مذاكرات به نتيجه می‌رسد؛ احتمالا

عمده تمرکز و دغدغــه ایــران در این برهه زمانی دستیابی به تضمین و تضمین‌خواهی برای پایبندی به برجام است، آیا این تضمین‌خواهی قابل حصول است؟
آمریکایی‌ها دارند فکر می‌کنند تا راهی را پیدا کنند. این راه را با همکاری اروپایی‌ها و روسیه و چین بخواهند دنبالش باشند و می‌دانند که ایران روی این موضوع حساس است و روز به روز تاکید ایران برای دادن ضمانت بیشتر می‌شود. بنابراین می‌دانند که اگر این ضمانت فراهم نشود امکان اینکه مذاکرات به نتیجه برسد سخت است از طرف دیگر می‌خواهند که مذاکرات حتما به نتیجه برسد، چراکه بحران در شرق دور و مسأله تایوان و آب‌های جنوبی چین دارد جدی می‌شود و همچنین مشکلات داخلی آقای بایدن افزایش پیدا می‌کند با توجه به سن و سال و وضعیت همه گیری کرونا که حدود چهل و چند درصد مردم حاضر نیستند واکسن تزریق کنند و همین نکته به عنوان نقطه ضعف بایدن مطرح شده و باعث کاهش محبوبیت بایدن شده است. با انباشته شدن این مشکلات پیش خودشان فکر می‌کنند که هیچ راه حل دیگری نیست و فشارها هم از سوی اسرائیل و برخی از کشورهای عربی خلیج فارس بیشتر می‌شود لذا خیلی علاقه مند هستند که با همکاری چین و و روسیه و اروپا به یک نتایجی حتی زودرس برسند اما نمی‌خواهند که امتیازهای بزرگ بدهند. من تصور می‌کنم راه‌حلی برای مسأله تضمین پیدا خواهد شد.
به مشکلات داخلی بایدن اشاره کردید، یکی از مشکلات بایدن فشار جمهوریخواهان برای کنار گذاشتن دیپلماسی است، این فشارها را چقدر موثر می‌دانید؟
هر زمان مذاکرات بخواهد انجام بشود این فشارها وارد می‌شود. هیچ دولتی مانند دولت بایدن چه فشار داخلی و چه فشار بیرونی را برای امتیاز ندادن به ایران تحمل نکرده است. اسرائیل فشار زیادی وارد کرده و بایدن به این فشارها توجهی نکرده است. عرب‌ها همین طور، در داخل هم هر وقت بحث مذاکره مطرح می‌شود جمهوریخواهان همراه با برخی از دموکرات‌ها این فشارها را وارد می‌کنند و بایدن به این فشارها توجه نمی‌کند. بایدن یک استراتژی در قبال برجام و به نتیجه رسیدن برجام اتخاذ کرده و در آخرین سخنان در رابطه با برجام هم اعلام کرد که به جز راه دیپلماسی به راه دیگری فکر نمی‌کند. لذا به این فشارها توجه نمی‌کند و کار خودش را می‌کند و یک تفکر و تصوری از برجام دارد و عبارت است از این که این مشکل باید هرچه زودتر از جلوی پای دولت آمریکا برداشته شود.
اخیرا شاهد تغییر در مواضع فرانسه نسبت به برجام هستیم، این تغییر موضع چرا اتفاق افتاده است؟
فرانسوی‌ها همیشه نسبت به مسائل آژانس حساس بودند. در بین اروپایی‌ها هر وقت آژانس با ایران مشکل پیدا می‌کرد فرانسوی‌ها همیشه قدم اول را برای تهدید و حمایت از آژانس در مقابل ایران برمی‌داشتند، این بار هم همین است ضمن اینکه چون زمان دقیق مذاکرات اعلام شده و می‌دانند که مذاکرات می‌خواهد انجام بشود خودنمایی می‌کنند. می‌دانید که روابط فرانسه و انگلیس با فرانسه در قضیه تحویل زیردریایی‌های با سوخت هسته‌ای به استرالیا دچار تیرگی شد هرچند در حاشیه اجلاس جی-20 در ایتالیا دیداری بین مکرون و بایدن صورت گرفت اما این دو کشور به شدت نسبت بهم بی‌اعتماد شدند بنابراین خودنمایی می‌کنند که از قافله عقب نمانند و اگر مذاکرات به نتیجه رسید بتوانند در مذاکرات هم نقش داشته باشند و هم بعد از مذاکرات با ایران بتوانند وارد معامله شوند.
