عوامل کم‌ خونی فقر آهن

کارشناس تغذیه گروه بهبود تغذیه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز عوامل ایجاد کم‌خونی ناشی از فقر آهن و روش‌های پیشگیری و کنترل این بیماری را تشریح کرد. آمنه مصیبی‌دهکردی بیان کرد: در کودکان زیر پنج سال به‌ویژه در سال اول زندگی به‌دلیل سرعت رشد جسمی و تکامل مغزی، نیاز به آهن بسیار بالاست؛ از سوی دیگر با توجه به حجم کوچک معده شیرخوار، مقدار غذایی که در هر وعده می‌تواند صرف کند حتی اگر غذای کودک حاوی منابع غنی از آهن باشد نیاز سلول‌های در حال رشد او را تامین نمی‌کند. وی افزود: مصرف مقدار زیاد شیر در کودکان یک تا ۲ ساله به نحوی که شیر جایگزین سایر غذاهای حاوی آهن شود موجب بروز کم‌خونی در کودکان می‌شود که milk anemia نام دارد. مصیبی‌دهکردی گفت: در دوران بلوغ به‌دلیل جهش رشد، نیاز دختران و پسران نوجوان به آهن بیشتر از دوران قبل است و در صورتی‌که از منابع غذایی حاوی آهن در برنامه غذایی روزانه به اندازه کافی مصرف نشود نوجوان به‌سرعت در معرض خطر کمبود آهن و کم‌خونی ناشی از آن قرار می‌گیرد. این کارشناس تغذیه ادامه داد: در دوران بلوغ، دختران علاوه‌بر جهش رشد و در نتیجه نیاز بیشتر به آهن به‌دلیل عادت ماهیانه و ازدست‌دادن خون نسبت به کم‌خونی فقرآهن بسیار حساس‌تر و آسیب پذیرتر هستند. وی اظهارکرد: عادات و رفتارهای غذایی خاص در دوران مدرسه و بلوغ، بیشتر موجب می‌شود که کودکان و دانش‌آموزان به‌جای مصرف غذاهای خانگی از غذاهای خیابانی مانند انواع ساندویچ‌ها، سوسیس، کالباس، پیتزا و تنقلات غذایی کم ارزش مانند چیپس، نوشابه، شکلات و پفک استفاده کنند و به این دلیل در معرض خطر کمبود آهن قرار می‌گیرند زیرا بیشتر این غذاها از نظر آهن فقیر هستند. مصیبی‌دهکردی توضیح داد: تغییرات خلق‌وخو در دوران بلوغ ممکن است موجب کم‌اشتهایی شود و به‌دلیل مصرف ناکافی غذا، دریافت آهن و سایر موادمغذی محدود می‌شود و همچنین افزایش نیاز در دوران بارداری و تامین‌نشدن آهن کافی منجر به بروز کمبود آهن و کم‌خونی در زنان باردار خواهد شد. این کارشناس تغذیه افزود: مهم‌ترین و شایع‌ترین علل بروز کمبود آهن مصرف کم انواع گوشت به‌ویژه قرمز به‌عنوان منبع غنی آهن قابل جذب است و همچنین مصرف چای همراه با غذا و یا بلافاصه پس از غذا است چون تانن موجود در چای جذب آهن از منابع گیاهی را به مقدار قابل‌ملاحظه‌ای کاهش می‌دهد.

تاثیر ویتامین C در جذب آهن

وی گفت: مصرف ناکافی مواد غذایی حاوی ویتامین C نیز احتمال بروز کمبود آهن را افزایش می‌دهد این ویتامین که به‌طور طبیعی در میوه‌ها و سبزی‌های تازه و خام وجود دارد موجب افزایش جذب آهن غذا می‌شود. مصیبی‌دهکردی ادامه داد: کمبود دریافت این ویتامین موجب کاهش جذب آهن غذا و در نتیجه کمبود آهن می‌شود؛ به‌عنوان مثال یک عدد پرتقال یا لیمو و یا ۱۰۰ گرم کلم خام، جذب آهن را ۲ برابر می‌کند. این کارشناس تغذیه اضافه کرد: مصرف نان‌هایی که در تهیه آنها از جوش‌شیرین استفاده می‌شود یکی دیگر از عوامل موثر در بروز کمبود آهن است؛ جوش‌شیرین موجب باقی‌ماندن اسیدفیتیک در نان می‌شود که کاهش‌دهنده جذب آهن است.

کنترل کم‌خونی

وی در خصوص روش‌های پیشگیری و کنترل کم‌خونی به طرح آهن یاری اشاره کرد و بیان داشت: این برنامه معمولا برای گروه‌های آسیب پذیر و در معرض خطر کم‌خونی فقرآهن مانند زنان باردار، کودکان زیر پنج سال، کودکان سنین مدرسه و دختران نوجوان انجام می‌شود؛ به تمام کودکان از پایان ماه ششم و یا همزمان با شروع تغذیه تکمیلی تا ۲۴ ماهگی باید روزانه ۱۵ قطره سولفات فرو ویا یک قاشق ۱. ۵ سی سی شربت آهن داده شود. مصیبی دهکردی توضیح داد: برای نوجوانان دختر و پسر در سنین ۱۴- ۲۰ سال و زنان سنین باروری دُز هفتگی ۶۰ میلی گرم آهن المنتال(آهن قابل جذب) یک بار درهفته به مدت چهار ماه در سال توصیه می‌شود.