واقعیت‌های دلار در تورم آشکار و پنهان
اما با این حال بازار ارز همچنان تحت تاثیر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی و سیاسی، مسیر صعودی خود را ادامه می‌دهد که البته به گفته کارشناسان نمی‌توان آن را فقط به تحولات کوتاه‌مدت و مقطعی نسبت داد.
کهنگی مزمن تاثیر دلار در اقتصاد
به گزارش «آرمان ملی»، کارشناسان معتقدند بخش مهمی از نوسانات بازار ارز به شرایط حاکم بر روابط خارجی کشور بازمی‌گردد و تا زمانی که در سیاست خارجی و مناسبات بین‌المللی تغییر مؤثری ایجاد نشود، فشار بر بازار ارز نیز ادامه خواهد داشت. تحریم‌ها و محدودیت‌های ناشی از آن نیز اگرچه در مقاطع مختلف شدت و ضعف داشته‌اند، اما طی سال‌های گذشته به یکی از عوامل پایدار اثرگذار بر اقتصاد ایران تبدیل شده‌اند. از سوی دیگر، تداوم کاهش ارزش پول ملی و افزایش نااطمینانی اقتصادی، رفتار مردم در بازار را نیز تغییر داده است. در شرایطی که چشم‌انداز حفظ ارزش دارایی‌ها برای خانوار‌ها با ابهام همراه است، بخشی از جامعه برای جلوگیری از کاهش بیشتر قدرت خرید خود به سمت دارایی‌هایی مانند دلار و طلا حرکت می‌کند؛ موضوعی که خود می‌تواند به افزایش تقاضای احتیاطی و تشدید هیجان در بازار ارز منجر شود. به این ترتیب، تداوم رشد نرخ دلار را باید حاصل برهم‌کنش عوامل سیاسی، اقتصادی و انتظارات تورمی دانست که بدون اصلاح ریشه‌ای، می‌توانند نوسانات بازار ارز را همچنان پابرجا نگه دارند.
محمود جامساز، اقتصاددان، در تحلیل ریشه‌های اقتصادی وضعیت موجود به «آرمان ملی»، گفت: فشار‌های ارزی فعلی بیش از آنکه متأثر از تحریم‌های جدید باشد، نتیجه سیاست‌های پولی بانک مرکزی، چاپ پول بی‌پشتوانه و انتظارات تورمی است که در یک دور باطل گرفتار شده‌اند. او با اشاره به اینکه سال‌هاست تحریم‌ها گریبانگیر ایران شده است، گفت: ما سال‌هاست که با تحریم‌های سخت گیرانه، از زمان کارتر تا دوران فشار حداکثری ترامپ، روبهرو بوده‌ایم. اقتصاد ایران در این سال‌ها با توسل به روش‌های دور زدن تحریم‌ها و با وجود فشار‌های مالی سنگین نظامی و برون‌مرزی، به سختی اداره می‌شد. اما مشکل اصلی از جایی آغاز شد که درآمد‌های ارزی و ریالی دولت با مخارج جاری و بودجه‌های نهاد‌های فرادولتی همخوانی نداشت و این کسری‌ها با چاپ اسکناس جبران می‌شد.
جهش نقدینگی در یک سال
وی با اشاره به آمار نگران‌کننده حجم نقدینگی، ادامه داد: متأسفانه شاهد رشد افسارگسیخته نقدینگی هستیم، به طوری که از پایان سال ۱۴۰۳تا سال ۱۴۰۴، حدود ۵۴۰۰ تریلیون تومان به حجم نقدینگی افزوده شده و مجموع آن به ۱۵/۵ هزار تریلیون تومان رسیده است. وقتی دولت برای تأمین مخارج خود مرتباً پول چاپ می‌کند، پایه پولی بالا رفته و حجم نقدینگی رشد می‌کند و که نتیجه قطعی آن تورم ویرانگر است، چراکه نقدینگی بسمت تولید هدایت نمی‌شود.
جامساز ادامه داد: این وضعیت یک دور باطل ایجاد کرده است؛ تورم باعث کاهش ارزش پول ملی و افزایش قیمت دلار می‌شود. از سوی دیگر، دلار گران‌تر، هزینه‌های واردات را افزایش داده و این تورم فشارِ هزینه دوباره قیمت‌ها را بالا می‌برد. او یادآور شد: در چند روز اخیر که شاهد جهش قیمت دلار بودیم، تحریم جدیدی اضافه نشده بود، بلکه این انتظارات تورمی و سیاست‌های مالی دولت بود که بازار را به واکنش واداشت.
