انفجار مسافران در اتوبوس‌های پیر تهران

شاید از دید بسیاری از مسئولان، کرونا تمام شده که توجهی به حضور بیش از 120 نفر در یک اتوبوسی را ندارند و آنها بدون فاصله مسیر چند کیلومتری را طی می‌کنند. طی سال‌های گذشته شهرداری تهران کاهش و کمبود اتوبوس‌های تهران را به گردن دولت انداخته و در این میان دولت نیز پاسخی به این موضوع نمی‌دهد. روز گذشته معاون اسبق شهرداری تهران بار دیگر اعلام کرد: «تهران با فقر شدید اتوبوس در حمل و نقل رو‌به‌رو است.» این گفته‌های سیدجعفر تشکری هاشمی در شرایطی بیان می‌شود که پیش‌تر بارها اعلام شده بود که پایتخت هفت تا 9 هزار اتوبوس جدید نیاز دارد. در این میان دوره چهارساله شورای شهر و مدیریت شهری روبه‌ پایان است و هنوز کلاف سردرگم کمبود اتوبوس و واگن مترو حل نشده. طبق استانداردهای جهانی بر این مبناست که به ازای هر هزار نفر شهروند یک دستگاه اتوبوس مورد نیاز است، اگر بخواهیم با نگاهی همسو با استانداردهای جهانی به موضوع نگاه کنیم شهر تهران با توجه به جمعیت ثابت ۹میلیون نفری آن و بدون احتساب جمعیت دو سه میلیون نفری شناور این کلانشهر، حداقل به ۹۰۰۰ دستگاه اتوبوس نیاز دارد. محمد علیخانی، رئیس کمیسیون عمران و حمل ونقل شورای شهر تهران گفته بود: «طبق برنامه از پیش تعیین شده، تعداد اتوبوس های پایتخت باید ۹۰۰۰ دستگاه باشد و درحال حاضر نزدیک به ۴۰۰۰ دستگاه اتوبوس نسبت به برنامه از پیش تعیین شده عقب هستیم.» به طور متوسط، روزانه یک میلیون نفر مسافر در مترو و ۸۰۰ هزار نفر از طریق اتوبوس در تهران، در تهران تردد می‌کنند. اگر این آمار را ملاک قرار دهیم در هر اتوبوس 136 نفر مسافر وجود دارد، در حالی که تعداد صندلی‌های یک اتوبوس بی آرتی 35 تا 36 است و اگر افراد ایستاده را نیز ملاک قرار دهیم، حدود 40 نفر هم می‌توانند بیاستند، اما در این میان هر اتوبوس 50 نفر اضافه بر گنجایش در هر بار حرکت جابه‌جا می‌کند.

