تغییر نقشه تجاری ایران بعد از جنگ
تغییر مبادلات تجاری، اقتصادی ایران با برخی از کشورهای منطقه بعد از جنگ رمضان، از جمله این تحولات به شمار میآید. از این رو توجه دولت و فعالان اقتصادی بیش از گذشته به بازارها و گذرگاههای جایگزین جلب شده است. کاهش سطح برخی مبادلات پیشین با شرکای معمول منطقه، این ضرورت را پررنگتر کرده که ایران برای حفظ پایداری تجارت خود، به سراغ مسیرهای مطمئنتر و شرکای باثباتتر برود. در چنین شرایطی، عمان به واسطه روابط متوازن سیاسی با ایران، رویکرد سازنده در مناسبات دوجانبه و ظرفیتهای رو به توسعه بندری، بیش از هر زمان دیگری به عنوان یکی از گزینههای مهم در معادلات تازه بازرگانی کشور مطرح شده است. برخی از کارشناسان در این باره معتقدند؛ کشورهایی مانند عمان، عراق، پاکستان، کشورهای اوراسیا و... گزینههای مناسبی هستند که میتوانند بستر مناسبی برای توسعه روابط تجاری دریایی – زمینی را شکل داده و قطعاً این همکاریها انتخاب کوتاهمدت نخواهند بود، بلکه یک ضرورت راهبردی در روابط اقتصادی ایران تلقی میشود.
تسهیلگری اتاق بازرگانی
به گزارش «آرمان ملی»، جمال رازقی، رئیس اتاق بازرگانی ایران و عمان با اشاره به روند رو به رشد تجارت میان ایران و عمان گفت: طی سالهای گذشته، مبادلات میان دو کشور افزایش چشمگیری داشته و این روند، نتیجه تعامل مستمر میان نهادهای خصوصی و دستگاههای اجرایی در هر دو طرف بوده است. علاوه بر این تجربه همکاریهای گذشته نشان داده هرجا مطالعات کارشناسی دقیق، شناخت درست از موانع و همراهی بخش عمومی با فعالان اقتصادی وجود داشته باشد، امکان گسترش حضور مؤثر بخش خصوصی در عرصه بینالمللی نیز فراهم میشود. او معتقد است: زیرساختهای لازم برای توسعه همکاریهای اقتصادی میان تهران و مسقط تا حد زیادی فراهم است و اتاق مشترک نیز در این میان توانسته نقش تسهیلگر خود را به خوبی ایفا کند. در حقیقت روابط اقتصادی ایران و عمان اکنون وارد مرحلهای شده که باید آن را بخشی از نقشه کلان توسعه تجارت خارجی کشور دانست، مسیری که در آن عمان میتواند بستری قابل اتکا برای تعمیق مناسبات اقتصادی و تجاری باشد. رازقی با اشاره به برخی طرحهای در دست اجرا گفت اقداماتی که تاکنون انجام شده، در کنار پروژههایی که به مرحله عملیاتی نزدیک شدهاند، چشمانداز مثبتی را پیش روی همکاریهای دو کشور قرار داده است.
توسعه ارتباطات تجاری دریایی
رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان درباره موضوع بنادر جایگزین در منطقه به جای کشورهایی، چون امارات و... گفت: هرچند نام بندر خصب در هفتههای اخیر بیش از گذشته مطرح شده، اما نباید تصور کرد که این بندر به تنهایی میتواند پاسخگوی همه نیازهای تجاری ایران باشد، چراکه حجم جابهجایی کالا میان ایران و بازارهای هدف، بسیار گستردهتر از آن است که یک بندر یا حتی چند مرکز محدود بتوانند به طور کامل آن را پوشش دهند، از این رو، طراحی یک شبکه متنوع و چندلایه از مسیرهای دریایی و بندری، برای حفظ پایداری تجارت کشور ضروری است. رازقی افزود: در کنار خصب، سیاستگذاریهای مثبتی در چند بندر دیگر عمان نیز در حال شکلگیری است و این موضوع میتواند فرآیند جابهجایی کالا را تسهیل کند. به گفته او، الگوی مورد نظر فعالان این حوزه، اتکا به ظرفیتهای متنوع بندری است، یعنی اینکه شناورهای کوچکتر با رفتوآمد پیوسته، بنادر مختلف حاشیه خلیج فارس و جنوب ایران را پوشش دهند و به این ترتیب اکثر بنادر ایران مانند بوشهر به دلیل جایگاه مهم خود در تجارت دریایی، سهم قابل توجهی در این چرخه داشته باشد. قطعاً کشتیهای بزرگتر نیز میتوانند در مسیرهای گستردهتر و با تکیه بر ظرفیتهای بندر چابهار، بخش مهمی از انتقال بار را بر عهده بگیرند.