احتمال کاهش قیمت دلار
وی درباره احتمال ریزش قیمت ارز توضیح داد: قیمت ارز ممکن است به صورت موقت و مقطعی با کاهش‌های اندک روبهرو شود، اما حتی اگر دلار به سطح پایین‌تری بازگردد، روند کلی آن سینوسیِ رو به بالاست حتی در صورت کاهش قیمت مجددا باید منتظر بالا رفتن از سطح قبلی آن بود ما امروز با تورمی مواجهیم که خاصیت جهش‌وار پیدا کرده و بازگشت‌ناپذیر است.
واقعیت‌های تورم
جامساز تأکید کرد: مردم شاید اصطلاحات تخصصی مثل کاهش رشد اقتصادی را به سادگی درک نکنند، اما کوچک شدن سفره‌ها و کاهش قدرت خرید را با تمام وجود لمس می‌کنند. تا زمانی که سیاست‌های پولی اصلاح نشود و انضباط مالی به بودجه بازنگردد، نمی‌توان انتظار داشت که این مصیبت اقتصادی متوقف شود. وی با انتقاد از پنهان‌کاری در ارائه برخی شاخص‌های اقتصادی، بنا بر ملاحظات سیاسی و امنیتی قیمت دلار را دماسنج واقعی اقتصاد عنوان کرد و گفت: تا زمانی که رویکرد کلان سیاست خارجی تغییر نکند، هیچ راهکار مقطعی نمی‌تواند مرهمی بر درد‌های معیشتی مردم باشد.
تاثیر صد درصدی دلار در اقتصاد
جامساز با اشاره به اینکه بسیاری از شاخص‌های اقتصادی کشور به دلایل امنیتی یا سیاسی سانسور می‌شوند، گفت: دولت شاید بتواند برخی آمار‌ها را کتمان کند، اما قیمت دلار حقیقتی است که نمی‌توان آن را پنهان کرد. دلار، نرخِ روزِ اقتصاد است و مردم دقیقاً وضعیت زندگی خود را با آن تنظیم می‌کنند؛ چراکه دلار، دماسنجِ واقعی اقتصاد است و همه جامعه، از کسبه تا کارگران، به‌طور لحظه‌ای آن را رصد می‌کنند.
واکاوی بازار‌های هیجان‌زده
جامساز در رابطه با واکنش هیجانی مردم برای خرید دلار گفت: در شرایطی که تورمِ معیشتی به رقم ۱۴۵ درصد رسیده است، مردم ناچارند برای جلوگیری از نابودیِ دارایی‌هایشان به سمت دارایی‌های امنی مانند طلا و دلار هجوم ببرند. نرخ سود سپرده‌های بانکی در برابر این حجم از تورم، عملاً هیچ ارزشی برای حفظ ارزش پول ملی ندارد و مردم را به سمت تبدیل ریال به ارز‌های خارجی سوق می‌دهد.
وی با اشاره به یک تناقض معنادار در رفتار عمومی جامعه افزود: وضعیت طنزآمیز و در عین حال تلخی است که ما در اوج تقابل‌های سیاسی و جنگِ هستیم، اما مردم برای حفظ دارایی خود، پول همان کشوری را خریداری می‌کنند که در سیاست‌های رسمی، به عنوان دشمنِ اصلی شناخته می‌شود. این رفتار نشان می‌دهد که در ترازویِ مردم، امنیتِ اقتصادی بر شعار‌های سیاسی پیشی گرفته است.
سهم سیاست خارجی در خروج از بن‌بست
این اقتصاددان اضافه کرد: راهکار اصلی برون‌رفت از اینوضعیت نه در بگیر و ببند‌های ارزی، بلکه در اصلاح ریشه‌ای روابط بین‌الملل است، زیرا تمامی این تلاطم‌ها و فشار‌های اقتصادی، در نهایت به یک نقطه بازمی‌گردد به همین دلیل نیاز به بازنگری در سیاست خارجی است و در صورتی که دولت و حاکمیت بخواهند مسیرِ کشور را به سمت بهبود حرکت دهند، ناگزیر هستند رفتار خود را در عرصه سیاست خارجی با حفظ مصالح ملی تغییر دهند.
جامساز در خاتمه توضیح داد: تا زمانی که این گرهِ سیاست خارجی باز نشود و تعاملِ منطقی با جهان برای رفع تحریم‌ها و بازگشت به چرخه عادیِ تجارت جهانی صورت نگیرد، هرگونه تزریق ارز یا سیاست‌های انقباضی، تنها مُسکن‌هایی موقت است که پس از مدتی اثر خود را از دست می‌دهند و باز شاهد جهش‌های بزرگ‌تر در قیمت‌ها خواهیم بود
