روسیه نقش میانجی را در مذاکرات بازی می‌کند

نقش و تاثیر روسیه در مذاکرات احیای برجام در دور هشتــم را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

روسیه به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی، یکی از اعضای طرف برجام و گروه 4+1 به عنوان کشوری که روابط بهتری نسبت به کشورهای غربی با ایران دارد قاعدتا قابلیت‌ها و توانمندی‌های زیادی برای ایفای نقش در روند مذاکرات دارد. روسیه تلاش می‌کند در راستای به نتیجه رسیدن مذاکرات نقش یک تسهیلگر را داشته باشد. یعنی بازیگری که بتواند مسیر روند مذاکرات را تسهیل کند تا طرفین به یک نتیجه مشخص دست پیدا کنند. این بحث به این معنی است که در درجه اول روس‌‌ها خواهان حصول توافقی هستند که به لغو تحریم‌های ایران منتهی شود. چون اعتقاد دارند که لغو تحریم‌ها می‌تواند در مناسبات دو جانبه مسکو و تهران هم تاثیر قابل توجهی بگذارد. از طرف دیگر این اعتقاد در میان روس‌ها وجود دارد که لغو تحریم‌ها موجب تقویت ایران در منطقه غرب آسیا خواهد شد. بنابراین هم از حیث اقتصادی و هم از حیث ژئوپلیتیکی تمایل دارند که گفت‌وگو‌های ایران به نتیجه برسد و در این راستا تلاش می‌کنند به عنوان یک بازیگر میانجی و تسهیلگر عمل کنند. رفتار روس‌ها نیز عملا نشان می‌دهد که هر زمان چالشی به وجود می‌آید و گفت‌وگو‌ها به مشکل بر می‌خورد تلاش می‌کنند که هم در مذاکره با طرف ایرانی و هم در مذاکره با طرف غربی بتوانند این موانع را از سر راه بر دارند و مسیر دستیابی به توافق را تسهیل کنند. خارج از این چارچوب و قاعده نیز روسیه نقش دیگری ندارد چون تنها طرف مذاکره کننده‌ای است که چون با همه طرف‌‌های توافق پای میز مذاکره نشسته می‌تواند مذاکرات مثبتی با هریکی از طرفین داشته باشد. هر چند که هریک از این طرف‌ها برای خود وزن و جایگاهی دارند اما نهایتا روس‌ها منطبق بر قدرت خودشان چه در این مذاکرات و چه در سطح بین‌المللی ایفای نقش می‌کنند و پای میز مذاکرات حاضر می‌شوند.

پس از صحبت‌‌های اولیانوف رئیس تیم مذاکره کننده روسیه در خصوص اینکه با ایران توافق کردیم که بر مبنای سند شش دور قبلی مذاکرات پیش برویم؛ عده‌ای این مساله را مطرح کردند که در این دور از مذاکرات روس‌ها تحرکات بیشتری دارند و حتی درصددند تصمیمات ایران را نیز برای رسیدن به توافق مدیریت کنند؛ تحلیل شما از این موضوع چگونه است؟

