تهران، نوزدهمین شهر آلاینده جهان

مدير واحد سنجش و نگهداري شرکت کنترل کيفيت هواي تهران در وبينار تخصصي - آموزشي چالش حمل‌ونقل پايدار و ارتقاي کيفيت هوا ضمن اشاره به وضعيت آلودگي هواي شهر تهران توضيح داد: طي هر دو سال 1400 و 1401 تنها دو روز هواي پاک داشتيم اين در حالي است که روزهاي قابل قبول در سال 1401 کاهش پيدا کرده است. احمد طاهري افزود: دو آلاينده اصلي در شهر تهران آلاينده ذرات معلق کمتر از 2.5ميکرون و ازن هستند که به ترتيب براي فصول سرد و فصول گرم سال به حداکثر مقدار خود مي‌رسند که عمدتا هم از فعاليت‌هاي انساني و احتراقي نشات مي‌گيرند. او با اشاره به وضعيت آلودگي هوا در روند بلندمدت شش‌ساله طي سال‌هاي 94 تا 99 توضيح داد: اگر چه در سال‌هاي متفاوت تغييرات اندکي وجود دارد اما شرايط تقريبا يکسان و مشابه است. اين موضوع باعث شده شهر تهران به نوزدهمين شهر آلاينده جهان از نظر آلاينده ذرات معلق کمتر از 2.5 ميکرون با ميانگين غلظت 29 ميکروگرم بر متر مکعب تبديل شود. او ادامه داد: اگر اين موضوع را با حد استاندارد سالانه که اخيرا مورد بازبيني قرار گرفته و از مقدار 12 به حدود 10 ميکروگرم بر متر مکعب رسيده است مقايسه کنيم شاهد اين هستيم که در بهترين حالت حدود 2.5برابر حد استاندارد جهاني را به عنوان غلظت ذرات معلق خود داريم. به گفته مدير واحد سنجش و نگهداري شرکت کنترل کيفيت هواي تهران تقريبا در هشت سال گذشته هيچ روند مشخصي براي کاهش يا افزايش غلظت آلاينده ذرات معلق کمتر از 2.5 ميکرون نمي‌بينيم. در نتيجه هر چند در سال‌هاي اخير خصوصا از سال 97 يک روند افزايشي نسبي در اين آلاينده مشاهده کرده‌ايم اما به يک وضعيت پايدار و ثبات نسبي در غلظت اين آلاينده رسيده‌ايم. او با اشاره به آلاينده‌هاي گازي گفت: آلاينده دي‌اکسيد نيتروژن به عنوان يکي از آلاينده‌هاي مهم شهر تهران مي‌تواند هم در فصل سرد و هم در فصل گرم سال اثري به عنوان پيش‌ساز آلاينده‌هاي ثانويه - ازن و ذرات معلق کمتر از 2.5 ميکرون - ايفا کند. براي اين آلاينده نيز يک روند صعودي را طي کرده‌ايم. تمرکز غلظت اين آلاينده داخل محدوده شهر و بيشتر نواحي مرکزي است که نقش ناوگان حمل‌ونقل در توليد اين آلاينده بسيار پررنگ‌تر خواهد کرد. بر خلاف آلاينده‌هايي مانند دي‌اکسيد گوگرد که بيشتر از منابع خارج شهر تاثير مي‌پذيرد براي دي‌اکسيد نيتروژن منابع داخل شهر بيش‌ترين تاثيرگذاري را دارند. طاهري ضمن اشاره به سهم منابع مختلف در انتشار آلاينده‌هاي هوا در محدوده شهر تهران درباره ميزان سهم هر کدام از منابع انتشار توضيح داد: به صورت کلي منابع به ساکن و متحرک تقسيم مي‌شوند که در مجموع بر اساس اطلاعات سال 96 در محدوده شهر تهران حدود 700 هزار تن انتشار آلايندگي دارند که حدود 578 هزار تن آن مربوط به منابع