معمای توافق

آنچه که مطلوب ایران است توسط مقام معظم رهبری و همچنین دولت قبلی و فعلی گفته شده است و آن عبارت است از بازگشت آمریکا به برجام و لغو تحریم‌ها هرچند بازگشت آمریکا به برجام زیاد دغدغه ایران نیست. تمام مذاکره‌ها و رفت و آمدها و این فعل و انفعالات دیپلماتیک به این حول این می‌گردد که آمریکا همه تحریم‌ها را لغو کند و راستی آزمایی بشود و اطمینان حاصل بشود که رفتاری که در دوران دونالد ترامپ صورت گرفت و آمریکا از برجام خارج شد، تکرار نخواهد شد. اینها حداقل خواسته‌های ایران است. اینکه تیم مذاکره کننده به این هدف دست پیدا کند یک بحث دیگری است. آمریکایی‌ها می‌گویند ما تمام تحریم‌ها را بر نمی‌داریم و نمی‌توانیم تضمین و قولی بدهیم که در آینده چه اتفاقی رخ می‌دهد. همه اینها مواردی است که جزو دغدغه ایران است و حالا اینکه در روند مذاکرات چه رخ خواهد داد و چه اندازه جمهوری اسلامی ایران این مواضع را قابل مصالحه می‌داند، یا طرف مقابل تا چه اندازه انعطاف نشان دهد، مشخص نیست. تا الان شش دور مذاکره انجام شده است و چون این موضوعات حل نشد، توافق حاصل نشد. اینکه بعد از چند ماه تصور کنیم چه چیزی تغییر کرده، درست است که دولت ایران تغییر کرده، خواسته‌های ایران و آمریکا عوض نشده است. اگر قرار بود به توافق برسند در همان دوره‌های اولیه مذاکره حاصل می‌شد. برخی ارزیابی‌ها نشان می‌دهد که از دور چهارم، پنجم و ششم مذاکره عبث شده بود و هر آنچه را که باید می‌گفتند خواسته را در همان دور اول، دوم و سوم مطرح کرده بودند. اکنون که در آستانه دور هفتم مذاکرات هستیم، همه امیدوار هستند که این اتفاق رخ دهند ولی معلوم نیست خروجی پایان این دور از مذاکرات چه می‌شود. ایران که به دنبال یک توافق خوب است. همه از توافق خوب صحبت می‌کنند اما تفسیر ما از توافق خوب با تفسیر آمریکایی‌ها از توافق خوب متفاوت است. ترامپ به راحتی با نمایش تلویزیونی و امضای سندی گفت تحریم‌ها را بر می‌گردانیم و از برجام خارج شد. آمریکا به همین سرعت هم می‌تواند به برجام بازگردد همان‌طور که در مورد بازگشت به پیمان تغییر آب و هوایی پاریس و شورای حقوق بشر سازمان ملل عمل کرد و با فرمان اجرایی جو بایدن بازگشتند. آمریکا اگر بخواهد می‌تواند به برجام بازگردد اما مسأله این است که نمی‌خواهد چون دلایل متعدد دارد که نمی‌خواهد. همه طرف‌ها می‌خواهند که مشکل را حل بکنند ولی مواضع خیلی با هم فاصله دارند. هیچ کدام از شروط ایران را دولت آمریکا نمی‌خواهد قبول کند حتی در مورد خود تحریم‌ها هم شرط و شروط دارد ایران می‌گوید 1600 تا 1700 تحریم باید برداشته شود و تحریم جدیدی وضع نشود در مقابل آمریکایی‌ها می‌گویند خیلی انعطاف خرج بدهیم 1200 تا 1300 تحریم را لغو بکنیم. اتفاقا آنچه که باقی می‌ماند مسأله ساز است. در کوتاه مدت احتمال رسیدن به توافق را خوشبینانه می‌دانم. کوتاه مدت، دو یا سه ماه است ولی در یک دوره زمانی طولانی شش ماه تا یک سال یا یک سال و نیم ممکن است که توافق حاصل شود. امیدوارم این اتفاق رخ ندهد و تحلیل و پیش‌بینی‌ام اینگونه نباشد ولی هر چه فکر می‌کنم، می‌بینم مواضع ایران و آمریکا خیلی از هم فاصله دارد. فقط ایران و آمریکا نیست، اسرائیل و سایر طرف‌ها هم باید راضی باشند. جمهوریخواهان و دموکرات‌ها هم خیلی از توافق راضی نیستند و این مسأله بی‌اعتمادی را در ایران پمپاژ و تقویت می‌کند. کسانی هستند که مانع تراشی می‌کنند برای رسیدن به توافق، قبل از پیروزی بایدن همه می‌گفتند دموکرات‌ها بیایند توافق حاصل می‌شود اما در عمل دیدم که این اتفاق رخ نداد.