احتمال اجرایی شدن طرحB و نقش اسرائیل در این رابطه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
طرح B را نمی‌بینم. اسرائیل برای طرح B خیلی فشار می‌آورد و بعضی از اروپایی‌ها هرچند کمتر نسبت به طرح B یا بعضی از کشورهای عرب خلیج فارس نسبت به آن تمایل داشته باشند. البته در صورتی که ایران حاضر نباشد در پای برجام امضا بدهد در آن صورت یک طرح B را متصور شوند. طرح B که بایدن یک زمانی مطرح کرد و سپس عقب نشینی کرد ایده مرکزی آن کنترل بیشتر صادرات نفتی ایران بود. آنچه از طرح B در ذهن اسرائیل و برخی از عرب‌هاست این است که پرونده ایران برود به شورای امنیت و در آنجا در ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل قرار گیرد که اصلا آمریکایی‌ها در این سه دوره ریاست جمهوری (اوباما، ترامپ و بایدن) دنبال این مسأله نیستند و نخواهند بود. در واقع خروج آمریکا از افغانستان به کشورهای مخالف جمهوری اسلامی ایران در منطقه نشان داد و یک پیامی را به آنها رساند که ما آمادگی نداریم برای شما بجنگیم و این یک واقعیت است. ضمن اینکه می‌دانید تنش بین آمریکا و چین بالا می‌رود و احتمال درگیری در منطقه جنوب شرق آسیا می‌رود. فکر می‌کنم چینی‌ها تصمیم گرفتند که یا از طریق نزدیک شدن هرچه بیشتر نظامی به مرزهای آبی تایوان آنها را تحث فشار برای آمدن به پای مذاکره بکنند و تسلیم بشود و به نوعی محاصره جزیره را انجام بدهند یا با یک حمله کار را تمام کنند. چینی‌ها احساس کرده‌اند که همین وضعیتی که بایدن در خلیج فارس دارد در آن منطقه هم وارد درگیری نخواهد شد. آمریکا در آن منطقه فعال شده برای این که جلوی رشد اقتصادی چین را بگیرد و از متحدانش در دریای جنوبی حمایت بکند. فکر نکنم آمریکا آمادگی داشته باشد و در درون کنگره هم از هر دو حزب دموکرات و جمهوری خواه آمادگی ندارند به خاطر تایوانی که هیچ کشوری در دنیا به رسمیت نمی‌شناسد وارد درگیری بشوند. طرح B وجود ندارد و ایران هم به خوبی بازی خودش را انجام می‌دهد و روز و تاریخ مذاکرات را اعلام کرده و چون اعلام کرده اصلا طرح B فعلا کلا مطرح نیست و تا زمانی که مذاکرات ادامه دارد کسی به آن فکر نخواهد کرد.
برخی از صاحب نظران بر این اعتقاد هستند که چون مسائل و اختلافات ایران و آمریکا حل نشده و مذاکرات هسته‌ای را جداگانه دیده شده این عامل شکست برجام بوده، نظر شما در مورد نقش تروئیکای اروپا و روسیه و چین در مذاکرات چیست؟
این کشورها هم می‌توانند موثر باشند و هم می‌توانند مخرب باشند. یعنی ببینید من اعتقاد بر این دارم که این مذاکرات به احتمال زیادی به نتیجه می‌رسد (ممکن است طولانی بشود). درست که روسیه و تروئیکای اروپا همیشه تاکید می‌کنند ایران بیاید پای مذاکره تا دیر نشده، مذاکرات به تعویق نیفتاده و هزینه‌ها افزایش پیدا نکرده اما این کشورها زمانی که مذاکرات جدی بشود و ببینند که مذاکرات دارد به نتیجه می رسد برای منافع خودشان سنگ اندازی هم می‌کنند. مواضع اخیر فرانسه به نظر من شروعی در همین راستا است. روسیه در مقطع زمانی اول و اروپا که واسطه رسمی بین ایران و آمریکا است (زمانی که می‌گوییم اروپا یک تروئیکا داریم و یک اتحادیه اروپا داریم) مواضع تروئیکا نسبت به مواضع اتحادیه اروپا سخت تر است که در راس آنها فرانسوی‌ها هستند و بعد انگلیسی‌ها و مواضع و تفکر آلمانی‌ها نسبت به ایران به مواضع اتحادیه اروپا نزدیک‌تر است و نرم برخورد می‌کنند. بنابراین مذاکرات سخت و جانکاهی را در پیش داریم اما در پشت و جلوی صحنه نیازمند آدم‌های با تجربه است که بتوانند این کار سخت را به پیش ببرند و یک مقدار هم بتوانند خودشان تصمیم بگیرند و یک مقدار روابط عمومی بالا می‌خواهد. در نهایت من به آینده مذاکرات خوش بین هستم، چراکه دولت جدید ایران هم می‌خواهد که برای مردم یک کاری بکند و به هیچ وجه کار اساسی نمی‌شود انجام داد مگر اینکه نفت صادر بشود حداکثر و پولش راحت به کشور وارد بشود. درغیر این صورت نه مسکن نه جاده ساخته خواهد شد حتی ممکن است در آینده در مورد پرداخت دستمزدها و حقوق دچار مشکل بشود. اگر مذاکرات به سرانجام نرسد شاهد افزایش تورم و صعود قیمت دلار خواهیم بود. اگر دلار بالا برود اکثریت قادر به خرید یک دبه ماست و یا یک گونی برنج نخواهند بود. هر چند مردم در حال حاضر در وضعیت خفگی هستند و لذا باید حتما مذاکرات به نتیجه برسد .از طرف دیگر به همان اندازه که ایران نیاز دارد، آمریکایی‌ها هم نیاز دارند که مذاکرات به نتیجه برسد. بنابراین آمریکا در عمل با توجه به واکنش آنها به تنش‌های بین دو کشور (مسأله نفتکش تایوانی، حمله پهپادی به پایگاه آمریکا در سوریه و...) نشان داده‌اند که اصل برای آنها مذاکره و نتیجه‌بخش بودن برجام است و بنابراین آنچه که آمریکایی‌ها در مورد پایبندی و نیاز به دیپلماسی می‌گویند حتما در استراتژی ما دیپلماسی حرف اول را می‌زند تا حالا درستی این حرف را ثابت کرده‌اند و روی مسائل درگیری و تنش نظامی فکر نمی‌کنند.