متحرک و 122 هزار تن مربوط به منابع ساکن است. در نتيجه براي آلاينده‌هاي گازي حدود 83 درصد و براي ذرات معلق حدود 61 درصد سهم براي منابع متحرک داريم. او خاطرنشان کرد: فرودگاه‌ها، راه‌آهن و پايانه‌هاي اتوبوس را به نوعي جزو طبقه‌بندي منابع ساکن قرار داده‌ايم و تمامي اين موارد در کنار منابع خانگي، اداري، تجاري، نيروگاه‌ها، پالايشگاه‌ها و صنايع ما سهم کمتر از 40 درصد از ذرات معلق و سهم کمتر از 17 درصد در انتشار آلاينده‌هاي گازي دارند. در نتيجه اين موضوع نشان‌دهنده اين است که اگر بتوانيم سياستي را براي منابع متحرک اجرا کنيم که باعث کاهش انتشار شود به چه ميزان مي‌تواند به صورت مستقيم در کاهش غلظت آلاينده‌ها در محيط شهري موثر باشد. طاهري ادامه داد: بخش‌ ديگر با انتشار قابل ملاحظه موتورسيکلت‌ها هستند که بر خلاف تصور عامه مردم نسبت به جثه کوچک و مصرف کمتر بنزين نسبت به يک خودرو سواري سهم حدود 10 درصد در انتشار ذرات معلق ايفا مي‌کنند. به گفته او براي مونوکسيد کربن، ترکيبات آلي فرار، دي‌اکسيد گوگرد و دي‌اکسيد نيتروژن هم ما بالاترين سهم را براي سواري‌ها و سپس براي موتورسيکلت‌ها داريم و بخش‌هاي ديگر ناوگان مقادير کمتري را به خود اختصاص مي‌دهند. طاهري با اشاره به قسمت فرسودگي ناوگان افزود: براي خودروهاي سواري، تاکسي و وانت حدود 10 درصد از ناوگان حمل‌ونقل تهران فرسوده هستند. اين در حالي است که همين بخش 45 درصد ميزان انتشار آلايندگي را دارد. به عبارتي تنها 10 درصد نيمي از انتشار را بر عهده دارند. در نتيجه اگر بتوانيم سياستگذاري‌ها يا فعاليت‌هاي استارتاپي را به بخشي ببريم که بتوانيم تردد وسايل نقليه فرسوده در شهر را کاهش دهيم مي‌توانيم اثر بسيار مستقيم و بارزي را بر موضوع آلودگي هوا داشته باشيم. او درباره يکي از چالش‌هاي اين بخش گفت: عمدتا ناوگان فرسوده براي اقشار کم‌درآمد جامعه است. بنابراين اگر سياست سختگيرانه‌اي را اعمال کنيم عمده فشار بر اين قشر خواهد بود که اين مي‌تواند مقاومت افکار عمومي را داشته باشد. در نتيجه بايد راهکاري کاربردي براي اين موضوع ديده شود که در کنار ارائه تسهيلات بتوانيم اين ناوگان را از رده خارج کنيم. طاهري تاکيد کرد: يک نگاه اشتباه در سيستم مديريت آلودگي هواي ما اين است که هميشه انتظار داريم ارائه راهکار و تسهيلات براي اين بخش از ناوگان از طرف دولت و حاکميت باشد در صورتي که بخش‌هاي خصوصي يا استارت‌آپ‌ها مي‌توانند با برخي امتيازهايي که از مجموعه‌هاي دولتي يا شهرداري‌ها دريافت مي‌کنند براي اين بخش اقدامات لازم را انجام دهند. با اين کار خود نيز مي‌توانند امتيازهايي را دريافت کنند و کسب‌وکارشان را رشد دهند. همچنين از اعمال هزينه‌هاي مستقيم به حاکميت و شهرداري‌ها جلوگيري کنند. او اين طرح را با طرح‌هاي چندين سال قبل