آثار هنری برای قضاوت ساخته نمیشوند
طی سالهای گذشتـــه، ۲ بار موفق به دریافت جایزه از جشنواره فیلم «ونیز» شدید، امسال و در این دوره از جشنواره بهعنوان داور در بخش «افقها» حضور دارید، کمی درباره این حضور توضیح دهید.
جشنواره فیلم «ونیز» از یک سنت قدیمی که دیگر جشنوارههای دنیا نیز از آن پیروی میکنند، پیروی میکند و آن سنت قدیمی این است که معمولا از بین فیلمسازانی که از طریق همان جشنواره موردنظر، کشف و به جهان فیلمسازی معرفی میشوند، افرادی بهعنوان اعضای هیات داوران آن جشنواره انتخاب میشوند، این اتفاق امسال برای من هم رخ داده است. در واقع طی سالهای گذشته ۲ بار با فیلمهای «ماهیوگربه» و «جنایت بیدقت» در این جشنواره حضور داشتم و جوایزی را از جشنواره فیلم «ونیز» دریافت کردهام. فکر میکنم به همین دلیل این جشنواره در این دوره از برگزاری، از من دعوت کرد تا برای داوری بخش «افقها» بههمراه ۴ داور دیگر، فیلمهای این بخش را داوری کنم. البته این را هم باید بگویم که علاوه بر فیلمهای بلندی که در این بخش نمایش داده میشوند، فیلمهای کوتاه راه یافته به این جشنواره را داوری میکنیم. هرچند جشنواره فیلم «ونیز» از روز سهشنبه ۹ شهریورماه افتتاح و کار داوران از روز چهارشنبه ۱۰ شهریورماه آغاز شد. داوری به این شکل است که همزمان با نمایش فیلمها در سالن اصلی، داوران در آن سالن حضور پیدا کرده و بههمراه تماشاگران و فیلمسازان آثار
را روی پرده میبینند. به همین دلیل کار داوران از روز اول تا روز آخر جشنواره طول خواهد کشید و همزمان با خود جشنواره پیش میرود و در نهایت جلسه جمعبندی داوران در شب آخر نمایش فیلمها برگزار و در روز اختتامیه آثار منتخب اعلام میشود. البته باید به نقش مهم توزیعکنندگان فیلمها و ارتباطشان با جشنوارهها در معرفی عوامل سینمایی برای داوری هم اشاره کرد بهعنوان مثال از خانم میرشب توزیعکننده بینالمللی فیلم «جنایت بیدقت» در معرفی این فیلم به جشنواره «ونیز» و پیگیری این رابطه با جشنواره نقش بسزایی داشتند.
مشــارکت و همکــــاری با هنـرمندانی که هرکدام بهنوعی در حوزه فعالیت خود شناخته شدهاند، در بخش داوری «افقها» ی «ونیز» (کارگردان، رماننویس و...) تا چه اندازه میتواند در انتخاب بهترین آثار در این دوره تاثیرگذار باشد؟
با وجود اینکه در گذشته تجربه داوری در جشنوارههای مختلف را داشتهام که از آن جمله میتوان به جشنوارههای مختلفی در ویتنام، هندوستان، جشنواره بینالمللی فیلم فجر و جشنواره فیلم کوتاه تهران اشاره کرد، اما بیشک این داوری میتواند تجربه بسیار جذابی برای من باشد، چرا که ابعاد و بزرگی این جشنواره بهنوعی تجربه تازهای را برای من بههمراه خواهد داشت. البته با توجه به اینکه هنوز جشنواره فیلم «ونیز» برگزار نشده است، زود است که بخواهم بگویم تعاملم با دیگر داوران چگونه خواهد بود، اما از آنجا که در بین داوران این بخش قشرهای متفاوتی حضور دارند که شامل رئیس موزه هنرهای مدرن نیویورک، رماننویس و کارگردان مطرح هستند، برای من بسیار جذاب است که درباره پرسپکتیوهای مختلفی که درباره فیلمها وجود دارد صحبت شود. از طرف دیگر بهعنوان یک فیلمساز تجربه همکاری با چنین هیاتهای داوری جذاب است، به این دلیل که همیشه به این فکر میکنم که چگونه فیلم خودم در رقابتهای بینالمللی دیده میشود و چه بحثهایی ممکن است درباره آن توسط هیات داوران صورت گیرد و یا با چه نگاهی ممکن است فیلم من در گذشته و آینده قضاوت شود. بخش سخت ماجرا این است که
قضاوتکردن درباره فیلمها و آثار هنری در هر شکلی کار منصفانهای نیست، به این معنا که قضاوت آثار هنری بسیار سخت است چرا که این آثار برای داوری یا قضاوت ساخته نشدهاند. به همین دلیل بهعنوان یک داور همیشه با خود کلنجار میرویم که آیا قضاوتی که کردهایم درست است یا خیر. اما از طرف دیگر پذیرفتهایم که بخشی از صنعت فیلم، برای بهتر دیدهشدن و بهتر معرفیشدن در جشنوارههای سینمایی شرکت میکند، به همین دلیل فکر میکنم حضور در یک چنین اتفاقی برای من بسیار لذتبخش است، اما خود نفس قضاوت آثار هنری کار سخت و پیچیدهای است. از طرف دیگر در جشنوارهای با این سطح، کیفیت فیلمها بسیار نزدیک به هم هستند و همگی از استاندارد کیفی بالایی برخوردار هستند. همین مساله قضاوت را سختتر میکند. حدس میزنم در جلسه هیات داوران در این باره حرف زده میشود که آدمها چه فیلمهایی را دوست داشتند و برای همین دوست داشتن سعی میکنند دلایل تکنیکی و سینمایی از زبان سینما بیاورند، فکر میکنم این دوستداشتن است که برای هر داوری در چنین جشنوارههایی حرف اول را میزند.
