قدرت میدانیِ دیپلماسی ایران
با این حال به دلیل تلاطم شدیدی که در منطقه شکل گرفته، برخی کشورهای منطقه نگران از دست رفتن منافع خود هستند. یکی از این کشورها که در طول هفتههای گذشته تلاش کرده میانجی قابل اتکایی بین طرفین باشد، پاکستان است که با دو طرف ماجرا روابط نسبتا خوبی دارد. اخیرا گفته شده که پاکستان طرحی برای پایان جنگ ارائه و به طرفین منتقل کرده است. این طرح بر اساس آتشبس فوری و بازگشایی تنگه هرمز استوار است و برای توافق گسترده ۱۵ تا ۲۰ روز بعد از آتشبس زمان در نظر گرفته است. تردید نیست که میانجیگری در روابط پرتنش میان ایران و آمریکا یکی از پیچیدهترین عرصههای دیپلماسی معاصر است. با این حال کشورهایی مانند پاکستان از تلاش برای ایفای نقش میانجی دست نکشیدهاند. روشن است که این پافشاری نه از سادهانگاری، بلکه از محاسبه منافع، تهدیدها و فرصتهای ژئوپلیتیکی ناشی میشود.
*تلاشهای پشت پرده
پاکستان در یکی از کانونهای بحران قرار دارد و اگر تنش طولانی شود، میتواند به بیثباتی عمیق در منطقه منجر شود. پاکستان این نگرانی را دارد که افزایش بیثباتی میتواند به معنای فعال شدن گروههای بنیادگرا در بخشهایی از این کشور باشد و تشدید ناامنی در مناطق مرزی پاکستان امنیت ملی انی کشور را تهدید میکند. از این زاویه میانجیگری برای کاهش تنش بهنوعی سرمایهگذاری برای پیشگیری از بحرانهای امنیتی خواهد بود. تجربه نشان داده که تنشهای دوجانبه در خاورمیانه بهسرعت میتوانند ابعاد منطقهای و حتی جهانی پیدا کند. کشورهایی مانند پاکستان تلاش میکنند از گسترش جنگ جلوگیری کنند. این نقش، هرچند اغلب پشتپرده است، اما میتواند در کاهش تنشها بسیار مؤثر باشد. با افزایش تهدیدهای آمریکا میتوان تصور کرد که پاکستان و شاید مصر تلاشهای خود را شدت بخشیده باشند و این تلاشها به تمامی به سطح اخبار نرسیده است. با این حال سخنگوی وزارت امور خارجه در این باره گفت: «ما از قبل میدانستیم چه میخواهیم و چه خطوطی را حاضر نیستیم بپذیریم و هماکنون نیز موضع ما روشن است. از همان زمانی که این بحث مطرح شد، ما پاسخهایمان را تدوین کردیم. هر زمان که لازم باشد، در مورد اعلام آن و نحوه اعلامش صراحتاً اطلاعرسانی خواهیم کرد. اینکه واسطهها نقطهنظرات طرفین را منتقل کنند، چیز عجیبی نیست». اسماعیل بقایی درباره طرح ۱۵ مادهای آمریکا که قبل از طرح پاکستان مطرح شده بود تصریح کرد: «چنین پیشنهادهایی هم به شدت زیادهخواهانه و هم غیرمعمول و غیرمنطقی است. ما فارغ از آن پیشنهاد که عرض کردم، به هیچ عنوان برای ما قابل قبول نبود».
*طرح پاکستان
رویترز با اشاره به مذاکرات عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان، با جیدی ونس معاون رئیسجمهور آمریکا و برخی دیگر از مقامات آمریکایی از یکسو و سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران از سوی دیگر نوشته است: طبق طرحی که در این گفتوگوها مطرح است، آتشبس بلافاصله اجرا میشود و ۱۵ تا ۲۰ روز برای نهایی کردن یک توافق گستردهتر زمان در نظر گرفته شده است. این توافق که به طور موقت «پیمان اسلامآباد» نام گرفته، شامل یک چارچوب منطقهای برای تنگه هرمز خواهد بود و مذاکرات نهایی آن حضوری در اسلامآباد انجام میشود. این رسانه انگلیسی نوشت: مقامات ایرانی پیشتر اعلام کرده بودند که تهران به دنبال آتشبس دائمی با تضمینهایی برای تکرار نشدن حملات مشابه از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی است. آنها همچنین گفتهاند که ایران از میانجیهایی از جمله پاکستان، ترکیه و مصر پیامهایی در این زمینه دریافت کرده است. بر اساس این گزارش انتظار میرود توافق نهایی شامل تعهد ایران مبنی بر عدم دستیابی به سلاح هستهای در ازای لغو تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدود شده باشد. در همین راستا، پایگاه خبری تحلیلی آکسیوس یکشنبه شب به نقل از منابع آمریکایی و منطقهای مدعی شد که آمریکا، ایران و میانجیهای منطقه در حال گفتوگو درباره یک آتشبس ۴۵ روزه به عنوان بخشی از یک توافق دو مرحلهای هستند که میتواند به پایان دائمی جنگ منجر شود.
*تبختر آمریکاییها
با توجه به رفتار خلاف اصول شناخته شده بینالمللی توسط آمریکا بسیار بدیهی است که ایران نسبت به هر پیشنهادی که مورد موافقت آمریکا قرار بگیرد، با تردید مواجه شود. در هر دو باری که ایران آماج حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گرفته، در میانه مذاکراتی بوده که گفته میشد موفقیتآمیز بوده و امکان رسیدن به توافق وجود دارد. آمریکا در دوره ترامپ تاکنون از حدود ۷۰ پیمان و موافقتنامه خارج شده و با تبختر اعلام کرده است که «دیگر در خدمت منافع آمریکا نیستند»؛ جملهای که به روشنی نشان دهنده نوع نگاه آمریکاییها به مسائل جهانی است.