در تهران مانند طرح زوج و فرد مقايسه کرد و افزود: طرح زوج و فرد پايه علمي و عملا اثرگذاري در شهر نداشت. چنين طرح‌هايي مي‌تواند به طرح‌هاي اثرگذار تبديل شود. به گفته طاهري وضعيت ناوگان فرسوده تهران در حال طي‌کردن روند رشد بسياري است؛ به طوري که براي ناوگان سواري در سال 1402 نسبت به سال 1396 حدود 320 درصد، براي موتورسيکلت 56 درصد، براي ناوگان اتوبوس، ميني‌بوس و کاميون حدود 50 درصد افزايش را خواهيم داشت. اين موضوع نشان‌دهنده اين است که با تمرکز بر اين بحث بازار براي طرح و استارت‌آپ جديد خود داريد. مدير واحد سنجش و نگهداري شرکت کنترل کيفيت هواي تهران با اشاره به اينکه عمده خودروهاي فرسوده خودروهاي کاربراتوري هستند، توضيح داد: تنها يک خودرو کاربراتوري حتي در حالتي که سالم کار کند به اندازه 21 برابر يک خودرو يورو 2 مي‌تواند انتشار آلودگي داشته باشد. او افزود: انتشارها در يورو 5 بسيار کمتر از ميزان انتشار در سطح يورو 2 است اما حتي با فرض خودروهاي توليدي با سطح يورو 2 با از رده خارج‌کردن يک خودروي کاربراتوري در حقيقت به اندازه 21 خودروي يورو 2 انتشار و ايجاد آلودگي را کاهش مي‌دهيم. به عبارتي هر خودروي کاربراتوري در هر کيلومتر پيمايش 60 گرم انتشار آلاينده دارد که در مقايسه با 2.7 گرم بر کيلومتر خودروي يورو 2 مقدار بسيار بيشتري است. طاهري تاکيد کرد: اگر ما بتوانيم استانداردهاي خود را ارتقا دهيم، به ميزان بسياري از انتشار خود کاهش داده‌ايم. مدير واحد سنجش و نگهداري شرکت کنترل کيفيت هواي تهران درباره استاندارد کنوني در کشور گفت: اکنون در کشور ما استاندارد يورو 5 وجود دارد. براي توليد و واردات خودروها نيز استاندارد يورو 6 را مبنا قرار داده‌ايم. در موضوع مقايسه سطح يورو 6 نسبت به يورو 1 براي ذرات معلق حدود 97 درصد و براي دي‌اکسيد نيتروژن 99 درصد کاهش انتشار با اين ارتقا داريم‌. او افزود: بيشتر ناوگان فرسوده فاقد هر گونه استاندارد حتي يورو 1 هستند. در نتيجه از ميزان انتشار بسيار بالايي برخوردارند. مدير واحد سنجش و نگهداري شرکت کنترل کيفيت هواي تهران درباره موتورسيکلت در شهر تهران توضيح داد: موتورسيکلت به‌رغم اينکه سهم کمي از ترافيک و حمل‌ونقل تهران را به خود اختصاص مي‌دهد حدود شش درصد که در ساعت اوج به 13 درصد مي‌رسد سهم حدود 10 درصد را در انتشار ذرات معلق دارد. تفکيک همين موضوع به تکنولوژي احتراقي موتورسيکلت حدود 97 درصد از انتشار ما مربوط به موتورسيکلت‌هاي کاربراتوري و حدود کمتر از 3.5درصد براي موتورسيکلت‌هاي انژکتوري است. به گفته طاهري بخش عمده موتورسيکلت‌هاي کاربراتوري ما فرسوده‌اند و موتورسيکلت‌هاي انژکتوري هم از نظر تعداد بخش قابل ملاحظه‌اي را نسبت به کاربراتوري به خود با توجه به هزينه‌هايي که در آنها ديده شده اختصاص نمي‌دهند.