روايت‌هاي جذاب درباره تأثير موسيقي ايران بر جهان

هوشنگ جاويد مطرح کرد

روايت‌هاي جذاب درباره تأثير موسيقي ايران بر جهان

اولين نشست پژوهشي پانزدهمين جشنواره موسيقي نواحي ايران روز دوشنبه بيست و سوم آبان‌ماه با سخنراني هوشنگ جاويد و موضوع «بررسي اشتراکات موسيقايي ايران با حوزه آسياي ميانه» برگزار شد. کامران مراتي دبير پانزدهمين جشنواره ملي موسيقي نواحي ايران در ابتداي اولين نشست پژوهشي پانزدهمين جشنواره موسيقي نواحي گفت: موضوع جشنواره امسال ايران فرهنگي و گفتمان‌هاي موسيقايي جهان اسلام است که در اين موضوع با چهار کليد واژه طرف هستيم. شرايطي که در دو حوزه آن مي‌توانيم بررسي‌هايي داشته باشيم. اولين کليدواژه «ايران فرهنگي» و دومين کليدواژه «جهان اسلام» است که ما سعي مي‌کنيم در اين دوره از جشنواره گفتماني را در اين چارچوب انجام دهيم که دربرگيرنده زنجيره‌هاي متصل به هم در حوزه ايران فرهنگي است و فراتر از مرزهاي ايران هم مورد توجه قرار مي‌گيرد. هوشنگ جاويد هم در ابتداي سخنراني پژوهشي خود گفت: نوع رويکردي که در اين دوره جشنواره مورد توجه قرار گرفته دربرگيرنده نکات قابل توجهي است که مي‌تواند در ابعاد مختلف مورد بررسي قرار گيرد. از همين‌رو وقتي با دعوت آقاي مرآتي مواجه شدم تلاش کردم تا در حوزه بررسي اشتراکات موسيقايي ايران با حوزه آسياي ميانه به نکاتي دست پيدا کنم. وي با خوانش طرح پژوهشي خود پيرامون موضوع نشست به تاريخ موسيقي ايران اشاره کرد و به ارائه نقطه نظرات خود در حوزه ايران فرهنگي پرداخت که چگونه توانسته در بخش‌هاي مختلف آسيا گسترانيده شود. اين پژوهشگر ادامه داد: من به همه پژوهشگران حوزه موسيقي نواحي ايران توصيه مي‌کنم که در حوزه سفرنامه‌ها مطالعات زيادي داشته باشند که بدانند در حوزه صدور اشتراکات فرهنگي بازرگانان و اساساً همه افرادي که در سفر بودند چقدر به معرفي موسيقي کشورمان در ديگر کشورها کمک کرده‌اند. اين در حالي است که اکنون بسياري از آيين‌ها و جشن‌ها و مراسم در مناسک دين مسيحيت وجود دارد که ريشه‌هاي آن را مي‌توان در آيين‌هاي ايراني يافت. کما اينکه همين جشن هالووين معروفي که با تکيه بر گياه کدو مورد توجه قرار گرفته از آيين‌هاي ايراني الهام گرفته شده که مي‌توانيم بررسي‌هاي مشابه زيادي روي اين موضوع داشته باشيم. هوشنگ جاويد: بسياري از آيين‌ها و جشن‌ها و مراسم در مناسک دين مسيحيت وجود دارد که ريشه‌هاي آنان را مي‌توان در آيين‌هاي ايراني يافت. جاويد بيان کرد: سندها به ما نشان مي‌دهند که چنين بهره‌مندي‌هايي چقدر ريشه‌هاي تاريخي دارد. در اين زمينه ثابت شده ستايش‌ها در حوزه ايران فرهنگي هنوز وجود داشته و مورد استفاده قرار مي‌گيرد. اين در حالي است که ما در اين حوزه‌ها مي‌توانيم شاهد تبادلات فرهنگي متعددي ميان ايران و کشورهاي ديگر از جمله يونان باشيم که در حوزه‌هايي نظير جنگ و نبرد مي‌توان آن‌ها را يافت. شرايطي که حتي از سازهاي ايراني نظير سنتور در بخش رزم و جنگ استفاده مي‌کنند. سازي که دربرگيرنده يک ساز نظام‌مند درباري بود و هنوز هم مي‌توان در ايران فرهنگي مورد توجه قرار گيرد. کما اينکه در اين زمينه هنرمنداني چون حسين دهلوي روي آن کار کرد که متأسفانه حمايت چنداني از اين رويکرد پژوهشي نشد. وي درباره ديگر تاثيرات موسيقي ايران روي موسيقي‌هاي ديگر کشورها توضيح داد: پژوهش‌ها نشان داده که بسياري از ايراني‌ها به ويژه موبدان زرتشتي از هنر آواز در دعاها و مناجات خود استفاده کرده و آن را کارکردي در جهت تبليغ دين مي‌دانند. اين شرايط در حوزه کليساها نيز بر اساس پژوهش‌هاي تاريخ قابل مشاهده است. يعني شما مي‌بينيد بر اساس روابطي که ميان کليساها و ايرانيان هنرمند وجود داشته دعوت‌هايي از هنرمندان ايراني براي آموزش موسيقي به ويژه حوزه آواز صورت مي‌گيرد. ما از همين جا متوجه مي‌شويم که حتي آوازهاي کرال کليساها تحت تاثير آواهاي موبدان زرتشتي ما در ايران فرهنگي است که مي‌توانيد اکنون در کاشان و يزد به سبک سقاخانه‌اي اجراي آنان را مشاهده کنيد. البته که اين شرايط در چارچوب‌هاي دين مبين اسلام توليد مي‌شود که واقعاً مردم را تحت تاثير قرار مي‌دهد. اين مدرس و مولف موسيقي نواحي به جريان تبادلات فرهنگي ايران و جهان پس از اسلام اشاره کرده و گفت: ما در دوره‌هاي مختلف تاريخ کشورمان به ويژه از عصر شاپور دوم شاهد اتفاقات مهمي هستيم که در تبادلات فرهنگي بسيار موثر است. به گونه‌اي بسياري از شاعران و خوانندگان عرب وارد دربار ساساني مي‌شوند و ما شاهد عصر نويني از ظهور و بروز موسيقي در دربار هستيم که موجب ارتباطات فرهنگي متعددي شده‌اند. جاويد با تشريح برخي از داستان‌ها و اتفاقات موسيقايي ايران فرهنگي پس از اسلام اظهار کرد: چنين شرايطي موجب شد که ما باعث گسترش آموزش موسيقي در برخي از مناطق آسيا باشيم که بسياري از هنرمندان ايراني را تبديل به معلماني زبده و متخصص در حوزه موسيقي کرد که در خارج از مرزهاي ايران هم به تدريس موسيقي مي‌پرداختند. در اين زمينه هم نمونه‌هاي زيادي وجود دارد که مي‌توانيم به آن اشاره‌هاي مختلفي داشته باشيم. ما بعد از اسلام پس از تمايلاتي که به موسيقي پيدا مي‌شود، موسيقي فاخر از درجه قابل توجهي برخوردار مي‌شود که مشتمل بر الهام بسياري از موسيقي‌هاي عرب زبان توسط ايرانيان مي‌شود. در اين زمينه مي‌توانيم با رجوع به رساله‌هاي مختلف به سبک‌ها و گونه‌هايي دست پيدا کنيم که مي‌تواند معترف اشتراکات فرهنگي مختلفي ميان ايرانيان و جهان عرب در دوران پس از اسلام باشد.