دانــستنی‌هـــا

‌لثه‌هاي ناسالم و احتمال ابتلا به «آلزايمر»

يک مطالعه جديد نشان مي‌دهد که بيماري لثه اثرات گسترده‌اي دارد و ممکن است احتمال ابتلا به آلزايمر را افزايش دهد. در بررسي 47 مطالعه قبلي منتشر شده، محققان فنلاند دريافتند که از دست‌دادن دندان، حفره‌هاي عميق اطراف دندان در لثه، يا از دست‌دادن استخوان در حفره دندان با 21 درصد بيشتر خطر آلزايمر و 23 درصد بيشتر خطر ابتلا به زوال‌شناختي خفيف‌تر مرتبط است. براساس اين مطالعه، از‌دست‌دادن دنداغن که نشانگر بيماري لثه يا پريودنتال است با 23 درصد بيشتر خطر زوال‌شناختي (ذهني) و 13 درصد بيشتر خطر آلزايمر مرتبط است. «سام.آشر»، محقق ارشد از موسسه دندانپزشکي دانشگاه فنلاند شرقي گفت: «به‌نظر مي‌رسد حفظ سلامت پريودنتال، از جمله حفظ دندان‌هاي طبيعي سالم، در زمينه پيشگيري از زوال‌شناختي و آلزايمر نيز مهم باشد.» «آشر» خاطرنشان کرد که اين مطالعه نمي‌تواند ثابت کند که مشکلات لثه واقعا باعث آلزايمر مي‌شود. او افزود: «با اين حال، پيشگيري و درمان بيماري‌هاي پريودنتال به‌ويژه در افراد مسن که در معرض خطر ابتلا به آلزايمر هستند بسيار مهم است.» آشر ادامه داد: «نتايج ما همچنين بر اهميت مراقبت از سلامت دهان در افرادي که قبلا درجاتي از زوال‌شناختي يا آلزايمر دارند، تاکيد مي‌کند.» به‌گفته محققان، حدود 10 تا 15 درصد از جمعيت بزرگسال جهان به التهاب لثه موسوم به پريودنتيت مبتلا هستند. در موارد شديد، اين وضعيت منجر به از دست‌دادن دندان مي‌شود و تحقيقات قبلي آن را با بيماري قلبي و ديابت مرتبط دانسته‌اند. شواهد فزآينده‌اي وجود دارد که نشان مي‌دهد به نوعي التهاب سيستميک و التهاب مغز باهم مرتبط هستند. به‌گفته محققان، بيماري پريودنتال، بيماري‌هاي ويروسي سيستميک، از جمله تبخال، کوويد19 و سندرم روده التهابي، مي‌توانند باعث التهاب مغز شوند. محققان مي‌گويند: «اين ارتباطات لزوما شامل تهاجم مستقيم ميکروب‌ها به مغز نمي‌شود، اما ما هنوز در مورد مبناي مولکولي اينکه چگونه التهاب سيستميک التهاب مغز را تشديد مي‌کند، درک نسبتا کمي داريم.»

مصرف لبنيات و کاهش ابتلا به «ديابت»