احتمال فعال شدن مکانیسم ماشه را در صورت به نتیجه نرسیدن مذاکرات تا چه حد می‌دانید؟
من تا زمانی که امید است در مذاکرات و مذاکرات بهم نخورده است، مکانیسم ماشه را جدی نمی‌بینیم. وقتی که من می‌گویم مذاکرات امید بخش است بنابراین چرا در مورد مکانیسم ماشه باید فکر کنم. مذاکرات باید چند دور انجام بشود و ببینیم چقدر پیش می‌رود، آیا بن بست صد درصدی است؟ آیا طرفین مذاکرات را برای همیشه ترک می‌کنند؟ آن وقت در مورد مکانیسم ماشه بحث می‌کنیم. وقتی که هنوز همه امیدوار شده‌اند و مقداری نگران هستند که ایران چه چیزی را روی میز خواهد گذاشت؟ چه تعهدات و توقعاتی خواهد داشت؟ آیا توقع ایران فقط یک تضمین است و یا مسائل دیگری را از صفر می‌خواهند شروع کنند. آنها هم یک مقدار سردرگم هستند تا این مذاکرات شروع نشود اصلا بحث مکانیسم ماشه وجود ندارد. در حین مذاکرات حتی اگر 6 ماه هم به طول انجامد بحث مکانیسم ماشه وجود نخواهد شد مگر زمانی که اصلا هیچ امیدی نباشد و خداحافظی کنند و مذاکرات را ترک بکنند آن موقع مطرح می‌شود. آمریکایی‌ها نمی‌خواهند وارد آن بازی بشوند، چراکه انتهای آن معلوم نیست. چون ایران امروز با ایرانی که زمان اوباما مذاکره کرد یک مقدار متفاوت شده است. آنها می‌دانند که دولت در ایران عوض شده و مقاومت بیشتر می‌کند و یک مقدار هم شاید آمادگی برای درگیری اگر پیش بیایید بیشتر شده و این چیزی است که اصلا نمی خواهند اتفاق بیافتد بنابراین الان در مورد مکانیسم ماشه فکر نمی‌کنند.
یکی از موارد مناقشه در مذاکرات بحث شروع مذاکرات از نقطه متوقف مانده یا شروع از آغاز است، مذاکره از کجا شروع خواهد شد؟
کشورهای مذاکره کننده با ایران در مذاکرات برجام تمایل دارند که از نقطه متوقف مانده مذاکرات شروع بشود اما مقامات ایرانی مانند آقای باقری، معاون سیاسی وزیر امور خارجه، کلمه شروع مذاکره نه تداوم مذاکرات را به کار می‌برند. وقتی که می‌گوییم تداوم یعنی از آنجایی که در دولت آقای روحانی قطع شده است. حتی آقای امیر عبداللهیان، وزیر امور خارجه، اصرار داشتند که ما باید از ابتدا شروع کنیم که بتوانیم به نتیجه برسیم حالا قطعا اگر بخواهند از 90 درصد متوقف مانده و 10 درصد باقی مانده شروع کنند شاید به آن چیزهایی که می‌خواهند دست نیابند، بنابراین می‌خواهند چارچوب مذاکراتی را حفظ کنند اما مسائل جدیدی مطرح کنند وقتی شما مسائل جدیدی را روی میز می‌گذارید در واقع مذاکره از اول شروع می‌شود، بنابراین حتی اگر یک موضوع باشد و آن موضوع مهم و مورد تاکید باشد مذاکرات از ابتدا شروع می‌شود.