ضمانت یک توافق، در گرو اراده امضاکننده

تد کروز، سناتورجمهوریخواه آمریکایی، به پیام سخنگوی وزارت خارجه ایران در خصوص این‌که جوبایدن، باید به جامعه جهانی در خصوص ارزش داشتن امضایش، تضمین دهد، واکنش نشان داد. او در این‌باره نوشت که در آینده هر رئیس ‌جمهور جمهوریخواه آمریکا هرگونه توافق با ایران که به تایید کنگره نرسیده باشد را پاره خواهد کرد. کروز پیش از این، با انتقاد از سخنان بایدن مبنی بر پایبندی به برجام و عدم خروج از آن، اعلام کرده بود که جو بایدن هیچ ‌گونه اختیار قانونی برای دادن چنین تعهدی ندارد. این سناتور جمهوریخواه گفته است که هر توافقی با ایران چنانچه به تأیید سنا نرسد و به معاهده تبدیل نشود، چیزی که بایدن می‌‌داند اتفاق نخواهد افتاد، هر رئیس‌جمهور جمهوریخواه دیگر در آینده بار دیگر آن را پاره خواهد کرد. سعیدخطیب ‌زاده در واکنش به این اظهارات، نوشته بود که جهان حقیقتا به آنچه آقای کروز بدان اعتراف می‌کند واقف است. اینکه رژیم‌ها در واشنگتن سرکش هستند. این مسئولیت رئیس‌جمهور آمریکاست که جامعه بین‌الملل از جمله تمام اعضای برجام را قانع کند که امضایش واقعا معنایی دارد. این امر مستلزم تضمین‌های عینی است و هیچ ‌کس چیزی کمتر از این را نمی‌‌پذیرد. مشخصا اشتباهی که در این میان دولتمردان و نخبگان مرتکب شده‌اند این است که تصور می‌کنند مقررات، عهدنامه‌ها و توافق‌ها، دارای ضمانت صد درصدی هستند. این یک تصور اشتباه است زیرا ضمانت قوی ترین پیمان های دو یا چند جانبه، به اراده طرف‌های امضاکننده گره خورده است. هر‌توافقی که میان دو یا چند طرف امضا شود و مراحل قانونی را نیز در مجلس‌ها طی کند تا یک به عهدنامه بدل شود، اگر اراده طرفین بر اجرای آن نباشد، باز هم شاهد برهم خوردن آن خواهیم بود. تنها ضمانت اجرا این است که طرف مقابل نیز معاهده را نقض کند. در این میان توجه داشت که برجامی که ایران با آمریکا بر سر آن توافق کرد یک معاهده نیست، زیرا در کنگره آمریکا به تصویب نرسیده است و ایران در یک اقدام شتابزده آن را در مجلس و شورای نگهبان خود به تصویب رساند. ایران یک طرفه این توافق را تبدیل به معاهده کرد. باید توجه داشت که حتی اگر کنگره آمریکا نیز توافق برجام را تصویب کند، باز هم به صورت صد درصدی نمی‌توان مطمئن بود که این توافق حفظ می‌شود. شاید لغو آن سخت تر باشد اما باز هم ممکن است. از این معاهده مهم تر، ما در گذشته شاهد بودیم که صدام حسین به صورت یک طرفه عهدنامه الجزایر را نقض کرد و حتی به ایران حمله کرد. خود آمریکا بارها معاهدات مختلف را با شوروی و روسیه نقض کرده است و در این اواخر از معاهده پاریس نیز خارج شد. تمامی این موارد نشان می‌دهد که مهم‌تر از ضمانت، اراده طرفین است که به تعهدات خود عمل کنند. مشخصا هیچ کشوری نمی‌تواند ضمانت صد درصدی در خصوص تعهد همیشگی به اجرای یک توافق را دهد.