اختلال لیپید؛ از تشخیص تا درمان

چربی‌های اصلی خون یا لیپید‌ها شامل تری‌گلیسیرید و کلسترول هستند. دو شکل اصلی کلسترول در بدن شامل HDL و LDL هستند و اگر میزان نرمال آنها در بدن به‌هم بخورد، باعث افزایش ایجاد بیماری‌ها، به‌خصوص بیماری‌های قلبی‌وعروقی در بدن می‌شوند. در واقع LDL کلسترول‌بالا و یا HDL کلسترول پایین، مضر هستند و باعث تصلب‌شرائین و انسداد عروق و افزایش احتمال سکته قلبی و مغزی می‌شوند. HDL به‌عنوان کلسترول مفید نام برده می‌شود، زیرا روی قلب اثر محافظتی مفیدی دارد، به‌خصوص اگر میزان آن بالای ۶۰ باشد؛ که بیشتر در ورزشکاران اتفاق می‌افتد. در مقابل، افزایش تری‌گلیسیرید، باعث آسیب به لوزالمعده (پانکراس) و قلب می‌شود. علائم بالینی افزایش لیپید یا چربی‌خون شامل بیماری قلبی‌وعروقی، افزایش احتمال ابتلا به فشارخون، دیابت، پانکراتیت (التهاب لوزالمعده) و ضایعات پوستی به‌صورت رسوب چربی، زیرپوست که اغلب زیرچشم‌ها ایجاد می‌شود همینطور می‌تواند باعث بروز درد‌های مفاصل و عضلانی و خستگی شود. بیماری‌های ارثی و عوامل محیطی از مهمترین دلایل افزایش چربی‌خون هستند. عوامل محیطی شامل سبک‌زندگی نامناسب نظیر رژیم غذایی نامناسب و استفاده از چربی اشباع و یا ترانس که بیشتر در چربی‌های حیوانی مثل محصولات لبنی و استیک وجود دارد، منجر به بروز اختلال لیپید می‌شوند، این چربی‌ها باعث بروز آثار مضر مثل کاهش HDL و افزایش LDL می‌شوند که در غذا‌هایی مثل چیپس و بعضی از انواع کره‌های گیاهی موجودند. از سایر علل محیطی چربی‌خون می‌توان به بعضی از بیماری‌ها مثل دیابت، تیروئید، سندروم متابولیک، سندروم کوشینگ، بیماری‌های کلیوی و اختلال تخمدان پلی‌کیستیک اشاره کرد. عوامل دیگری مانند کم‌تحرکی و ورزش‌نکردن و مصرف سیگار و مصرف بعضی از دارو‌ها نیز موثر است. زمان بررسی اندازه‌گیری چربی‌خون باید در افراد بالای ۲۰ سال صورت بگیرد و با توجه به ریسک بیمار، کنترل متناوب به‌صورت هر یک تا ۵ سال انجام شود. مدت زمان ناشتابودن برای اندازه‌گیری چربی‌خون، حدود 10 تا ۱۲ ساعت است. رفع علت زمینه‌ای، سبک زندگی سالم، شامل داشتن رژیم غذایی مناسب و عدم مصرف چربی‌های ترانس و فست‌فود و ورزش‌کردن و مصرف دارو‌های مفید برای رفع این عارضه که سردسته‌ آن از گروه استاتین‌ها هستند، موثر است.