جولان اتوبوس‌های فرسوده در تهران

درحال حاضر ۵۸۶۲ دستگاه اتوبوس در تهران وجود دارد که از این تعداد، ۲۶۸۹ دستگاه اتوبوس یعنی تنها ۴۶درصد ناوگان به سن فرسودگی نرسیده‌اند، اما ۳۱۷۳ دستگاه اتوبوس یعنی ۵۴درصد ناوگان از سن فرسودگی عبور کرده‌اند. به این مفهوم که حالا به ازای هر پنج دستگاه اتوبوس سالم، شش دستگاه اتوبوس فرسوده داریم. بدیهی‌ترین پرسش این است که با توجه به همه کمبودها پس چرا اتوبوس نمی‌خریم؟ به طور متوسط روزانه بیش از ۲۰۰ دستگاه اتوبوس در ۱۰ تعمیرگاه درحال تعمیرند. این در حالی است که عمر متوسط اتوبوس‌های دو کابین ۱۰ سال است. بدیهی است اتوبوسی که بیش از ۱۰ سال، روزانه در مسیر شیب دار، حجم بسیار زیادی مسافر را جابه جا می کند، به سرویس و نگهداری بیشتری نسبت به اتوبوس‌های جدید، نیازمند است. حتی اگر از وعده اختصاص ۷۵ هزار میلیارد تومان بودجه مبارزه با کرونا به مدیریت شهری بگذریم، نوسازی حمل و نقل شهری در ردیف بودجه سال ۹۹ هم دیده شده است. کریمی سنجری، تحلیلگر مسائل اقتصادی می‌گوید «در لایحه بودجه سال ۹۹، حدود ۱۴۵۰ میلیارد تومان به نوسازی حمل و نقل شهری تخصیص داده شد، اما تعداد اتوبوس‌هایی که در سال گذشته اصلا قابل توجه نبود، این درحالی است که در سال 1400 ، 53 درصد به قیمت بلیت‌های مترو و اتوبوس افزوده شده است. شهردار تهران می‌گوید ۹-۸ سالی است که ناوگان حمل ونقل شهری چشمش به جمال اتوبوس تازه‌ای نیفتاده است. در برهه‌ای پول بوده و امکان خرید نبوده، بعدترش که پول رسیده بحث تحریم‌ها پیش آمده، بعد وعده‌ها از راه رسیده و حتی تاریخ تحویل اتوبوس تازه هم اعلام شده اما سرانجام همه اینها در همه این ۹ سال چشم انتظاری محض برای اتوبوس تازه است. مثل همیشه هم مشکل از جایی آغاز می‌شود که متولیان متعددی برای یک امر واحد وجود دارد. ساماندهی ناوگان حمل و نقل اتوبوسرانی در تهران هم همان امر واحد است که متولیان بسیاری دارد. تامین کننده وزارت صمت است، توزیع کننده وزارت کشور و بهره بردار شهرداری. در این میان محرومیت ۹ ساله تهران از اتوبوس‌های نو نشان می‌دهد حتما که این چرخه در جایی لنگ می‌زند. از میانه گفته‌های مسئولان شهری هم می‌توان به این نکته پی برد که احتمالا هیچ گاه متوجه جای لنگ این چرخه نخواهیم شد.

چرا اتوبوس تولید نمی‌کنیم؟

فقط یک بار و آن هم سال ۹۷ بحثی مطرح شد تا ۱۹ هزار اتوبوس تولید و بین شهرها توزیع شوند. پیش از آن بحث و البته مدت محدودی پس از آن حرف‌ها تنها گمانه زنی بوده و اعلام تعداد مورد نیاز و آمار اتوبوس‌های فرسوده و اراده‌ای هم برای استفاده از توان داخلی در این میان وجود نداشته است. سیدمحمود میرلوحی، عضو شورای شهر تهران معتقد است: در تولید اتوبــوس می‌توانیم ۳۰ درصد تولید داخل داشته باشیم. او می‌گوید: شش سال است که برای ساخت اتوبوس داخلی، واردات اتوبوس نداشتیم و حالا وضعیت بدتر هم شده است. میرلوحی می‌گوید: «بعد از شش سال که این کار انجام نشد و پس از خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌ها، حالا امکان خرید هم دشوار شده است.» در حالی که قبل از برجام این کار به راحتی امکان پذیر بود، ولی انجام نشد. شهردار تهران هم اعلام کرد: «اولویت تهیه اتوبوس از تولیدات داخلی است و در صورتی که تولیدکنندگان داخلی ظرفیت تولید و تامین اتوبوس برای تجهیز شبکه حمل ونقل شهر تهران را داشته باشند، شهرداری تمایل دارد این اتوبوس‌ها را از تولیدکنندگان داخلی تهیه کند اما در صورت نبود آمادگی در میان خودروسازان ایرانی، مجبور به واردات از کشورهای دیگر هستیم. مدیران ایران خودرو هم اعلام آمادگی کرده‌اند که در صورت همراهی شهرداری تهران، تا پایان امسال ۸۰۰ دستگاه اتوبوس و ۳۰۰ دستگاه مینی بوس به شهرداری تهران تحویل دهند.»