مسیر پیچیده احیای برجام

هرگاه روند مذاکرات احیای برجام به سمتی پیش می‌رود که احساس می‌شود، به‌زودی شاهد توافق خواهیم بود، یک اتفاق یا خبرهایی خاص مطرح می‌شود که تبدیل به مانعی در مسیر احیای برجام می‌شود. زمانی که آقای باقری‌کنی نیز به بروکسل سفر کرده بود تا مقدمات رایزنی‌ها فراهم شود، نامه محرمانه به رئیس‌جمهور سابق و خالی بودن خزانه افشا شد. مشخص نشد که هدف از افشای آن نامه در آن برهه زمانی چه بود. از سوی دیگر در اوج تلاش‌ها برای آغاز مذاکرات، دور جدیدی از تحریم‌ها در آمریکا علیه ایران وضع شد. تراشیده شدن این موانع مشخصا عادی نیست و جای تامل دارد. اینکه در این مدت طرفین درگیر در دریای عمان ساکت بوده‌اند و باز هم در یک زمان خاص این خبر منتشر می‌شود، باز هم جای تامل دارد. مشخصا احیای برجام موافقان و مخالفانی دارد و منتشر شدن خبر در چنین روزی، زاویه نگاه را تغییر می‌دهد. در مجموع با وجود این مسائل باید توجه داشت که امروز طرف‌های اصلی برجام ایران و آمریکا هستند و موضوعات مورد اختلاف نیز میان ایران و آمریکا مطرح است. روسیه، چین و تروئیکای اروپایی امروز نقشی در اختلافات ندارند و اصل موضوع پیرامون موارد دیگری است. اگر قرار است برجام احیا شود، ایران و آمریکا باید وارد گفت‌وگو شوند که تا به امروز رخ نداده است. این از عجایب تاریخ دیپلماسی جهان است که دو طرف اصلی مذاکره وارد گفت‌وگو با یکدیگر نمی‌شوند و بدیهی است که اگر ایران و آمریکا بدون واسطه رایزنی کنند، می‌توان امیدوار بود که برجام به نتیجه خواهد رسید. آنچه که امروز رخ می‌دهد برای آن منطق خاصی وجود ندارد و هنوز هم نمی‌دانیم به چه علت گفت‌وگوها به صورت غیرمستقیم انجام می‌شود. از طرف دیگر تا زمانی که این روند ادامه داشته باشد، مشخصا اراده کافی برای بازگشت به برجام نیز وجود نخواهد داشت که منتج به اثرات مثبت باشد. امروز نیاز است تا ایران و آمریکا یک دید مشترک داشته باشند و به گفت‌وگوی مستقیم وارد شوند تا رویه متفاوت باشد. البته آمریکا باید دست از قلدری بردارد. اگر قرار باشد مذاکراتی با حاصل جمع متغیر صورت گیرد، توافق مستقیم ایران و آمریکا در آن حرف اول را می‌زند اما اگر قرار باشد یک پروژه‌ای باشد که نتیجه آن صفر و صد باشد یا تبدیل به یک درگیری شود، باز هم به اراده ایران و آمریکا بستگی دارد. امروز بخش‌های تصمیم‌گیر ایران و آمریکا خواهان گفت‌وگو هستند. در کنار این بخش‌ها، دیگرانی نیز وجود دارند که معتقدند باید اختلافات با شدت ادامه پیدا کند که مهم‌ترین آنها اسرائیل است. کشورهایی نیز در این میان وجود دارند که خواستار محدود کردن ایران با دیپلماسی هستند که برخی از آنها کشورهای عربی هستند. طبیعی است که اگر ایران و آمریکا تصمیم خاصی نگیرند، مشخصا اتفاق مثبتی نیز رخ نخواهد داد و این در وهله اول به ضرر ایران خواهد بود.