مافیایی که همه درباره آن سخن میگویند، اما کسی نمیشناسد!
آرمان ملی: هیچگاه آمار دقیقی از کودکان کار در کشورمان ارائه نشده، اما در رابطه با کودکان زبالهگرد تهرانی که بهعنوان یک معضل جدی در این کلانشهر همواره مطرح بوده، آماری که ارائه میشود نگران کننده است. آماری که علی دیزجی، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری تهران از آن پرده بر میدارد و به ایلنا گفته است: «در شهر تهران حدود ۵۰ هزار مخزن زباله وجود دارد که حدود ۴۵۰۰ کودک، نوجوان یا بزرگسال در آن کار میکنند!» استناد وی به تماس مردم با سامانه 137 است، بنابر گزارش زبالهگردی کودکان در دو سه سال گذشته باعث شده حدود دو میلیون و ۵۰۰ هزار نفر از مردم با سامانه ۱۳۷ تماس بگیرند و به این وضع اعتراض کنند. وی همچنین از حدود ۴۰۰ مرکز غیرمجاز جمعآوری زباله در جنوب شهر تهران خبر داده و گفته است: «زباله توسط کودکان و نوجوانان جمعآوری میشود و به این مراکز منتقل و تفکیک میشد. گروهی از پیمانکاران یا اشخاص حقیقی کودکان را در مخزنهای زباله بهکار میگیرند و احتمال دارد یک مافیا در زمینه پسماند وجود داشته باشد، اما این مافیا برای ما اثبات نشده است.» به باور دیزجی اگر این مراکز تعطیل شوند، انگیزه زبالهگردی نیز
از بین میرود به همین دلیل اخطاریههایی برای این ۴۰۰ مرکز ارسال شده است.
نقش افزایش فقر در پدیده زبالهگردی
این گفتهها در شرایطی مطرح میشود که کسی نتوانسته مافیای زبالهگردی که کودکان و نوجوانان به آنها «عمو»، «آقا» یا «ارباب» میگویند را شناسایی کنند، اما همواره دستمایه اظهار نظر مسئولان شهری و بهزیستی برای اظهار نظر بوده است. فرشید یزدانی، مدیرعامل انجمن حمایت از حقوق کودکان اواخر سال ۹۸ درباره زندگی این این کودکان گفته بود: «زبالهگردها، اعم از کودک یا بزرگسال در کمپها زندگی میکنند، در گودهای پر از زباله، میکروب و بو به سرمیبرند و امکانات درمانی و دارویی ندارند.» البته در این شرایط نمیتوان نقش رکود اقتصادی و گسترش فقر در جامعه را نادیده گرفت، مثلا در شهری مانند تهران بیش از ۳۵۰۰ محل اسکان و مددسرا برای کارتنخوابها و بیخانمانها وجود دارد، اما این مراکز قادر به تغییر وضع کودکان کار نیستند.
طرحهای شکست خورده و مسکوت
در این میان، علی دیزجی به تشکیل «اکیپ شناسایی» کودکان کار در مخزنهای زباله توسط سازمان بهزیستی اشاره کرده و گفته، «موضوع تا حدودی مدیریت شده است». اما آیا این روش مدیریت کارساز است؟ طرح جمعآوری کودکان کار در مرداد ۹۶ در چارچوب طرح جمع آوری متکدیان به جریان افتاد، اما در مهر همین سال و پس از اعتراضهای مکرر متوقف شد. آن زمان نیز تشکلها و فعالان حوزه کودک در کنار اعضای شورای شهر تهران خواستار توقف طرح شده بودند. بیش از ۳۰۰ تن از اساتید دانشگاه، مددکاران، حقوقدانان و مدافعان حقوق کودک در پاییز ۹۶ نامهای سرگشاده به رئیس بهزیستی، شورای شهر و شهردار تهران نوشتند که در آن آمده بود: «این قبیل اقدامات ضربتی تنها معطوف به خارج کردن جمعیت آسیبدیده و مظلوم از حوزه دید جامعه بوده و نه تنها بهبودی در وضعیت اجتماعی و زندگی مردم فقیر به ویژه کودکان فراهم نمیکنند، بلکه منجر به آسیبدیدگی بیشتر و سلب اعتماد آنها از نهادهای حمایتی و هدر دادن سرمایههایی است که میتواند به جای دامن زدن به تبعیضهای ناروای کنونی، صرف اقدامات موثرتری شود.» دو سال بعد، در خرداد ماه سال ۹۸ مدیرکل دفتر آسیبدیدگان اجتماعی بهزیستی، از
اجرائی شدن طرح جمعآوری کودکان کار با رویکردی جدید خبر داد. این طرح با همکاری سازمانهای مردم نهاد و سازمانهای دولتی در هفتههای آتی عملیاتی میشود. اما این طرح نیز با اعتراض شبکه یاری کودکان، گروهی متشکل از دهها انجمن حمایت از حقوق کودک، روبهرو شد که در اطلاعیهای با اینگونه اقدامهای بیحاصل به شدت مخالفت کردند.