معمولا در این بخش از جشنواره فیلم «ونیز»، فیلمهایی متفاوت راه پیدا میکنند که نگاه سازنده آنها به سینما کاملا جدید و متفاوت است، با توجه به شرایط فعلی که جهان در آن بهسر میبرد، فکر میکنید تا چه اندازه شاهد آثار متفاوت در این بخش باشیم؟
یکی از دلایلی که این روزها بخشهای غیراصلی جشنوارهها را بیشتر دوست دارم، این است که شاید بتوان طعم و مزه اصلی سینما را در بخشهای غیراصلیتر جشنوارهها پیدا کرد، بخشهای اصلی جشنوارهها بسیار به نمایش فرشقرمز، سوپراستارها و فیلمهایی با پروداکشنهای بزرگ وابسته شده است، آثاری که برای ارائه به بازارهای بزرگ جهانی در نظر گرفته شدهاند. اگر همین حالا به فهرست آثار راه یافته به جشنواره فیلم «ونیز» نگاه کنید، بسیاری از مدعیان اسکار سال آینده در بین همین فهرست خواهند بود. برهمین اساس فکر میکنم همان سنتی که جشنواره فیلم «ونیز» در دورههای قبل داشته است یعنی نگاهی به بازارهای جهانی در بخش رسمی جشنواره دنبال میشود. بهعنوان مثال بخش رسمی در شب اول با فیلم «مادران موازی» به کارگردانی پدرو آلمادوار افتتاح میشود، همچنین آثاری مثل «قدرت سگ» به کارگردانی جین کمپیون که از مدعیان اصلی اسکار است به نمایش گذاشته میشود. به همین دلیل آنچه که میتوانیم نام آن را بازیگوشیهای سینمایی و یا پیداکردن ایدههای جدید در آن و چیزی که بتواند زبان سینما را گسترش دهد، بگذاریم، معمولا در جشنوارههای بینالمللی در بخشهای غیراصلی
دیده میشود. بخش «افقها» نیز معمولا فیلمهایی را انتخاب میکند که بتوانند پیشنهادهایی را در دل خود برای سینما داشته باشند و میتوانم بگویم از این منظر چنین بخشی با روحیه من بسیار سازگاری دارد و امیدوارم بتوانم در این دوره فیلمهای خوبی ببینم. البته آثار قبلی بعضی از کارگردانانی که آثارشان در این بخش حضور دارد را در گذشته دیده و بسیار دوست داشتم و امیدوارم امسال هم بتوانم از دیدن این فیلمها سورپرایز شوم.
طی سالها گذشتـــه، بهغیر از زندهیاد عباس کیارستمـــی و ۲کارگردان دیگر ایرانی که در بخش اصلی بهعنوان داور در این جشنواره حضور داشتند، اکثر داورانی که از هنرمندان ایرانی انتخاب شدهاند برای حضور در بخش افــقها بوده اســت، فکر مــیکنید دلـــیل آن چیست؟
همانطــور که اشــاره کردید، فکر میکنم اگر بخواهیم بهصورت آماری نگاه کنیم، ۵ بار در بخش «افقها»، ۴ بار در بخش فیلمسازان فیلم اول و اگر اشتباه نکنم ۳ بار نیز در بخش رسمی جشنواره فیلم «ونیز»، داور ایرانی داشتهایم که این حضورها از اواسط دهه ۷۰ با حضور زندهیاد عباس کیارستمی آغاز و امیدوارم در سالهای بعد نیز ادامه داشته باشد. اینکه چرا بیشتر حضور داوران ایرانی در بخش «افقها» جشنواره فیلم «ونیز» رقم خورده است میتواند به این دلیل باشد که داوران باید از نظر سرشناسی به مفهوم اینکه در کنار هیات داوران پروزن قرار بگیرند، از بین آدمهای مشهور و در سطح بینالمللی و به اندازه کافی شناخته شده باشند. چرا که باید فیلمهای بزرگ و مهمی را از سوپراستارهای سینمای جهان داوری کنند، به همین دلیل مساله شناختهشدن داور میتواند برای انتخاب و حضور در بین داوران بخش رسمی، اهمیت داشته باشد. ضمن اینکه احتمالا یک سابقهای نیز درباره مدل فیلمسازی و یا مدل نگاه داوران مورد توجه قرار میگیرد. فکر میکنم بهعنوان یک کارگردان و با توجه به نگاهم به فیلمسازی و جهان فیلمسازی برای داوری در بخش «افقها» مناسب بودم. فکر میکنم مجموعه این
موارد برای انتخاب داوران مورد توجه قرار میگیرد. البته ما در سطح داوران رسمی جشنوارههای بینالمللی، داوران بسیاری داشتیم که از آن جمله میتوان به آقای عباس کیارستمی اشاره کرد. البته هنرمندان دیگری مانند خانم لیلا حاتمی، خانم نیکی کریمی، خانم فاطمه معتمدآریا نیز اشاره کرد که در رشتههای مختلف در جشنوارههای بینالمللی حضور داشتند. معتقدم کارنامه سینمای ایران در حوزه داوری جشنوارههای بینالمللی، کارنامه کاملا قابلقبول و درجه یکی است و این کارنامه بسیار مدیون بزرگان سینمای ایران چون عباس کیارستمی است.
