن موجب ورود ارز به کشور شده و در زمينه اشتغال نيز مورد اتکا قرار گيرد. در صورتي که تبليغات جامعي در اين حوزه به صورت کامل و شامل در داخل کشور صورت گرفته و با دعوت از فعالان اقتصادي، بررسيهاي بيشتري براي روشها و زمينههاي سرمايهگذاري اقتصادي در آن انجام شود، ميتوان اميد داشت که در آيندهاي نزديک، اين نوع از توريسم به صنعتي پولساز براي کشور بدل شده و بخش بزرگي از نياز ارزي را مرتفع سازد؛ بهويژه آنکه خدمات پزشکي و درماني در کنار کيفيت بالا از قيمت ارزانتري نسبت به بسياري از کشورهاي صاحبنام در حوزه درمان، برخوردار است. در عين حال توجه اتاق بازرگاني ايران به اين مقوله و ارائه آمار در حوزه گردشگري سلامت نيز ميتواند روزنه اميدي براي رشد سرمايهگذاري بخش خصوصي در گردشگري درماني کشور باشد.
توسعه اقتصادي؛ نتيجه توجه به توريسم درماني
رونق گردشگري درماني و تثبيت آن بهعنوان شاخهاي از توريسم در سالهاي اخير، نشاندهنده ظهور يک صنعت رو به رشد با شتابي روزافزون است که اگر مورد غفلت واقع شود، کشور را از مزاياي بسيار بزرگي در حوزه رشد علوم پزشکي، اشتغال پزشکان و درآمدهاي فراوان ارزي محروم خواهد کرد. اکنون کشورهاي در حال توسعه در حال جبران عقبماندگي خود در اين زمينه هستند و برنامههاي خود را از توريسمدرماني در داخل کشور آغاز کردهاند. همچنين گردشگري درماني بهعنوان يک صنعت فعال در کشورهاي مختلفي همچون سنگاپور، مجارستان، آرژانتين، مالزي، کوبا، برزيل، اردن، ترکيه، هند و غيره در جريان است که به توسعه پايدار و پويايي اقتصادي آنها کمک کرده است. ايران نيز از سالهاي گذشته اقدامات قابل توجهي را در زمينه پذيرش بيماران خارجي آغاز کرده و به نتيجه رسانده است. اما با توجه به تعداد فارغالتحصيلان رشتههاي مختلف علوم پزشکي و سطح کيفي بالاي آموزش اين رشتهها در کشور، ميتوان پتانسيل مناسبي را براي توسعه گردشگري درماني برآورد کرد. بر اساس اعلام نايب رئيس کميسيون سرمايهگذاري اتاق بازرگاني ايران، درآمد ارزي حدود يک و نيم ميليارد دلاري کشور در چهارماهه نخست امسال از گردشگري درماني، معمولا از مبادي کشورهاي عراق، آذربايجان، کشورهاي حاشيه خليج فارس، لبنان، سوريه، آلمان و ايرانيان مقيم کانادا صورت گرفته است. اين مراجعات پزشکي نيز عموما در حوزههاي جراحي پلاستيک و زيبايي، کاشت مو، عمل قلب باز، ارتوپدي، درمان نازايي در زنان، انواع جراحي چشم، کاشت حلزون و غيره انجام شده است که بهعنوان نقاط قوت علوم پزشکي ايران شناخته شده و معمولا در بيمارستانهاي درجه يک عالي صورت ميگيرند.
ايجاد اشتغال براي پزشکان بيکار
در سال گذشته تنها در استان قم، مراجعه 20 هزار تبعه غيرايراني به مراکز درماني، ثبت شده است. از اين تعداد بيش از 15 هزار نفر از کشور افغانستان، 1500 نفر از کشور عراق و بيش از 1100 نفر از پاکستان براي درمان به قم سفر کردهاند. معاون درمان دانشگاه علوم پزشکي استان قم با بيان اينکه علاوه بر اين سه کشور، بيماراني نيز از کشورهاي هند، آذربايجان، عربستان، ترکيه، مالزي، اندونزي و تاجيکستان در مراکز درماني استان قم پذيرش شدهاند به مهر گفته است: اشتغال، توسعه اقتصادي، رونق توليد و ارزآوري از مهمترين دستاوردهايي است که در صورت تحقق گردشگري سلامت با وجود تحريمها ميتواند عايد استان شود. البته اين نسخه درست تنها براي استان قم تجويز نميشود. تمامي استانهاي کشور بهويژه استانهايي که مقاصد اصلي گردشگران خارجي محسوب ميشوند و در جهان شناختهشدهتر هستند ميتوانند اين نسخه را براي رونق اقتصادي استان و کشور اجرايي کنند. در همين راستا ميتوان با جذب سرمايههاي بخش خصوصي، ساخت و تجهيز درمانگاههايي با اهداف تشخيصي در مرز را آغاز کرد تا بيماران خارجي پس از طي مراحل اوليه، در صورت نياز به درمانهاي وسيعتر به بيمارستانهاي مجهز داخل کشور اعزام شوند. همچنين در راستاي رشد توريسم درماني، ساخت بيمارستانهاي مجهز در شهرهاي مرزي و مناطق آزاد و نيز فعالکردن و تجهيز آنچه موجود است با مشارکت بخش خصوصي مي تواند راهگشا باشد. در اين صورت در عين ارزآوري ميتوان به ايجاد اشتغال براي پزشکان بيکار نيز اميد داشت تا فضاي بهتري براي کسب و کار رشتههاي علوم پزشکي فراهم آيد.
اراده و جديت براي توسعه گردشگري سلامت
در نهايت آنچه مهم است اراده جدي مسئولان براي توسعه حوزه مهم گردشگري درماني است. در صورت همکاري دولت و بخش خصوصي و انجام مطالعات براي شناخت زمينههاي سرمايهگذاري در اين بخش ميتوان اين حوزه را به شکلي هدفمندتر اداره کرد و درآمدهاي ارزي و مزاياي اقتصادي از اين طريق را به شدت افزايش داد. زيرا گردشگري سلامت ميتواند در کنار خود رشد گردشگري عمومي را به همراه داشته باشد. اما در اين زمينه نيز همکاري وزارتخانهها و سازمانهاي مختلف لازم به نظر ميرسد. عدم درج مهر ورود به ايران براي مصونماندن گردشگران درماني از تحريمهاي آمريکا ميتواند يکي از مواردي باشد که همکاري تمام دستگاهها را براي کمک به گردشگري سلامت ميطلبد. در عين حال در کنار تمامي اين عوامل نبايد از قدرت رسانه و اثرگذاري تبليغات و آگهيها در جوامع کشورهاي ديگر غافل بود. در همين راستا ميتوان از انواع رسانههاي خارجي يا تريبونهاي برونمرزي صدا و سيما براي هرچه بهتر شناساندن تواناييها و خدمات درماني کشور به خوبي بهره برد. بهويژه با توجه به نفوذ فرهنگي کشور در بخش بزرگي از مردم منطقه، اين پتانسيل به خوبي احساس ميشود.
