شکستن «بن‌بست» وین

یک کارشناس مسائل بین‌الملل درباره احیای برجام و اینکه این مساله به کدام طرف بستگی دارد اظهار داشت: در مذاکرات معمولا مرسوم است هر طرف در رسانه‌ها می‌گوید آنچه وظیفه‌اش بوده را به سهم خود انجام داده و حال نوبت طرف مقابل است که متقابلا تصمیم بگیرد! هدف از این موضع‌گیری این است که در صورت شکست مذاکرات، بتواند طرف مقابل را مقصر جلوه دهد، اما حقیقت این است که معمولا موفقیت مذاکرات منوط به تصمیم‌گیری و فداکاری هر دو طرف است. در این مورد نیز ایران و آمریکا هر دو باید تصمیمات جدی و اساسی بگیرند. معتقدم مهم‌ترین تصمیم هم الزاما این نیست که چطور مجدداً وارد قرارداد بشوند؛ مهم‌ترین تصمیم این است که وقتی قرارداد احیا شد، چطور و طی چه فرایندی آن را زنده نگه دارند. رضا نصری گفت: در تهران تصمیم نهایی در مورد توافق، یک تصمیم حاکمیتی است. اما جریان‌های متنفذ و پر سروصدایی - به ویژه درون مجلس وجود دارد که هویت و پروژه سیاسی‌‌اش به تداوم تنش با آمریکا گره خورده است و با هر توافقی حتی پیش از آشکار شدن مفاد آن مخالفت می‌کنند. وی افزود: در زمان برجام، پیش از انتشار متن توافق مخالفت می‌کردند و امروز نیز حتی پیش از اینکه معلوم شود در وین بر سر چه مواردی توافق شده، تیم آقای باقری را به واگذاری منافع ملی ایران و عبور از خطوط قرمز متهم می‌کنند. این‌ها در تصمیم‌ کلان نظام تاثیر نمی‌گذارند ولی خواسته یا ناخواسته فضای کسب‌وکار را مدام متشنج نگه‌ می‌دارند و دل سرمایه‌گذاران و کارآفرینان را خالی می‌کنند. نصری در خصوص اهمیت عنصر زمان در مذاکرات اظهار کرد: ضرب‌الاجل یک کارکرد سیاسی دارد و اهمیتی ندارد؛ اما «زمان» بسیار مهم است. چراکه با گذر زمان، دست‌کم دو اتفاق خواهد افتاد که نتیجه مذاکرات را به مخاطره می‌اندازد: اول اینکه جریان مخالف برجام در واشنگتن فرصت بیشتری می‌یابد تا موانع حقوقی و سیاسی بیشتری بر سر راه احیای توافق ایجاد کند. دوم اینکه در صحنه بین‌المللی نیز ممکن است اتفاقاتی رخ دهد که انعقاد توافق را ناممکن یا بسیار دشوار کند. مثلاً‌ تصور کنید در جریان جنگ روسیه و اوکراین یک سفارتخانه غربی آسیب ببیند، یک شهروند آمریکایی یا یک دیپلمات اروپایی کشته شود، یک درگیری نظامی میان نیروهای ناتو و روسیه صورت بگیرد یا یک فاجعه انسانی رخ دهد. قطعاً ادامه راه در چارچوب کنونی بسیار دشوار خواهد شد. این تحلیلگر مسائل بین‌الملل در خصوص تنش در روابط آمریکا و روسیه و تاثیر آن بر مذاکرات بیان کرد: تا امروز تاثیر قابل‌ ملاحظه‌ای نگذاشته اما ممکن است با گذر زمان و تشدید اختلافات در مورد اوکراین این دینامیک عوض شود. آن هم دست‌کم به دو صورت؛ یکی اینکه از هم‌اکنون جریان‌های افراطی مخالف برجام در واشنگتن دارند به دولت بایدن فشار می‌آورند تا میز مذاکره با روسیه را ترک کند! آنها از فضای احساسی و جو سیاسی پدید آمده دارند استفاده می‌کنند تا پوتین را جنایتکار جنگی معرفی کنند و به دولت بایدن فشار بیاورند تا دیگر با او مذاکره و همکاری نکند!‌ بعید نیست در اقدام بعدی آقای لاوروف و همکاران ارشد او در وزارت خارجه روسیه را متهم به معاونت در جنایت جنگی و تحریم یا بایکوت کنند. وی ادامه داد: دوم اینکه، همان‌طور که می‌دانید ایران برای خنثی‌سازی تحریم‌ها بسیار روی کمک و همکاری روسیه حساب باز کرده و این موضوع را یک امتیاز در مذاکرات می‌داند. اما امروزه روسیه خود نیز در معرض شدید‌ترین تحریم‌ها قرار گرفته و احتمالا در میان‌مدت دیگر توان و قابلیت لازم برای تامین نیازهای ایران را نخواهد داشت. در نتیجه، موقعیت مذاکراتی ایران با خروج بانک‌های روسی از مدار شبکه مالی بین‌المللی و تضعیف اقتصاد روسیه تضعیف خواهد شد. علاوه بر این، با توجه به اینکه روابط اروپا و روسیه در حوزه تامین انرژی و گاز مختل خواهد شد ممکن است با پیش‌بینی احتمال ورود ایران به بازار گاز اروپا در صورت احیای برجام، روسیه نیز انگیزه لازم برای همکاری بیش‌تر در وین را از دست بدهد. در هر حال، شرایط جدید بر محاسبات طرفین تاثیر خواهد داشت و هرچه زمان بگذرد این تاثیر نیز بیشتر خواهد شد. نصری تصریح کرد: در صورت توافق باید راهی برای تثبیت و محافظت از آن پیدا کرد. این راه می‌تواند در چارچوب مذاکرات منطقه‌ای با کشورهای منطقه پیدا شود؛ یا در چارچوب مذاکرات ایران و آمریکا و آغاز یک فرایند دیپلماتیک با هدف تعلیق تنش‌ شکل بگیرد. وی تاکید کرد: شورای عالی امنیت ملی آقای باقری را برای شکستن «بن‌بست» به وین اعزام کرده است.