سناریوهای پیش روی ایران و آمریکا
برخی معتقدند این ۶۰ روز تمدیدی و مذاکره از سر گرفته خواهد شد و عدهای نیز معتقد به بازگشت تنش هستند. در همین راستا برای بررسی تحولات پیرامون ایران و آمریکا «آرمان ملی» با مرتضی مکی تحلیلگر مسائل بینالملل به گفتوگو پرداخته است که میخوانید.
* روز گذشته مهلت ۶۰ روزه برای رسیدن به توافق برای ایران و آمریکا به پایان رسید؛ ارزیابی شما از شرایط طرفین پس از این ۶۰ روز چگونه است؟
با پایان یافتن مهلت ۶۰ روزه تفاهمنامه اسلامآباد که سندی برای کاهش تنشها و زمینهای برای گفتوگوها و توافقنامه جامع بود گمانهزنیها درباره روند تنش و جنگ میان ایران و آمریکا متفاوت است و سیگنالهای متفاوتی هم نیز به همین ترتیب از سوی ایران، میانجیگران و آمریکاییها نسبت به روند تحولات ایران و آمریکا دریافت میشود. در داخل آمریکا از یک طرف با یک جریان رسانهای مواجهم که به شدت نسبت سیاستهای ترامپ انتقاد میکند و عملاً او را موجب افول اعتبار و هیمنه آمریکا در سطح جهانی میدانند که آخرینش یادداشتی بود که فرید ذکریا نوشت. از طرف دیگر جریان جمهوریخواهان تندرو بر روی فشار حداکثری به ایران و حتی جنگ مجدد با ایران تاکید میکنند. رسانههای منتسب به این جریان نیز در همین جهت یادداشتهایی را در خصوص تداوم تنش و فشار بر ایران منتشر میکنند و معتقدند که این سیاست میتواند ایران را به زانو درآورد. در سطح منطقه پاکستانیها با شدت کمتری نسبت به آینده امیدوار هستند که تفاهم اسلامآباد احیا شود. از سوی جمهوری اسلامی ایران نیز غیر از مذاکره با عمان در خصوص رسیدن به ترتیب تردد در تنگه هرمز موضعگیری دیگری مشاهده نمیشود. مقامات سیاسی بر این نوع تاکید میکنند که گفتوگوی با آمریکا روی میز نیست و از طرفی بخشی از مقامات نظامی از آمادگی ایران در صورت حمله مجدد آمریکا تاکید میکنند که تبعات جنگ مجدد بسیار ویرانگرتر خواهد بود. ولی ترامپ همچنان معتقد است که همین شرایط محاصره و تحریم در نهایت ایران را مجبور به کوتاه آمدن از خواستهها و مطالباتش میکند و در شرایطی چنین مواضعی اتخاذ شده که در سطح افکار عمومی آمریکا این دیدگاه وجود ندارد و اکثریت آمریکاییها نسبت به تداوم جنگ و تبعات آن مثل افزایش قیمت بنزین ابراز نگرانی میکنند و این میتواند بر انتخابات در ماه نوامبر اثر بگذارد. متغیری که گفته میشود در تصمیمگیریهای آمریکا در خصوص چگونگی مواجهه با ایران موثر است.
*در شرایط کنونی چه سناریوهایی را میتوان در خصوص مواجهه میان ایران و آمریکا مطرح کرد؟
من معتقدم در این فضای تعلیق و سیگنالهای متناقض باعث شده که سناریوهای مختلفی نیز در خصوص چشمانداز آمریکا مطرح باشد. از یکسو گفته میشود که به احتمال زیاد یا قبل از اینکه انتخابات آمریکا یا بعد از انتخابات آمریکا با یک جنگ یا درگیری گستردهتری با آمریکا مواجه خواهیم بود. سناریوی دیگر اینگونه است طرفین با توجه به تبعات گستردهای که هر نوع درگیری و تنش میان ایران آمریکا میتواند ایجاد کند میتواند آنها را در خصوص رسیدن به یک توافق مصممتر کند. سناریوی دیگر بر همین وضعیت تعلیق و فشار حداکثری و تحریمهای اقتصادی تاکید میکند و معتقد است که این فضای تعلیق نهجنگ و نهمذاکره میتواند فشارهای اقتصادی و سیاسی به ایران را زیاد کند. در داخل ایران نیز فشارهای اقتصادی موجب ناآرامی و نارضایتیهایی شود که در نهایت میتواند تبعات غیر قابل پیشبینی داشته باشد و هم سطح تنش و درگیری میان ایران و آمریکا را بالا ببرد. از این جهت که شاید این برداشت در میان آمریکاییها به خصوص رژیم صهیونیستی تقویت شود که با توجه به شرایط اجتماعی ایران موقعیت مناسبی برای حمله دیگر به ایران فراهم شده باشد. از جهت منافع و امنیت ملی ایران باید از هر فرصت و امکانی در جهت جلوگیری از جنگ مجدد استفاده کرد و دیپلماسی باید فعالتر از گذشته با حفظ عزت، حکمت و مصلحت شرایط را برای احیای تفاهمنامه اسلام آباد فراهم کند. به خصوص آنکه گفته میشود با توجه به اینکه مذاکرات ایران را عمان به نتیجه نهایی رسیده و دو طرف در حال تدوین بیانیه در این خصوص هستند میشود بیشتر و بهتر به یک راه حلی برای مدیریت تنش با آمریکا دست یافت.
* با توجه به اینکه کشورهای منطقه به دنبال بازگشت ایران و آمریکا به مذاکره و تفاهم هستند تصور میکنید این تلاشها چقدر نتیجه بخش باشد؟
یکی از متغیرهای مهمی که تصمیم ترامپ در خصوص متوقف کردن حملات به ایران در چند هفته گذشته موثر بوده قطعاً فشار دولتهای عربی منطقه بوده است. این متغیر مهمی است که ترامپ را وادار میکند که با مشاوران، اعضای کابینه و متحدان منطقهای خود هماهنگیهای بیشتری برای چگونگی مواجهه با ایران اتخاذ کند. قطعا این کشورها تجربه تلخ و سنگینی از واکنش منطقهای ایران به تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی متحمل شدند و به این نکته رسیدند که دیگر با بلوف و رفتن زیر چتر امنیتی آمریکا نمیتوانند آنچه که تهدیدی ایران حساب میکنند را عملیاتی کنند و چارهای جز همزیستی با این ایران ندارند و به همین دلیل به نظر میرسد این متغیر همچنان یکی از محورهای اصلی توقف درگیری بین ایران و آمریکا باشد.