محافظهکاری در توسعه روابط؟
او تاکید کرد: پیوند لجستیکی میان بنادر عمان و بنادر جنوبی ایران در حال تقویت است و این بنادر میتوانند به یکی از نقاط کلیدی این آرایش تازه تجاری تبدیل شود. به باور وی، اگر این شبکه بهدرستی تکمیل و پشتیبانی شود، نه تنها بخشی از خلأ ناشی از محدود شدن برخی مسیرهای سنتی جبران خواهد شد، بلکه بنادر ایرانی نیز فرصت خواهند داشت نقش مثمرثمرتری در زنجیره تجارت منطقهای ایفا کنند. رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان اضافه کرد: نقش دیپلماسی در هموار شدن مسیر همکاریهای اقتصادی تعیینکننده است و از این رو، رویکرد مقامات عالی عمان در قبال ایران همواره مبتنی بر حسن نیت، دوستی و ن گاه راهبردی بوده است و در دیدارها و رایزنیهای انجامشده میان دو طرف، همواره ارادهای روشن برای رفع موانع و پیشبرد همکاریهای اقتصادی دیده شده و همین فضای مثبت، اعتماد فعالان اقتصادی را برای ورود به بازارهای دو کشور افزایش داده است. رازقی توضیح داد: حمایت سیاسی موجود در سطوح عالی عمان، در سالهای اخیر نقش مؤثری در توسعه همکاریها ایفا کرده و موجب شده بسیاری از برنامههای مشترک با سرعت و کیفیت مناسبتری دنبال شود. او البته خاطرنشان کرد که در فضای حساس کنونی، به دلیل ملاحظات مرتبط با منافع ملی و نیز ضرورت صیانت از برخی برنامهها در برابر اخلالگریهای بیرونی، امکان رسانهای کردن همه جزئیات توافقها و طرحهای در دست پیگیری وجود ندارد، با این وجود، آنچه روشن است، ادامه یافتن روند همکاریها با شتاب مناسب و در فضایی امیدوارکننده است.
همراهی همیشگی عمان
او ادامه داد: عمان در شرایط فعلی، برای ایران تنها یک شریک تجاری عادی نیست، بلکه کشوری است که در عمل نشان داده میتواند در مقاطع حساس، همراهی مؤثری در حفظ و توسعه مناسبات اقتصادی داشته باشد. از دیدگاه رئیس اتاق مشترک، نتایج این همگرایی میتواند در آینده نزدیک در رونق بنادر جنوبی ایران، نمود عینیتری پیدا کند و زمینه را برای شکلگیری یک مسیر باثباتتر در تجارت خارجی کشور فراهم سازد. رازقی با اشاره به پروژههایی که در آینده نزدیک وارد فاز اجرایی خواهند شد، گفت: آنچه امروز میان ایران و عمان در حال شکلگیری است، یک راهکار مقطعی و موقت نیست، بلکه بخشی از یک برنامه بلندمدت برای تثبیت امنیت تجاری، توسعه زیرساختهای دریایی و تقویت پیوندهای اقتصادی میان دو کشور به شمار میرود؛ مسیری که میتواند در تحولات آینده منطقه، جایگاه ویژهای برای بنادر جنوبی ایران تعریف کند.
مهاجرت سرمایهگذاران
این گزارش همچنین حاکی است؛ میثم باجلان، فعال اقتصادی مقیم عمان اظهار داشت: حجم مبادلات تجاری ایران و عمان که در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ حدود نیم میلیارد دلار بود، در سال گذشته به ۲ میلیارد دلار رسید و پس از تحولات جنگ اخیر، اکنون به مرز ۵ میلیارد دلار جهش یافته است. به گفته وی، بخش عمده این رقم شامل صادرات کالاهای پتروشیمی، مواد غذایی و مصالح ساختمانی ایران به عمان است. باجلان با اشاره به رشد ۴ برابری ورود سرمایهگذاران به عمان نسبت به گذشته تصریح کرد: زیرساختهایی که پیش از این توسط سرمایهگذاران در امارات ایجاد شده بود، به دلیل امنیت و ثبات بالاتر اکنون در حال انتقال به عمان است. این روند بهویژه در بخشهای حملونقل، لجستیک، ساختمانسازی و هوش مصنوعی بسیار چشمگیر گزارش شده است. این فعال اقتصادی درباره تغییر مسیرهای لجستیکی گفت: پیش از این به دلیل ترافیک بالای کشتیها در بنادر امارات و فاصله کوتاهتر زمانی تخلیه بار، تجار مسیر دبی را ترجیح میدادند. اما اکنون با مدیریت جدید تنگه هرمز و ریسکهای موجود، بنادر عمان از جمله سلطان قابوس، سویق و صحار رونق بیسابقهای گرفتهاند. وی افزود: در حال حاضر یک کریدور ترانزیتی جدید شکل گرفته است؛ به طوری که کالاها ابتدا وارد بنادر عمان شده و سپس از طریق مرز زمینی «صحار-دبی» به امارات و از آنجا به کشورهای دیگر نظیر کویت، عراق و سوریه منتقل میشوند. این مسیر اکنون بسیار بهصرفهتر از مسیرهای دریایی گذشته است.
چالشهای بانکی
باجلان در خصوص وضعیت مراودات مالی توضیح داد: به رغم حضور شعب بانکهای ملی و صادرات در عمان، این بانکها خدمات مؤثری به ایرانیان ارائه نمیدهند و عمده ارتباطات مالی تجار همچنان از طریق سیستم صرافیها انجام میشود. این فعال اقتصادی در پایان به روابط حسنه دو کشور اشاره کرد و گفت: مردم و مقامات عمان احترام ویژهای برای ایرانیان قائل هستند. حتی در جریان تحولات اخیر، مفتیان بزرگ عمان با اعلام موضع رسمی، از ایستادگی ایران در برابر استکبار حمایت کردند که این موضوع نشاندهنده عمق روابط راهبردی و فرهنگی میان دو ملت است. به گفته وی، موقعیت جغرافیایی عمان و دسترسی آن به بازارهای شرق آسیا و آفریقا، این کشور را به قطب تجاری و ترانشیپ منطقه تبدیل کرده است.
