ایران در بحران جهانی پناهندگی

این عــدد چهـار درصد بیشتر از 79.5 میلیــون جمعیتـی است كه در پایان سال 2019 گزارش شده است. این گزارش نشان می‌دهد که تا پایان سال 2020 تعداد 20.7 میلیون پناهنده تحت نظارت کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد ، 5.7 میلیون پناهنده فلسطینی و 3.9 میلیون نفر ونزوئلایی در خارج از کشور آواره شده‌اند. 48 میلیون نفر دیگر نیز در کشورهای خود آواره و بیجا شده‌اند و از این میان 4.1 میلیون نفر دیگر نیز پناهجو بوده‌اند. این اعداد نشان می‌دهد که به‌رغم همه گیری بیماری كووید 19 و تلاش‌های فراوان برای ایجاد آتش بس جهانی‌، درگیری‌ها همچنان مردم را از خانه های خود فراری می ‌دهد. بر این اساس، طبق اعلام سازمان ملل پیش بینی‌های بحران غذایی برای سال ۲۰۲۱ به همان اندازه نگران کننده است و کشورهایی مانند سودان جنوبی ، سوریه و جمهوری آفریقای مرکزی با خطر قحطی روبه‌رو هستند.

سوریه بیشترین پناهنده

طبق گزارش بانک جهانی، تعداد افرادی که به دلیل کووید ۱۹ به فقر شدید کشیده شـــده‌اند از 119 میلیون نفر به 124 میلیون در سال 2020 رسیده است و بر اساس این آمار، سازمان ملل پیش بینی می‌کند که آمار جابه‌جا شدگی اجباری در سال‌های آینده به بالای ۱۰۰ میلیون نفر برسد. بیش از دو سوم کل افرادی که به خارج از کشورهایشان فرار کرده‌اند فقط از پنج کشور آمده‌اند: ســوریه (6.7 میلیون) ، ونزوئلا (4.0 میلیون) ، افغــانستــان (2.6 میلیون) ، سودان جنوبی (2.2 میلیون) و میانمار (1.1 میلیون). اکثر قریب به اتفاق پناهندگان جهان - تقریبا نه نفر از هر 10 پناهنده (86 درصد) - در کشورهای همسایه با مناطق بحران زده و کشورهای با درآمد کم و متوسط میزبانی می‌شوند. کشورهای کمتر توسعــه یافتــه 27 درصد از کل پناهندگی را در اختیار داشتند. همچنین آمار جمعیتی حكایت از آن دارد كه دختران و پسران زیر 18 سال 42 درصد کل آوارگان اجباری را تشکیل می دهند. آنها به‌ویژه در زمانی که بحران‌ها سال‌ها ادامه می‌یابد، از آسیب پذیری بیشتری برخوردار می‌شوند. آسیب‌هایی كه می‌تواند حیات فردی و اجتماعی آنان در زمان حال و آینده را تحت الشعاع خود قرار دهد و البته برای تقریبا یک میلیون کودک پناهنده‌ای كه تنها در سال‌های 2018 تا 2020 متولد شده‌اند. هم زمانی روند بی‌پایان مهاجرت‌های اجباری در نتیجه مناقشات مسلحانه، بحران های سیاسی، خشونت‌های اجتماعی، تغییرات آب و هوایی و بلایای زیست محیطی با همه گیری بیماری كووید 19 در جهان ، موجب سختی‌های بیشتری برای پناهجویان شد. در سال 2020 ، بیش از 160 کشور مرزهای خود را بستند و 99 کشور برای ورود و پذیرش پناهندگان استثنائاتی قائل شده‌اند.در عین حال قرنطینه‌های بلند مدت و محدودیت‌های ایجاد شده، دسترسی پناهجویان به خدمات اولیه را با چالش‌های جدی روبه‌رو نمود. در همین زمان و در شرایطی که مردم بسیاری ناگزیر از فرار از مرزها بودند‌، میلیون‌ها نفر دیگر در کشورهای خود آواره شده‌اند. بحران‌های اتیوپی، سودان، کشورهای ساحل، موزامبیک‌، یمن‌، افغانستان و کلمبیا، تعداد آوارگان داخلی را تنها در سال 2020به بیش از 2.3 میلیون نفر رسانده است.

بحران ازدیاد زنان و کودکان در ایران

جمهوری اسلامی ایران یكی از جمله بزرگترین كشورهای پناهنده پذیر در دنیاست كه در طول بیش از 4 دهه میزبان میلیون‌ها پناهنده و پناهجو از كشورهای همسایه با اكثریت غالب از افغانستان بوده است‌. كشوری كه در طول سال‌ها و در مسیر بحران‌های فزاینده امنیتی‌، سیاسی‌، اجتماعی و اقتصادی با فراز و نشیب‌های فراوان از جمله جابه‌جایی‌های گسترده جمعیتی در داخل و خارج از مرزهایش روبه‌رو بوده و این روند حتی در سال‌های پس از استقرار دولت انتخابی از 2002 به این طرف و با وجود سرمایه گذاری‌های عظیم مادی و معنوی از سوی كشورهای خارجی ادامه یافته و بعضا افزایش نیز یافته است. همچنان نیز شرایط امنیت نسبی برای ایجاد اعتماد عمومی برای بازگشت پایدار و یا جلوگیری از فرار مردم ایجاد نشده است‌. نا امیدی‌هایی كه به‌رغم آغاز و تداوم مذاكرات منطقه‌ای و بین‌المللی صلح با طرف‌های اصلی ایجاد و تداوم نا امنی‌ها توسط گروه طالبان همچنان جمعیت بیشتری را روزانه از افغانستان بیرون می‌فرستد و پیش بینی می‌شود در صورت عدم دسترسی به صلح پایدار در افغانستان و یا تسلط کامل یا نسبی طالبان در این کشور، شاهد موج جدیدی از مهاجرت‌های اجباری به کشورهای همسایه از جمله ایران باشیم. از سوی دیگر در سطح داخلی بحران های اقتصادی سال‌های اخیر و کمبود شدید دسترسی به منابع مناسب بین‌المللی‌، نگرانی‌های ناشی از شكاف اجتماعی‌، فرهنگی و اقتصادی میان جامعه میزبان و مهاجر‌، كمبود شدید امکانات زیرساختی برای پاسخگویی به جمعیت رو به افزایش مهاجرینی که بیش از نیمی از آنان را زنان و کودکان با نیازهای خاص تشکیل می دهند و از همه مهمتر فقدان استراتژی مشخص و پایدار در سطح سیاست گذاری و برنامه‌ریزی‌های کلان برای پاسخگویی مناسب به تمامی ابعاد پدیده مهاجرت و پناهندگی موجب بروز چالش‌هایی شده است كه دغدغه‌های جدی را در کنار نارضایتی طرفین را به همراه آورده است. در پایان به باید به این نکته اشاره کرد که روز جهانی پناهنده، می‌تواند برای ما فرصتی باشد برای تامل بیشتر در موضوعی كه از چهل و اندی سال تاكنون همواره در برنامه های كوتاه مدت و سیاستگذاری‌های موقت جای داشته است بدون اینكه نگاهی به آینده و چشم اندازهای مترتب بر آن هم به دلیل توجه بیشتر به حقوق انسان‌هایی كه در گذر زمان گریزی جز اسکان در سرزمین ما نداشته‌اند و هم به دلیل رعایت ابعاد همه جانبه‌ای كه مساله پناهندگان می‌تواند موثر در منافع و امنیت ملی باشد.