همان‌طور که گفتم نقش روس‌ها صرفا میانجیگری است و هر زمان‌که مذاکرات به بن بست و چالش بخورد و طرفین دچار چالش جدی شوند روس‌ها سعی می‌کنند در چنین مواقعی وارد عمل شوند. چراکه روس‌ها در بین بازیگران مختلفی که پای میز مذاکره هستند هم از نیات ایران اطمینان کامل دارند و برخلاف غربی‌ها که رویکرد نه چندان مطمئنی نسبت به ایران دارند روس‌ها مطمئن هستند که ایران به سمت ساخت تسلیحات هسته‌ای نخواهد رفت و برنامه هسته‌ای ایران یک برنامه صلح آمیز است. از طرف دیگر نیز برخلاف غربی‌ها که شاید خیلی تمایلی به لغو همه تحریم‌ها بی‌کم و کاست نداشته باشند؛ روس‌ها خواهان این هستند که تمام تحریم‌ها یکجا برداشته شود و در این حوزه با ایران هم نظر هستند. شاید بتوانیم بگوییم در بین بازیگرانی که در این مذاکرات هستند روسیه و چین نزدیک‌ترین نظر را به ایران دارند. اما با این نگرشی که روس‌ها به ایران دارند، یک نوع اطمینان و اعتمادی که به ایران دارند که به سمت نظامی شدن حرکت نخواهد کرد و خواهان لغو همه تحریم‌ها هستند و اینکه روسیه بازیگری روسیه بازیگری است که غیر فردی به شمار می‌آید همه باعث می‌شود که اعتماد ایران با توجه به توازنی که غربی‌ها در مذاکرات پیشین داشتند به کشورهایی مثل روسیه و چین بیش از کشورهای اروپایی باشد. چون به هر حال آمریکایی‌ها توافق را نقض کردند و از آن خارج شدند و کشورهای اروپایی هم هیچ گونه تعهد و پایبندی به توافق از خود نشان ندادند. لذا در این بین تنها با روسیه و چین از تحریم‌‌های آمریکا پیروی نکردند و همانند اروپایی‌ها به نقد توافق نپرداختند. در نتیجه این دو کشور قاعدتا برای ایران قابل اعتماد‌تر هستند. موضوع دیگر اینکه مذاکره جایی است که همه طرف‌ها با خواسته‌های حداکثری پای میز مذاکره می‌نشینند و وارد مذاکره می‌شوند اما ممکن است با دستاوردهایی از مذاکره روبه‌رو شوند که حداکثری نیست. اساسا طبیعت مذاکره بر همین مبنا استوار است چون اگر قرار باشد همه طرف‌ها بر خواسته‌های حداکثری خود پافشاری کنند عملا توافقی حاصل نمی‌شود و مذاکره رو به جلو حرکت نمی‌کند. در این بین برای اینکه تعدیلی در مواضع، خواسته‌ها و مطالبات طرفین به‌وجود‌اید معمولا برخی از بازیگران به عنوان میانجی عمل می‌کنند که به نظر می‌رسد در این مذاکرات همانند مذاکراتی که منجر به برجام شد روسیه همین نقش را ایفا می‌کند. چنانکه در مذاکرات مرتبط با برجام نیز روسیه بیشتر نقش میانجی را ایفا می‌کرد برخلاف آمریکا که نقش مدعی اصلی را بر عهده داشت یا فرانسه که نفقش پلیش بد را ایفا می‌کرد. بنابر این روس‌ها همان روند مذاکراتی را که در مذاکرات گذشته را ادامه می‌دهند و هدف نهایی آنها نیز بازگشت همه طرف‌ها به برجام است. فارغ از اینکه برجام خوب یا بد بوده آن را به چشم یک توافق بین‌المللی می‌بینند که همه بازیگران باید به آن پایبند باشند و این خواسته نهایی روسیه است.

با توجه به موضع‌گیری‌های طرفین و ابراز امیدواری نسبت به احتمال توافق در پایان دور هشتم مذاکرات؛ آینده برجام؛ تحلیل شما از آینده برجام چگونه است؟

اینکه توافق چه زمانی حاصل می‌شود در وهله اول به پیشرفت مذاکرات بستگی دارد و مشروط به این است که طرف‌‌های درگیر در مذاکرات چقدر بتوانند از خودشان انعطاف پذیری نشان دهند و احیانا تصمیمات سخت از خودشان اتخاذ کنند. به هر حال ممکن است که برخی از بازیگران این آمادگی را داشته باشند که به آن سمت بروند ولی همچنان سایر بازیگران این آمادگی را نداشته باشند. واقعیت این است که باید منتظر ارزیابی‌های هر یک از طرفین ماند چون طرفین متعدد و بازیگران متعددی در پای میز مذاکره وجود دارند که بعضا منافعشان با یکدیگر همخوانی ندارد و حتی منافع متعارض دارند. این خود می‌تواند روند حصول توافق را کمی با تاخیر مواجه کند. باید دید که لغو تحریم‌ها چگونه خواهد بود و چگونه راستی آزمایی خواهد شد.