دوستی ایروان – تهران
قاسم مومنی، کارشناس مسائل قفقاز نوشت: سفر وزیر خارجه ارمنستان به ایران در شرایط فعلی را می‌توان علاوه بر یک سفر کاری با هدف بررسی روابط دوجانبه، حامل پیام‌ها و ملاحظات مهمی درباره وضعیت کنونی روابط تهران و ایروان دانست.
به نظر می‌رسد ارمنستان در شرایط موجود تلاش دارد برخی موضوعات را با ایران هماهنگ کند و در عین حال، شرایطی را که در نتیجه تحولات اخیر از جمله محدودیت‌ها، معذوریت‌ها و مقدوراتی که دولت ارمنستان در شرایط فعلی با آن مواجه است و احتمالاً بر این کشور تحمیل شده را برای مقامات ایرانی تشریح کند.
دولت ارمنستان در شرایطی قرار گرفته که تحریم‌ها و فشار‌های آمریکا توسعه پیدا کرده و دولت آقای پاشینیان نیز تا حد زیادی به دنبال سیاست‌های دولت آمریکا و کشور‌های اروپایی است. در چنین شرایطی، ارمنستان با وضعیتی مواجه شده که ممکن است مجبور باشد بخشی از تعهداتی را که در قبال آمریکا پذیرفته، در مورد ایران اجرا کند.
به نظر می‌رسد نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان با اعزام وزیر خارجه خود به ایران می‌خواهد این پیام را منتقل کند که به رغم تمایل دولت ارمنستان به حفظ روابط تاریخی و دیرینه با ایران و با وجود اشتراکات و منافع مشترک دو کشور، فشار‌های آمریکا بر ارمنستان و دولت پاشینیان افزایش یافته است. از سوی دیگر، دولت پاشینیان از جانب روسیه نیز تحت فشار قرار دارد.
روسیه به شیوه‌های مختلف بر دولت ارمنستان فشار وارد می‌کند و این وضعیت می‌تواند ارمنستان را با مسائلی رو‌به‌رو کند. از این منظر، دولت ارمنستان تلاش دارد این وضعیت را به عنوان یک موضوع بین‌المللی و خارج از چارچوب روابط دوجانبه ایران و ارمنستان تبیین کند. همان‌طور که در موارد مشابه دیده شده، عراق چنین محدودیت‌هایی را اعمال کرده، ترکیه نیز اقداماتی از این دست داشته و پاکستان نیز درباره احتمال اجرای برخی محدودیت‌ها صحبت کرده است.
در شرایط فعلی، به نظر می‌رسد آقای پاشینیان می‌خواهد این پیام را منتقل کند که وضعیت موجود و اجرای برخی محدودیت‌های ناشی از تحریم‌های آمریکا، خواست دولت و مردم ارمنستان نیست، بلکه نتیجه شرایط و فشار‌های بین‌المللی است که بر این کشور تحمیل شده است؛ لذا دولت ارمنستان به هیچ عنوان به دنبال ایجاد تنش در روابط خود با ایران نیست، چراکه چنین تنشی در بلندمدت می‌تواند به زیان دولت و منافع ایروان باشد. از این منظر، اهمیت سفر وزیر خارجه ارمنستان را می‌توان در تلاش این کشور برای حفظ روابط خود با ایران ارزیابی کرد.
در عین حال، آمار‌های مربوط به افزایش تبادلات تجاری میان ایران و ارمنستان در هفت‌ماهه نخست سال نشان می‌دهد که حجم تجارت دو کشور افزایش داشته است. با این حال، استفاده از این ظرفیت‌ها در شرایط کنونی تا حد زیادی به تحولات سیاسی و فشار‌های بین‌المللی بستگی خواهد داشت؛ چراکه هرگونه سناریوی احتمالی آمریکا در زمینه اعمال فشار و تحریم، می‌تواند کشور‌هایی را که با سیاست‌های واشنگتن همسو هستند، به اجرای بخشی از این سیاست‌ها ملزم کند.
روابط سیاسی، اقتصادی و رفت‌وآمد میان ایران و ارمنستان همواره وجود داشته و از سطح مناسبی برخوردار بوده است، اما دولت فعلی ارمنستان دولتی است که در بسیاری از حوزه‌ها با سیاست‌های اروپا و آمریکا همسو شده و همین مسئله موجب شده ارمنستان در موقعیت حساسی میان روسیه و کشور‌های غربی قرار گیرد. در همین چارچوب، اظهارات اخیر دیمیتری مدودف و هشدار او درباره تبدیل شدن ارمنستان به «اوکراین دوم» نیز قابل توجه است.
این اظهارات را می‌توان نشانه‌ای از حساسیت روسیه نسبت به نزدیکی ارمنستان به آمریکا و سیاست‌های غرب دانست. در واقع، این مسأله نشان می‌دهد که ارمنستان هم‌زمان تحت فشار آمریکا و کشور‌های اروپایی از یکسو و روسیه از سوی دیگر قرار دارد. در چنین شرایطی، ارمنستان تلاش می‌کند تا حد امکان از تشنج موجود میان روسیه، آمریکا، اوکراین و حتی ایران فاصله بگیرد و خود را از تبدیل شدن به بخشی از منازعات میان این طرف‌ها دور نگه دارد؛ چراکه ایروان به خوبی می‌داند که قرار گرفتن در مرکز چنین منازعاتی می‌تواند هزینه‌های سیاسی، امنیتی و اقتصادی سنگینی برای این کشور به همراه داشته باشد.
