چگونه از آمریکا «تضمین» بگیریم؟

دولت آمریکا درباره تضمین‌ها اعلام کرده است نمی‌تواند دولت بعدی آمریکا را متعهد به حفظ برجام کند، که هیچکدام از دولت‌های آمریکا نمی‌توانند تعهد و وظیفه‌ای برای دولت بعد تعیین کنند. دونالد ترامپ هم وقتی رئیس‌جمهور شد از بسیاری از تعهداتی که دولت اوباما امضا کرده بود خارج شد از جمله توافق‌نامه هسته‌ای، توافق‌نامه آب و هوایی پاریس و خیلی از پیمان‌های دیگر. به نظر می‌رسد چگونگی آزادسازی پول‌های بلوکه شده ایران، فروش نفت و... می‌تواند با سازوکاری تعریف شود و طرفین بتوانند به راه مصالحت‌آمیزی برای احیای برجام دست پیدا کنند. این موضوعی است که برای ایران اهمیت و ضرورت زیادی دارد. هرگونه گشایشی در اقتصاد ایران با رفع تحریم‌ها ارتباط پیدا می‌کند و رفع تحریم‌ها نیز در گرو احیای برجام است. باید این موضوع را مد نظر قرار داد و مذاکره‌کنندگان ایران با چشم‌انداز بلندتری به دنبال رفع تحریم‌ها باشند. این تحریم‌های آمریکاست و آمریکاست که می‌تواند رفع کند؛ نه چینی‌ها، نه روسی‌ها هیچکدام نمی‌توانند کمکی بکنند. به نظر می‌رسد ایران و آمریکا باید پشت میز مذاکره بنشینند و این موضوع را هرچه زودتر و سریع‌تر حل کنند. امکان مصالحه وجود دارد. امکان توافق وجود دارد و این بستگی به اراده طرفین برای رسیدن به توافق دارد. ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که حقوق بین‌الملل در خدمت قدرت‌های بزرگ است و از آن استفاده می‌کنند. این منطق حاکم بر نظام بین‌الملل است. دولت‌های آمریکا نشان داده‌اند که حتی اگر تضمینی هم بدهند دولت جدید نمی‌تواند متعهد به تضمین‌های دولت قبلی باشد و دولت ترامپ نمونه آشکار آن است. به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی اگر به دنبال تضمینی برای بقای برجام است این تضمین باید در دل رفع تحریم‌ها به دست بیاید یعنی در مدتی که از ریاست‌جمهوری جو بایدن باقی مانده است در این مدت چنان ایران بتواند پیوندهای اقتصادی خودش را با اروپا و آمریکا گسترش بدهد که هزینه‌های خروج از برجام افزایش پیدا کند. این می‌تواند مهم‌ترین تضمین باشد. بحث اینکه بخواهیم از آمریکا تضمین بگیریم که از برجام خارج نشوند حتی اگر هم امضا کنند که خارج نمی‌شوند نمی‌توانند دولت بعدی آمریکا را متعهد به اجرای این تضمین کنند. هزینه‌های خروج از برجام را باید افزایش دهیم،

هزینه‌های خروج از برجام یعنی اینکه ایران بتواند ارتباطات اقتصادی خود را با دنیا گسترش دهد. به همان اندازه که شرکت‌های خارجی در ایران منافع مشترکی پیدا کنند به همان اندازه دولت آمریکا خروج از برجام برایش هزینه‌بر خواهد بود. به نظر می‌رسد باید روی این موضوع تامل بیشتری کرد و صرفا دنبال راهی نباشیم که می‌تواند بن‌بستی در روند احیای برجام ایجاد کند. باید دنبال گشایش بود و باید راه این گشایش‌ها را به دست آورد. بحران اوکراین و احتمال درگیری نظامی بین روسیه و اوکراین قطعا بر مذاکرات وین می‌تواند تاثیر بگذارد و می‌تواند مذاکرات احیای برجام را تحت الشعاع قرار دهد. به همین دلیل گفته می‌شود به خاطر اینکه ایران در این مذاکرات قربانی زد و بندهای روسیه با دیگر قدرت‌های جهان نشود باید مذاکرات مستقیم با آمریکا را شروع کند. اگر این مذاکره با آمریکا شروع شود، دیگر طرف‌های برجام کمتر می‌توانند منافع خودشان را در روند احیای برجام دخالت دهند. طرف‌های برجام هرکدام منافع متفاوتی دارند، به دنبال منافع سیاسی و اقتصادی خودشان هستند و نشان هم دادند که در این مسیر از منافع خود کوتاه نمی‌آیند. تحریم‌های ثانویه آمریکا نشان داد که همه کشورها حتی روسیه و چین نیز بخشی از توافق‌نامه و قراردادهای‌شان را با ایران به حالت تعلیق درآوردند. این موضوعی است که باید مورد توجه قرار داد و هرچه سریعتر به سازوکاری برای مذاکره مستقیم با آمریکا دست پیدا کرد تا این مذاکرات تحت الشعاع منافع دیگر طرف‌های برجام قرار نگیرد. همکاری‌های منطقه‌ای و جهانی ایران همه تحت‌الشعاع تحریم‌ها قرار دارد. ما حتی نمی‌توانیم بدهی خود به سازمان ملل را در حد ۱۶میلیون دلار به صورت مستقیم پرداخت کنیم. چون تحریم هستیم. کره جنوبی که پول‌های ما در آنجا بلوکه است به جای ما می‌رود و بدهی‌مان را پرداخت می‌کند. تحریم‌ها به شدت روابط اقتصادی و تجاری ایران با عراق بزرگ‌ترین شریک منطقه‌ای را تحت تاثیر قرار داده است. بازار عراق در حال از دست رفتن است به خاطر تحریم‌ها. درباره دیگر کشورهای منطقه هم همین طور است. اگر برجام احیا نشود و تحریم‌ها همچنان تداوم پیدا کند قطعا همکاری‌های منطقه‌ای ایران نیز تحت تاثیر تحریم‌ها خواهد بود. گشایشی در جهت حل و فصل اختلافات ایران و گسترش همکاری‌های منطقه‌ای ایران ایجاد نخواهد شد. این واقعیتی است که باید پذیرفت و همه این‌ها به رفع و خنثی‌سازی تحریم‌ها برمی‌گردد. رفع تحریم‌ها نیز در گرو احیای برجام است و باید به هر شکل و صورتی که شده گشایشی در جهت احیای برجام ایجاد کرد و به راه مصالحت‌آمیزی دست پیدا کرد. روابط کشورها به هم چسبیده و تحت تاثیر همدیگر است. ما در یک دنیای ایزوله زندگی نمی‌کنیم و مناطق نمی‌توانند بلوک‌بندی شده باشند مانند جنگ سرد. کشورها براساس منافع و اولویت‌های‌شان، روابط خارجی خود را تعریف می‌کنند. کشورهایی که در جوار ما هستند هرکدام‌شان متحدان استراتژیک آمریکا یا دیگر طرف‌های برجام هستند و روابط گسترده‌ای دارند. چین هم که شریک اقتصادی ما است و عملا بزرگ‌ترین خریدار نفت کشورمان هم است، بزرگ‌ترین شریک تجاری، عربستان، امارات و روسیه نیز هست. به همین دلیل همکاری‌های منطقه‌ای ایران هم بدون گشایش و رفع تحریم‌ها عملا پیشرفتی نخواهد داشت و بر روی کاغذ باقی خواهد ماند. این یک واقعیت است.