تحقيقات نشان داده که مصرف محصولات لبني خطر ابتلا به ديابت نوع2 را کاهش مي‌دهد؛ اما گوشت‌قرمز و گوشت‌هاي فرآوري‌شده احتمال ابتلا به اين بيماري را افزايش مي‌دهند و بايد به مقدارکم مصرف شوند يا با ماهي و تخم‌مرغ جايگزين شوند. مطالعه محققان نشان داد که مصرف محصولات لبني به‌ويژه لبنيات کم‌چرب و ماست با خطر ابتلاي کمتر به ديابت نو2 مرتبط هستند. ديابت نوع2 شايع‌ترين شکل ديابت است و زماني‌که لوزالمعده نمي‌تواند انسولين کافي توليد کند يا انسوليني که توليد مي‌کند به درستي کار نمي‌کند، رخ مي‌دهد. اضافه‌وزن عامل خطر اصلي است و پيش‌بيني مي‌شود باعث تشديد موارد ابتلا به اين بيماري مي‌شود. عوارض شايع ديابت نوع2 عبارتند از بيماري قلبي، بيماري کليوي، ازدست‌دادن بينايي و مشکلات گردش خون که مي‌تواند منجر به قطع پا شود. دستورالعمل‌هاي غذايي موجود براي پيشگيري از ديابت نوع2 خوردن غذاهاي گياهي خاص مانند: غلات کامل، سبزيجات، ميوه‌ها، حبوبات، روغن‌زيتون است و پزشکان معمولا توصيه مي‌کند مصرف بيشتر محصولات حيواني را محدود کنيد. با اين حال، همه منابع پروتئين حيواني از نظر تغذيه‌اي يکسان نيستند. دکتر آناليزا جيوسو، همکارانش تحقيقي را انجام دادند. در نتيجه اين تحقيقات آمده که محصولات گوشتي اعم از گوشت‌قرمز، گوشت‌سفيد، گوشت فرآوري‌شده، ماهي، انواع لبنيات مانند پرچرب، کم‌چرب، شير، پنير، ماست و تخم‌مرغ ممکن است خطر ابتلا به ديابت نوع2 را افزايش يا کاهش دهد. گوشت‌قرمز شامل گوشت گاو، بره و... است و گوشت سفيد شامل: مرغ و بوقلمون است. گوشت فرآوري‌شده شامل: سوسيس و گوشت اغذيه‌فروشي است. با مصرف 100 گرم گوشت‌قرمز در روز خطر ابتلا به ديابت نوع2 افزايش قابل‌توجهي داشت (22 درصد). 50 گرم گوشت‌هاي فرآوري‌شده در روز هم خطر ابتلا به ديابت نوع2 را به ميزان قابل‌توجهي افزايش مي‌دهد (30 درصد). در حالي که مصرف 50 گرم گوشت‌سفيد در روز با افزايش خطر کمتر (چهار درصد) همراه بود.

مضربودن «فرآوري‌شده‌ها»

دکتر جيوسو گفت: چندين دليل بالقوه براي اين نتايج وجود دارد. به‌عنوان مثال، گوشت‌قرمز و فرآوري‌شده منابع مهمي از اسيدهاي چرب اشباع شده، کلسترول و آهن هم هستند که همگي باعث التهاب مزمن سطح پايين و استرس اکسيداتيو مي‌شوند که مي‌تواند حساسيت سلول‌ها را به انسولين کاهش دهد. گوشت‌هاي فرآوري شده همچنين حاوي نيتريت و سديم هستند که در کنار ساير اثرات نامطلوب، مي‌توانند به سلول‌هاي توليدکننده انسولين در پانکراس آسيب برسانند. در مقايسه، گوشت‌سفيد داراي محتواي چربي کمتر، اسيدهاي چرب مطلوب‌تر و مقدار کمتر آهن هم است. دکتر جيوسو بيان داشت که در مقابل، به‌نظر مي‌رسد که غذاهاي لبني از انسان در برابر ديابت نوع2 محافظت مي‌کنند. مصرف شير (به ميزان 200 گرم در روز) با کاهش 10 درصدي خطر، همه انواع لبنيات (200 گرم در روز) با کاهش پنج درصدي خطر و لبنيات کم‌چرب (200 گرم در روز) با کاهش سه درصدي همراه بود. مصرف ماست (100 گرم در روز) با کاهش 6 درصدي خطر ابتلا به ديابت نوع2 همراه بود. مصرف پنير (30 گرم در روز) و لبنيات پرچرب (200 گرم در روز) هيچ تأثيري بر خطر ابتلا به ديابت نوع 2 نداشت. دکتر جيوسو گفت: محصولات لبني سرشار از موادمغذي، ويتامين‌ها و ساير ترکيبات فعال‌زيستي هستند که ممکن است به‌طور مطلوب بر متابوليسم گلوکز (پردازش قند توسط بدن) تاثير بگذارد. در مورد شير بايد به اين نکته توجه کرد که مصرف آن همراه با خوراکي‌هاي حاوي کربوهيدرات مانند کيک و کلوچه مي‌تواند سبب افزايش قندخون شود. اگر محصولاتي مانند ماست ميوه‌اي که حاوي شکر هستند، شير شکلات و … محدود نشود مي‌تواند سبب افزايش قندخون در بيماران مبتلا به ديابت شود. اگرچه اين بيماران مي‌توانند گاهي اوقات و با درنظر گرفتن کربوهيدرات موجود در اين محصولات از خوردن آنها لذت ببرند، اما نبايد هر روز و در مقادير زياد از آنها استفاده کنند.