اما و اگرهای خط لوله تاپی برای صادرات گاز

آرمان‌ملی: خط لوله تاپی که طی قراردادی میان 4 کشور ترکمنستان، افغانستان، پاکستان و هند منعقد شد تا از این طریق انرژی موردنیاز آسیای مرکزی را تامین کند در حالی با گذشت 8 سال از این قرارداد همچنان بلاتکلیف باقی مانده که روزگذشته وزیر امورخارجه ترکمنستان وارد کابل شد تا با مقامات طالبان در خصوص ادامه فعالیت این خط لوله مذاکره کند. درواقع اجرای این خط لوله از آن جهت حائز اهمیت است که می‌تواند به‌عنوان رقیبی قدرتمند زمینه خروج شرکای پاکستانی و هندی را از پروژه خط لوله صلح فراهم سازد. موضوعی که به اعتقاد کارشناسان احداث خط لوله تاپی به‌دلیل مسائل امنیتی در افغانستان تاکنون به تعویق افتاده و اگرچه کشورها در تامین انرژی خود مختارند اما قطعا تا زمانیکه امنیت این خطو لوله در افغانستان تامین نشود به‌نظر می‌رسد نمی‌تواند به‌عنوان رقیب ایران در صادرات گازی مطرح شود به گفته تحلیلگران تامین گاز برای بسیاری از کشورها هم تاکنون در اولویت قرار دارد و ایران نیز با توجه به محدودیت‌های انرژی مقصد صادراتی خود را با دقت انتخاب کند ضمن آنکه در این فرصت نیز باید تمرکز بیشتری را متوجه خط‌لوله صلح کند. براساس این گزارش قرارداد پروژه میلیاردی تاپی که طرحی مشترک بین ترکمنستان، افغانستان، پاکستان و هند است، ۱۹ تیرماه ۱۳۹۲ در عشق‌آباد امضا شد و قرار بود احداث آن در سال ۲۰۱۹ پایان یابد، اما به‌دلایل امنیتی تاکنون عملی نشده است؛ این خط لوله که تا پیش از استقرار حکومت طالبان در افغانستان احداث بخشی از ان آغاز شده بود هم‌اکنون با ورود وزیر امورخارجه ترکمنستان به کابل برای مذاکره با مقامات طالبان بار دیگر مطرح شده است اما سوال اساسی این است که آیا با شروع مجدد این طرح پروژه خط لوله صلح که بین پاکستان و هندوستان با رقیبی قدرتمند مواجه خواهد شد؟

امنیت پاشنه آشیل خط لوله

محمد خطیبی نماینده سابق ایران در اوپک در این رابطه می‌گوید: بحث این خط لوله تازه نیست و از مدت‌ها پیش جزو یکی از گزینه‌ها بوده اما مشکل اصلی بحث امنیت این خط لوله بوده و این سوال مطرح است که چه کسی می‌خواهد امنیت این خط لوله را فراهم کند؟ باتوجه به مسائلی که در افغانستان به‌وجود آمده، هنوز این کشور ناامن است، بنابراین باید بزرگترین مشکل و مانع اجرای این طرح را موضوع امنیت عنوان کرد. وی با تاکید بر اینکه امنیت انرژی برای کشورهایی که قصد ایجاد این خط را دارند، بسیار مهم است و اگر امنیت وجود نداشته باشد، مشکلات باقی خواهد ماند، تصریح کرد: اگر مشخص شود چه کسی می‌خواهد امنیت این خط لوله را فراهم کند، می‌توان در مورد آن صحبت کرد اما کماکان با توجه به اینکه شرایط افغانستان تثبیت شده نیست، نمی‌توان نسبت به آن اظهارنظر کرد، هرچند که در افغانستان گروه نظامی سرکار آمده اما بحث دولت فراگیر است، دولتی که بتواند تمام گروه‌ها را راضی کند. این کارشناس افزود: در مقاطعی از زمان بحث خط لوله تاپی جدی می‌شود اما در کل تا بحث امنیت حل نشود، اجرای این طرح تسریع نمی‌شود، تا زمانی‌که آمریکایی‌ها در آنجا حضور داشتند، نتوانستند چنین تضمین امنیتی برقرار کنند و سوال این است که آیا گروهی مانند طالبان می‌تواند امنیت را برقرار کند؟ خطیبی با اشاره به تاثیر این خط لوله بر منافع ایران گفت: آنچه مسلم است نمی‌توان درباره منافع کشورهای دیگر تصمیم‌گیری کرد کشورهایی که نیاز به گاز دارند، حق دارند که به‌دنبال تامین آن از نزدیک‌ترین منبع باشند؛ گزینه‌های متعددی وجود دارد، ایران یک منطقه امنی بوده و می‌تواند به امن‌ترین روش تامین نیاز انرژی کشورهای مصرف‌کننده را داشته باشد اما اختیار با کشورهاست که چه گزینه‌ای را انتخاب می‌کنند. این کارشناس ارشد حوزه انرژی با اشاره به تاثیر این خط در نقش ایران در صادرات نفت و گاز آسیای میانه، اظهارکرد: مشکل گاز در غرب اروپا وجود دارد و موضوع گاز بسیار جدی است؛ اینگونه نیست که در همه‌جا گاز وجود داشته باشد، منابع گاز محدود است و تا یک زمان خاص می‌توان تولید داشت، بنابراین از ایران به‌عنوان بزرگترین منبع نمی‌توان چشمپوشی کرد. خطیبی با بیان اینکه ایران نیز حق دارد که مقاصد صادراتی خود را انتخاب کند و گزینه‌های ایران هم متفاوت است، گفت: منابع محدود است و مصرف‌کنندگان باید با دقت ارزیابی و کشوری که با منافع آنها سازگار است، را انتخاب کنند. در این بین گزینه‌هایی برای ایران وجود دارد و اگر این مقاصد نشوند، مقاصد دیگری وجود دارد همسایگان ما متقاضی گاز هستند. به‌گفته وی، اگر این رقابت سالم باشد، مشکلی وجود ندارد، اما اگر رقابت سالم نباشد، درنهایت مصرف‌کننده ضرر می‌کند و هزینه انتخاب‌های سیاسی که معمولا هم هزینه‌های زیادی است را متحمل می‌شود.