فساد چسبناک قیر!
آرمانملی: افزایش قیمت قیر در روزهای اخیر زمزمه وجود فساد در سیستم تولید و تحویل آن را بیشتر کرده است و این در حالی است که گفته میشد با راهاندازی سامانههای شفافسازی تحویل قیر رایگان به پیمانکاران، این بخش از فساد مصون خواهد ماند. در روزهای اخیر قیمت ماده اولیه (وکیوم باتوم) و در نتیجه محصول نهایی قیر در بورس کالا با افزایش قیمت حدوداً یک میلیون تومانی در هر تن مواجه شده و از تنی ۷.۱ میلیون تومان، به بیش از ۸ میلیون تومان به ازای هر تن رسیده است. سیدرضا محتشمیپور، قائم مقام بورس کالا گفت: افزایش قیمت قیر و فرآوردههای نفتی در روزهای اخیر در پی افزایش قیمت جهانی نفت خام رخ داده است. میثم باقریکوپائی، عضو هیأت مدیره شرکت کارگزاری وابسته به بانک تخصصی بخش مسکن نیز معتقد است: یکی از عوامل تأثیرگذار بر روی قیمت قیر، نرخ وکیوم باتومی است که تولیدکنندگان قیر از بورس کالا خریداری میکنند از این رو برای تحلیل دلایل افزایش قیمت قیر ابتدا لازم است تا فرآیند قیمتگذاری وکیوم باتوم را بررسی کنیم. او میافزاید: قیمت قیر در بورس کالا متأثر از قیمت جهانی نفت و اثر آن بر نرخ پایه وکیوم باتوم، قیمت ارز و معاملات
تهاتری دولت تعیین میشود از این رو نمیتوان رشد قیمت قیر را در بورس کالا ناشی از رفتار غیرمنطقی و غیرعقلانی خریداران و یا رقابتهای غیرمعقول دانست. این درحالی است که برخی کارشناسان روند سفارش و خرید قیر از بورس کالا را شفاف نمیدانند و بر این اعتقادند که برخی خریداران با ثبت سفارشهای غیرمنطقی، به افزایش تقاضای قیر در بورس کالا و درنتیجه افزایش قیمت آن دامن زدهاند. این درحالی است که حجم و ظرفیت تولید قیر در کشور معمولاً بین ۶ تا ۸ میلیون تن است که در اکثر مواقع به سقف تولید نمیرسد.
پیشنهاد دولت برای حذف رانت قیر رایگان
دولت پیشنهاد داده بود تا در قانون بودجه سال جاری اصل حواله قیر تولید شده به دستگاههای اجرایی برسد و این دستگاهها آن را به قیرسازان بدهند؛ پیمانکاران هم از قیرســاز آن را تحویل بگیرند. یک کارشناس اقتصادی میگوید: به نظر میرسد این روش نیز نوعی دور زدن ظاهری روشهای قبلی است و عملاً تأثیری در کاهش رانت قیر تهاتری نخواهد داشت. پیشنهاد کارشناسان اقتصادی برای حذف قیر رایگان این است که پالایشگاهها در بستری شفاف (مثلاً بورس کالا) و قیمتی رقابتی وی بی (وکیوم باتوم) را عرضه کنند. قیرسازان در همین فضای رقابتی اقدام به خرید وی بی کرده و محصول نهایی (قیر) را در همان بستر شفاف با قیمتی رقابتی عرضه و راهسازان و پیمانکاران برای خرید آن اقدام کنند. از سوی دیگر شرکت ملی نفت درآمد فروش نفت خام به پالایشگاهها برای تولید وی بی را به سازمان برنامه و بودجه داده و این سازمان بر اساس میزان پیشرفت پروژه، منابع مالی در اختیار دستگاههای مجری پروژههای عمرانی و آنها در اختیار پیمانکاران قرار دهند. وقتی دستگاههای اجرایی به جای پول، حواله قیر رایگان به پیمانکار میدهند، بوی فساد و رانت از قیر تولیدی به مشام میرسد. در این صورت
برخی پیمانکاران و برخی قیرسازان احتمالاً تبانیهایی کرده و مثلاً پیمانکار در حالی که ۱۵۰۰ تن قیر در کل پروژه مصرف کرده، در صورت وضعیت خود ۲۵۰۰ تن اظهار میکند؛ رد پای دستگاه اجرایی مسئول پروژه هم در این تبانی احتمالی دیده میشود. پیمانکار با دریافت حواله بیش اظهار شده، قیر مازاد را صادر میکند و همه این زنجیره از درآمد ارزی قیر صادراتی منتفع میشوند. علی آزاد رئیس انجمن شرکتهای راهسازی اظهار کرد: ما پیمانکاران همواره با قیر رایگان مخالف بودهایم چون حوالهها به استانداریها و فرمانداریها داده میشود و آنها نیز به جای پول اقدام به رد و بدل کردن این حوالهها میکنند. او با بیان اینکه هر چه احتمال داشته باشد، مفسدهزاست، از نبود شفافیت در توزیع قیر انتفاد و تصریح کرد: چه دلیلی دارد که به جای آنکه هزینه اجرای پروژه عمرانی را به پیمانکار بدهند، قیر رایگان داده شود و بعد هم امکان ردگیری مسیر واگذاری حوالههای قیر، چندان وجود نداشته باشد. و ی در ادامه گفت: با توزیع حوالههای قیر رایگان نمیتوان شفافسازی کرد بلکه باید قیر صادر شده و پول آن را به استانداران یا دستگاههای متولی پروژههای عمرانی داده شود تا بر
اساس نیاز پیمانکار و پیشرفت پروژه، به حساب پیمانکار واریز شود؛ راه توسعه کشور این نیست که قیر رایگان به پروژههای عمرانی بدهیم؛ خود پیمانکاران قیر را از بازار خریداری کنند و پول آن را از دولت دریافت کنند؛ البته فرآیند توزیع قیر رایگان از سوی وزارت راه برای پروژههای ملی نسبت به پروژههای استانی شفافتر است. او درباره عرضه قیر در بورس کالا اظهار داشت: هر چه وارد بورس کالا شد، قیمت آن به چند برابر رسید؛ چه قیر، چه فولاد و چه سیمان. در بورس کالا، دلالان یک پارت ورق آهنی ۵۰۰ تنی خریداری کرده و سپس با قیمت بیشتر به خریداران جز میفروشند. نتیجه این شده که محصولات فولادی در بورس کالا ۴۰ درصد گرانتر از قیمت دلاری آن است. او ادامه داد: مکانیزم بورس ظاهراً شفاف است اما چون پیمانکار در احجام کم اقدام به خرید قیر یا فولاد میکند، مجبور است سراغ دلالی که احجام بزرگی از این محصولات را خریداری کردهاند، برود. چون در سازوکار بورس، امکان خریدهای ۵ یا ۱۰ تن وجود ندارد و ناچار است از خریدار عمده قیر، نیاز خود را تأمین کند. آزاد با بیان اینکه در حال حاضر قیر در بورس کالا به تنی ۸ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان رسیده است، گفت:
البته یکی از دلایل گرانی قیر، افزایش قیمت وی بی است که دولت آن را گرانتر به قیرساز میفروشد، قیرساز هم مجبور است درصدی برای سودده شدن کسبوکار خود به هزینه خرید ماده اولیه بیفزاید؛ خریدار عمده قیر در بورس کالا هم با درصدی سود به پیمانکاران میفروشد؛ درنتیجه هزینه پروژه راهسازی افزایش مییابد که نهایتاً به مردم تحمیل خواهد شد.
