دانــستنیهـــا
بيماري «پروتئينوري»، علل و درمان
شايد بتوان گفت مهمترين وظيفه کليهها در بدن حذف مواد زائد از خون و در عين حال نگهداشتن مواد ضروري مانند پروتئينها و گلوکز (سوخت اصلي سلولهاي بدن و مغز) است. درواقع، کليهها اجازه دفع پروتئين و گلوکز به داخل ادرار را نميدهند. حال اگر کليهها اين توانايي خود را از دست بدهند، مقداري پروتئين به ادرار نفوذ کرده و همراه آن دفع ميشود که به اين شرايط اصطلاحا «پروتئينوري» يا «دفع پروتئين از ادرار» و يا «پروتئين در ادرار» گفته ميشود. آلبومين نام پروتئيني در خون است که در انجام وظايف بيشماري از جمله حملونقل مواد مختلف در داخل خون نقش دارد. دفع پروتئين کليه از علائم بيماري نارسايي کليه است و علت دفع پروتئين کليه به اين بيماري برميگردد. در مراحل ابتدايي بيماري نارسايي کليوي مزمن، علائم پروتئينوري چندان بروز نخواهند کرد، چرا که کليهها در افزايش عملکرد خود در دفع مواد زائد بدن تطابق و تکامل بسيار خوبي دارند. به مرور زمان، بهويژه اگر نارسايي کليه همراه با فشارخون طولانيمدت يا ديابت نوع يک و دو همراه شود، آسيب به ساختار و عملکرد کليه آغاز شده و تغييرات غيرقابل برگشتي برجاي خواهد گذاشت.
عوارض
با دفع پروتئين کليه، ميزان پروتئين در خون کاهش پيدا ميکند. پروتئينها بلاکهاي سازنده عضلات هستند و در سلامت استخوانها نقش مهمي دارند. پروتئينها همچنين براي اکسيژنرساني به خون ضروري هستند. با خارجشدن پروتئين از طريق ادرار، بدن از اين خواص و ساير خواص بيشمار پروتئين براي سلامتي، بيبهره خواهد ماند و دچار آسيب ميشود. کمبود پروتئين در خون در مراحل ابتدايي از طريق آزمايش ادرار تشخيص داده ميشود و از علائم باليني مهم براي بيمار محسوب ميشود. ذرات پروتئين در خون باعث نگهداشتن مولکولهاي آب در کنار خود ميشوند و در صورتيکه سطح پروتئينهاي خون بهدليل دفع آنها در ادرار کاهش پيدا کند، آب از داخل رگها خارج شده و در درون بافتهاي اطراف تجمع پيدا ميکند. بنابراين، پفکردن اندامها و قسمتهاي مختلف بدن بهدنبال جمعشدن آب در بافتها که ادم (edema) ناميده ميشود، يک علامت مهم براي بيمار و پزشک است که شک به بيماري کليه و پروتئينوري را تقويت ميکند. «ادم» از پاها شروع شده ولي بهتدريج با پيشرفت نارسايي کليه و دفع پروتئين بيشتر، کل بدن را درگير ميکند. اگر دفع پروتئين از حد مشخصي در روز فراتر رود (بيشتر از 3 تا 3.5 گرم در روز)، به آن سندرم نفروتيک گفته ميشود. با توجه به نقش پروتئين در انعقادخون و شرکت در ايمنسازي بدن، سندرم نفروتيک با دفع اين پروتئين موجب خونريزي و ابتلاي بيمار به عفونتهاي مختلف ميشود. هر عاملي که موجب تخريب فيلترهاي کليه و اختلال در کار آنها شود، ميتواند علت بروز بيماري پروتئينوري باشد.
علائم
در صورتيکه آسيب کليه به مراحل جديتر رسيد ممکن است پروتئينوري با علائم زير بروز کند: ادرارمکرر تنگي نفس، خستگي، تهوع و استفراغ، تورم در صورت، شکم، پا و بهخصوص مچ پا، کمشدن اشتها، گرفتگي عضلات در شب، پفکردن اطراف چشم بهخصوص در صبح، حباب در ادرار، در صورت تجربه هرکدام از اين علائم دفع پروتئين کليه بهويژه حباب زياد در ادرار و تورم پا حتما به پزشک مراجعه نماييد.
نقش برخي بيماريها
فشارخون: دفع پروتئين از کليه در افراد مبتلا به فشارخون بالا بيشتر رخ داده و يکي از اولين علائم نارسايي کليه است. ديابت: هر دو نوع ديابت يک و دو بهدليل تاثيرات منفي خود بر عروق ريز و فيلترهاي کليه باعث خروج آلبومين از خون و پروتئينوري ميشوند. اختلالات وابسته به سيستم ايمني: سيستم ايمني در برخي از بيماريها به اشتباه به بافتهاي خودي حمله کرده و آنها را از بين ميبرد. يکي از شايعترين هدفها براي اختلالات وابسته به سيستم ايمني، کليه و غشاهاي فيلتر کليوي هستند که متاثر از حمله سيستم ايمني، تخريب شده و عملکرد خود را از دست ميدهند. بيماري لوپوس: شايعترين و مهمترين بيماري اختلال وابسته به سيستم ايمني آسيبزننده به کليه است که موجب پروتئينوري قابلتوجهي ميشود. بيماريهاي عفوني و سموم: اين بيماريها نيز از طريق آسيب بافتي به کليه علتي براي پروتئينوري بيماران هستند. سرطان سلولهاي پلاسما، تجزيه سلولهاي خوني (هموليز) يا سلولهاي عضلاني؛ مصرف داروهاي زيانآور براي کليه.
درمان
مراحل درمان پروتيئنوري کاملا بهعلت دفع پروتئين از کليه وابسته بوده و پزشکان با توجه به عامل ايجادکننده اين شرايط، روشهاي درماني متفاوت را انتخاب ميکنند. اگر علت دفع پروتئين کليه نارسايي و آسيبديدن کليه باشد، استفاده از دارو، اصلاح رژيم غذايي، کاهشوزن و ورزش منظم از مهمترين راهکارهاي درماني به شمار ميروند. در مبتلايان به ديابت و فشارخون بالا ممکن است به داروهاي فشارخون و قند نياز باشد تا اين افراد فشار و قندخون خود را کنترل نمايند. زنان باردار مبتلا به پروتئينوري بايد بهشدت مراقب شرايط خود باشند. با اينکه اين شرايط در طول بارداري نيز بسيار جدي هستند اما معمولا بعد از بارداري خود را نمايان ميسازند. توصيه ميشود که افرادي که از دفع پروتئين از کليه رنج ميبرند، تستهاي ساليانه ادرار و خون را در برنامه خود قرار دهند. اگر بيماري پروتئينوري با فشارخون بالا، ديابت يا هرگونه بيماري ديگر همراه نباشد، بازهم داروهاي فشارخون براي پيشگيري از آسيب بيشتر کليه تجويز خواهند شد.
